Udział tych gospodarstw dominuje w strukturze gospodarstw ogółem i w ostatnich latach wzrósł o,5 proc.

Badania objęły gospodarstwa w Polsce, na Węgrzech, Słowacji, w Czechach i Niemczech w latach 2010-2012.

Gospodarstwa podzielono na 6 klas według wielkości ekonomicznej (SO): I klasa <8; II klasa 8-25; III klasa 25-50; IV klasa 50-100; V klasa 100-500 i IV klasa > 500 tys. euro.

W trakcie badań określono potencjał konkurencyjny gospodarstw roślinnych i efektywność techniczną gospodarstw w aspekcie ich konkurencyjności.

W wyniku badań sformułowane zostały następujące wnioski:

● W latach 2000-2012 w badanych krajach wystąpił spadek powierzchni użytków rolnych w Polsce o 18,5 proc., na Węgrzech o 9,2 proc. i Słowacji o 32 proc., w Czechach i Niemczech o 2,3 proc.

● Potencjał produkcyjny polskiego rolnictwa jest wysoki w stosunku do badanych krajów, świadczy o tym powierzchnia użytków rolnych w przeliczeniu na 1 mieszkańca i wysokie zasoby pracy.

● Struktura obszarowa polskich gospodarstw jest niekorzystna, świadczy o tym niski udział gospodarstw powyżej 20 ha użytków rolnych i mała średnia powierzchnia gospodarstwa.

● Nasilający się w ostatnich kilkunastu latach wzrost udziału gospodarstw specjalizujących się w uprawie zbóż, oleistych i wysokobiałkowych (typ 15) przy jednoczesnym spadku udziału gospodarstw z różnymi uprawami (typ 16) należy ocenić negatywnie, ze względu na zagrożenie bilansu substancji organicznej w glebie.

● Powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwach roślinnych była ściśle skorelowana z ich wielkością ekonomiczną. Podobnie było w przypadku gruntów dzierżawionych, których udział również zwiększał się wraz ze wzrostem wielkości gospodarstw.

● Nakłady pracy wyrażone liczbą jednostek pracy (AWU) w przeliczeniu na 100 ha użytków rolnych zmniejszały się wraz ze zwiększaniem wielkości ekonomicznej gospodarstw. Wśród gospodarstw w typie 15 najwyższe w poszczególnych klasach wielkości wystąpiły w gospodarstwach polskich i słowackich. Najniższe nakłady pracy wystąpiły natomiast w gospodarstwach niemieckich. Poziom nakładów pracy w typie 16 był wyższy we wszystkich grupach gospodarstw. W gospodarstwach węgierskich i słowackich był dwukrotnie wyższy, w gospodarstwach polskich i czeskich odpowiednio o: 85 i 71 proc., a w gospodarstwach niemieckich o 54 proc. wyższy.  

● W nakładach pracy ogółem w klasach wielkości gospodarstw od I. do IV. dominowała praca własna. Najwyższy jej udział występował w gospodarstwach polskich i niemieckich, w których w klasie IV. wynosił odpowiednio: 83 i 98 proc.. Natomiast w klasie VI. udział pracy własnej we wszystkich gospodarstwach poza niemieckimi, nie przekraczał 2 proc. W tych ostatnich wynosił 11,3 proc. W typie 16. udział pracy własnej był podobny, jak w typie 15.

● W typie 15 wartość aktywów w przeliczeniu na 1 ha UR wykazywała tendencję spadkową w miarę wzrostu powierzchni gospodarstwa. W typie 16. wystąpiły podobne tendencje, jednak wartość aktywów była wyższa. W gospodarstwach niemieckich o 47 proc., polskich o 28 proc., czeskich i słowackich odpowiednio o 19 i 18 proc., a w gospodarstwach węgierskich o 7 proc. 

● W aktywach w obydwu typach dominowały środki trwałe, a w pasywach kapitał własny.  Zarówno udział środków trwałych w aktywach i udział kapitału własnego w pasywach zmniejszał się wraz ze wzrostem wielkości gospodarstw. W najmniejszym stopniu w typie 15. z kapitału obcego korzystały gospodarstwa polskie i niemieckie, w których udział kapitału własnego w pasywach wynosił odpowiednio: 68 i 67 proc, a w typie 16. odpowiednio: 61 i 70 proc.

