PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Jak zwalczać stonkę ziemniaczaną?

Autor: Paweł Węgorek, Joanna Zamoyska - Instytut Ochrony Roślin w Poznaniu

Dodano: 20-06-2007 16:27

Tagi:

Głównym szkodnikiem ziemniaka w Polsce jest i będzie stonka ziemniaczana, która jak żaden inny owad przyczyniła się do rozwoju chemicznej ochrony roślin w naszym kraju. Historia walki ze stonką ziemniaczaną trwa już ponad 50 lat i pomimo zmniejszenia się powierzchni upraw ziemniaka szkodnik ten stale, poważnie tej roślinie zagraża. Zapoznajmy się z wnioskami, jakie płyną z monitoringu zwalczania stonki ziemniaczanej w Polsce w latach 2005-2006 prowadzonego przez Instytut Ochrony Roślin w Poznaniu dla praktyki.



Zwalczanie stonki ziemniaczanej od początku pojawienia się tego gatunku w Polsce opiera się głównie na środkach chemicznych i w dniu dzisiejszym nadal jest to podstawowa metoda w integrowanych programach zwalczania tego owada. Insektycydy zalecane obecnie w Polsce do zwalczania stonki (tab.1) należą prawie wyłącznie do toksyn działających na system nerwowy owadów. Obecnie do dyspozycji mamy zaledwie sześć grup chemicznych neurotoksyn, z których dwie bardzo ważne znikną w niedługim czasie z rejestru. Mowa o Bancolu 50 WP (pochodne nereistoksyny) oraz o Regencie 200 SC (fenylopirazole).

Stały, silny nacisk selekcyjny chemicznych środków na stonkę ziemniaczaną spowodował utrwalone dziś genetyczne zmiany tego gatunku, które wpływają na występowanie odporności na starsze, od dawna stosowane substancje aktywne z chemicznych grup związków fosforoorganicznych, karbaminianów, pyretroidów, i pochodnych nereistoksyny. W ostatnich latach dzięki szerokiemu wprowadzeniu nowych substancji grup chemicznych neonikotynoidów (np. Mospilan 20 SP) i fenylopirazoli (Regent 200 SC) problem odporności stonki ziemniaczanej nieco zmalał, a skuteczność zwalczania szkodnika wzrosła.

Rozwój odporności powodowany jest niewłaściwym, uproszczonym sposobem chemicznego zwalczania, polegającym na wykonywaniu na określonym obszarze, przez długi (wieloletni) okres czasu, zabiegów ochrony tym samym środkiem lub innym, lecz należącym do tej samej grupy chemicznej. Zjawisko to powoduje zwiększenie kosztów ochrony, straty w plonie ziemniaka oraz ograniczenie stosowania i sprzedaży mniej skutecznych insektycydów. W wieloletnich badaniach Instytutu Ochrony Roślin w Poznaniu stwierdzono, że w Polsce występują populacje stonki o zmniejszonej wrażliwości na szereg insektycydów. Spośród zalecanych obecnie środków owadobójczych dotyczy to jak wspominano głównie grupy pyretroidów, pochodnej nereistoksyny, związków fosforoorganicznych i karbaminianów. W ostatnich latach wśród rolników pojawiły się również pierwsze opinie o pogarszającym się działaniu neonikotynoidów i fipronilu. Zarówno firmy fitofarmaceutyczne jak i instytucje zajmujące się ochroną roślin nie lekceważą takich sygnałów.

W związku z tym w IOR przeprowadzono w 2005 i 2006 r. szeroki monitoring działania przedstawicieli tych grup chemicznych. W doświadczeniach polowych i laboratoryjnych sprawdzano wrażliwość wielu populacji stonki ziemniaczanej na działanie neonikotynoidów (między innymi Mospilanu 20 SP) oraz na fipronilu. Wyniki tych badań nie wykazały odporności stonki na żadną z wymienionych substancji aktywnych. We wszystkich przypadkach, zarówno przy zalecanych dawkach jak i przy niższych, uzyskiwano 100% śmiertelność larw stadium od L1 do L4 oraz chrząszczy.

W powyższych i wcześniej prowadzonych badaniach zauważono, że porażone różnymi neurotoksynami chrząszcze stonki ziemniaczanej, w zależności od użytej substancji aktywnej, zachowywały się odmiennie. Na przykład osobniki odporne na pyretroidy były przez substancje aktywne z tej grupy tylko silnie pobudzone i ruchliwe. Fosalon – związek fosforoorganiczny powodował w badaniach wręcz wzrost aktywności i żerowania odpornych owadów! Bancol 50 WP powodował spowolnienie reakcji owadów, a następnie długotrwały ich bezruch i zmniejszenie żerowania. Najbardziej spektakularnie zachowywały się chrząszcze po zatruciu acetamiprydem. Początkowo były silnie pobudzone, następnie traciły koordynację ruchów, dostawały drgawek, przewracały się na grzbiet, rozwierały pokrywy skrzydeł i wydzielały substancje obronne. Śmierć owadów po zastosowaniu Mospilanu następowała stosunkowo szybko, od 20 do 120 min. Powyższe obserwacje nagrano i wykorzystuje się je w celu prowadzenia audiowizualnych szkoleń w IOR.