● Organizacja produkcji w badanych gospodarstwach zbożowych zdominowana była uprawą zbóż. Ich udział w powierzchni użytków rolnych wykazywał tendencję spadkową, w miarę wzrostu wielkości gospodarstw. Najwyższy wystąpił w gospodarstwach polskich, w których zawarty był w przedziale od 77,5 proc. w klasie I do 67 proc. w klasie VI., Najniższy natomiast w niemieckich, zawarty w przedziale od 66 proc. w klasie III. do 61 proc. w klasie VI. W typie 16. udział zbóż był niższy, a w gospodarstwach niemieckich, słowackich i częściowo węgierskich (klasy II – IV) nie przekraczał 50 proc. Uzupełnieniem były pozostałe uprawy, w których dominowały uprawy oleiste.

● Obsada zwierząt była bardzo niska. W typie 15. wynosiła średnio około 3 SD/100 ha użytków rolnych.  W typie 16. obsada zwierząt była nieco wyższa, zawarta w przedziale od 4 do 16 SD/100 ha użytków rolnych. Ten poziom obsady zwierząt nie zapewniał minimalnego poziomu nawożenia organicznego.

● Intensywność produkcji określona wielkością kosztów ogółem w tys. euro/ha użytków rolnych wykazywała tendencję wzrostową w miarę zwiększania wielkości gospodarstw. W typie 15. Koszty te zawarte były w przedziale od 0,67 (klasa I) do 1,44 tys. euro/ha UR (klasa VI), natomiast w typie 16. były wyższe, zawarte w przedziale od 0,7 do 2,6 tys. euro/ha. Najwyższy poziom intensywności produkcji był w gospodarstwach niemieckich.

● Relacja kosztów bezpośrednich do kosztów ogółem w gospodarstwach polskich zawarta była w przedziale 40 – 50 proc. natomiast w pozostałych grupach w przedziale 30 – 35 proc.

● Koszty czynników zewnętrznych (pracy najemnej, czynszu i odsetek) w przeliczeniu na 1 ha użytków rolnych zwiększały się w miarę wzrostu wielkości ekonomicznej gospodarstw. Odmienne tendencje wystąpiły w kosztach własnych czynników produkcji na 1 ha użytków rolnych. Najwyższy poziom tych kosztów wystąpił w gospodarstwach niemieckich w obydwu typach gospodarstw.

● Produktywność ziemi określona poziomem wartości produkcji w przeliczeniu na 1 ha użytków rolnych w gospodarstwach polskich w obydwu typach była wyższa niż w pozostałych, poza niemieckimi.

● Wydajność pracy w gospodarstwach polskich w klasach I – IV była niższa niż w gospodarstwach węgierskich, porównywalna z gospodarstwami czeskimi i słowackimi, jednak zdecydowanie niższa niż w gospodarstwach niemieckich.

● Polskie gospodarstwa w typie 15. uzyskały najwyższą dochodowość ziemi, natomiast w typie 16. najwyższą dochodowość ziemi w klasach V. i VI. uzyskały gospodarstwa niemieckie. Najwyższą dochodowość aktywów w obydwu typach uzyskały gospodarstwa węgierskie. Dochodowość pracy własnej w obydwu typach w gospodarstwach polskich była niższa w stosunku do gospodarstw węgierskich, jednak wyższa niż w pozostałych gospodarstwach.

● Polskie gospodarstwa były najmniej uzależnione od dopłat, o czym świadczył najniższy udział dopłat w dochodzie z gospodarstwa w klasach od I. do V. w obydwu typach gospodarstw. Najwyższy udział dopłat w dochodzie w typie 15.  wystąpił w gospodarstwach czeskich i słowackich, w których w klasie VI. wynosił odpowiednio: 160 i 242 proc., natomiast w typie 16. w gospodarstwach węgierskich i słowackich, w których wynosił odpowiednio: 232 i 783 proc.

● Polskie gospodarstwa w typie 15. w klasach od IV do VI wykazały się zdolnością konkurencyjną. Takimi zdolnościami wykazały się również gospodarstwa węgierskie w klasie IV. i niemieckie w klasie VI.,  natomiast w typie 16. zdolnością konkurencyjną wykazały się gospodarstwa polskie i węgierskie w klasach IV. i V., czeskie w klasie V., słowackie w klasie VI oraz niemieckie w klasach V. i VI.

● Minimalna powierzchnia polskich i węgierskich gospodarstw (typ 15) zdolnych do rozwoju wynosiła odpowiednio: 107 i 128 ha użytków rolnych, natomiast niemieckich, aż 1000 ha użytków rolnych. Natomiast minimalna powierzchnia gospodarstw z różnymi uprawami (typ 16) polskich i węgierskich wynosiła odpowiednio: 68 i 79 ha użytków rolnych, czeskich 176 ha użytków rolnych, niemieckich 111 ha użytków rolnych, a słowackich aż 1318 ha użytków rolnych.