Opinie o gorszym działaniu neonikotynoidów i fipronilu nie znalazły więc uzasadnienia w badaniach i być może powstały na skutek czynników nie związanych z aktywnością chemiczną omawianych toksyn. Częstą przyczyną opinii o gorszej skuteczności zabiegu jest przedłużający się nalot szkodnika na chronioną plantację. Podobnie jak ma to miejsce w zasiedlaniu rzepaku przez słodyszka rzepakowego czy zbóż przez mszyce również stonka ziemniaczana może ten okres przedłużać. Ma to związek z ekologią i klimatem i jest reakcją gatunku na zmiany tych czynników.

Po wycofaniu Bancolu 50 WP i Regentu 200 SC ze stosowania do zwalczania stonki ziemniaczanej w ziemniaku, rolnicy prawdopodobnie oprą się o grupę neonikotynoidów, jako jedyną z dostępnych, w której nie stwierdzono odporności. Przypomnijmy więc krótko charakterystykę tej grupy insektycydów. Pierwszą substancją chemiczną tej grupy chemicznej, zarejestrowaną w Polsce w 1996 r. był acetamipryd - substancja aktywna środka Mospilan 20 SP. Preparat ten zdobył dużą popularność nie tylko ze względu na doskonałą skuteczność w zwalczaniu stonki ziemniaczanej, ale również ze względu na szerokie zastosowanie w odniesieniu do wielu gatunków szkodników innych roślin rolniczych. Kilka bardzo istotnych i pożądanych cech tej substancji aktywnej i pozostałych zalecanych neonikotynoidów przyczynia się do ich dużej popularności. Przede wszystkim odmienny sposób molekularnego działania na komórki nerwowe owadów, dzięki któremu nie obserwuje się odporności krzyżowej, która występuje wśród insektycydów o podobnym działaniu biochemicznym (na przykład chloroorganiczne – pyretroidy).

Bardzo istotna cechą acetamiprydu jest również działanie wgłębne i układowe – przenikanie do tkanek i przemieszczanie się wraz z sokami wewnątrz rośliny do rosnących młodych części pędów. Zapobiega to nie tylko zmywaniu przez deszcz lub mgłę środka z powierzchni opryskanych roślin, ale pozwala również na przedłużenie efektywnego działania, dodatkowo zwalcza szkodniki ssące (mszyce) i minujące jednocześnie chroniąc faunę pożyteczną. Na działanie acetamiprydu (Mospilan 20 SP) nie ma wpływu panująca w okresie zwalczania stonki temperatura, która w istotny sposób ogranicza skuteczność pyretroidów. Istotną z psychologicznego punktu widzenia jest dla każdego rolnika szybkość działania insektycydu. Jeśli chodzi o stonkę ziemniaczaną, to o szybkości działania konkretnej substancji aktywnej decyduje jej lipofilność (wynikająca z polarności możliwość rozpuszczenia tłuszczów i wosków pokrywających kutikulę owada i osłonek komórek nerwowych) i fizyko-chemiczna właściwość molekuły, która decyduje o powinowactwie i zablokowaniu ważnego dla życia owada enzymu lub receptora.

W przypadku najszybciej działających substancji aktywnych jest to 15 – 30 minut (pyretroidy), a najwolniej – 120 godzin w przypadku bensultapu (Bancol 50 WP). Należy powiedzieć, że nie zawsze szybkość wywoływania efektu szoku nerwowego idzie w parze z efektem śmiertelności owada. W przypadku mechanizmu odporności wywołanej enzymatycznym rozkładem toksyny (a taki mechanizm odkryto w badaniach IOR w Poznaniu u polskich populacji stonki), zbyt szybkie wywoływanie szoku nerwowego jest cechą niepożądaną. Neonikotynoidy (np. Mospilan 20 SP) działają na stonkę relatywnie szybko ale nie błyskawicznie. Do receptorów komórek nerwowych docierają wraz z hemolimfą drogą żołądkową i poprzez kontakt. Przypomnijmy na zakończenie, że do dnia dzisiejszego w badaniach monitoringowych Instytutu Ochrony Roślin przy użyciu acetamiprydu oraz innych substancji aktywnych neonikotynoidów nie stwierdzono przypadku odporności stonki ziemniaczanej. Dokonując wyboru insektycydu do ochrony plantacji ziemniaka kierujmy się więc, aktualnymi zaleceniami Instytutu Ochrony Roślin w Poznaniu, najnowszymi osiągnięciami naukowymi oraz wiedzą doradców i własnym doświadczeniem, pamiętając że stonka jest trudnym do zwalczenia szkodnikiem.

Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

BRAK KOMENTARZY

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 54.198.119.26
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin serwisu

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Zgłoś swoje propozycje zmian!


Dziękujemy za współpracę!