W ubiegłym roku buraki cukrowe uprawiano na powierzchni 290 tys. hektarów, o 4 proc. mniejszej niż w roku 2004 i o 10 proc. mniejszej niż w pięcioleciu 2000–2004. Plony wyniosły 39,3 t z hektara i były znacznie niższe od przeciętnych w ciągu ostatnich trzech lat. Zebrano 11,2 mln ton buraków, o prawie 12 proc. mniej niż rok wcześniej. Jakość surowca, określona zawartością cukru w krajance buraczanej (polaryzacja), była rekordowa i jest oceniana na 18 proc., wobec średniej z pięciu wcześniejszych kampanii – 17 proc. Wydajność cukru z buraków przekroczyła 16,4 proc., dla porównania średnia z pięciu wcześniejszych kampanii wynosiła 15,1 proc.

Produkcja cukru w bieżącej kampanii wyniesie 1,9 mln t, o 102 tys. t mniej niż przed rokiem i prawie tyle samo, co przeciętnie w pięciu poprzednich kampaniach. Produkcja ta przekroczy sumę kwoty A (przeznaczonej na potrzeby rynku wewnętrznego – 1,495 mln t) i kwoty B (przeznaczonej na eksport z dopłatą lub na uzupełnienie potrzeb rynku wewnętrznego – 86,9 tys. t). Nadwyżka cukru ponad kwotę A i B, zwana cukrem C, wyniesie 318 tys. t. Tę ilość cukru trzeba będzie sprzedać za granicę bez dopłaty do 22 maja 2006 r.

Kwoty A i B cukru w bieżącej kampanii są niższe aniżeli przed rokiem, gdyż 30 września 2005 r. Komisja Europejska zmniejszyła kwoty produkcyjne we wszystkich krajach członkowskich. Było to spowodowane brakiem równowagi na wspólnym rynku cukru, niskim poziomem dopłat do eksportu cukru i zgłaszanymi w związku z tym licznymi wnioskami o interwencyjny skup tego produktu.

Od 2004 r. polskim plantatorom przysługują takie same minimalne ceny skupu buraków cukrowych, jak plantatorom z dotychczasowych 15 krajów UE, czyli 46,72 euro za tonę buraków kupowanych w ramach kwoty A i 32,42 euro za tonę buraków kupowanych w ramach kwoty B. Powyższe ceny dotyczą buraków cukrowych o zawartości 16 proc. cukru. W bieżącej kampanii zawartość tę szacuje się na 18,4 proc. cukru, wobec czego cena minimalna buraków w ramach kwoty A powinna wynieść 56,44 euro, a buraków B – 34,84 euro za tonę.

Szacuje się, że średnia cena skupu buraków wyniosła w ubiegłym roku 180 zł za tonę i była o 4 proc. niższa w porównaniu z rokiem 2004, gdy osiągnęła poziom187 zł za tonę. Wpływ na to ma znacznie niższy kurs euro w tym roku.

Nowa kampania cukrownicza będzie pierwszą, podczas której rozpocznie się wdrażanie reformy rynku cukru. Dokładniej o zasadach tej reformy pisaliśmy w „Farmerze” nr 24/2005. Przypominamy więc tylko najważniejsze decyzje, mające wpływ na ceny skupu buraków. Cena interwencyjna cukru będzie zastąpiona ceną referencyjną, która w ciągu trzech lat (do roku 2009/2010) zostanie obniżona o 36 proc., do poziomu 404,4 euro za tonę cukru białego.Kwoty cukru A i B będą połączone w jedną wspólną kwotę, w dotychczasowej dla całej UE wysokości 17,44 mln t. Pomiędzy państwa członkowskie produkujące do tej pory cukier w kwocie C będzie rozdzielona dodatkowa kwota 1 mln ton, za jednorazową odpłatnością 730 euro za tonę. Obniżana będzie stopniowo minimalna cena skupu buraków cukrowych: z 32,9 euro/t w roku 2006/2007 do 29,8 euro/t w roku 2007/2008, 26,7 euro/t w roku 2008/2009 i 26,3 euro/t w roku 2009/2010. Po tym okresie cena będzie utrzymana na niezmienionym poziomie do roku 2014/2015. Wprowadzone zostaną płatności bezpośrednie, wyrównujące rolnikom 60 proc. strat z tytułu obniżenia cen buraków cukrowych,

Dla Polski reforma ta oznacza zaostrzenie ekonomicznych warunków działalności cukrowni. Dodatnie wyniki finansowe będą mogli osiągnąć tylko najsprawniejsi producenci, wytwarzający cukier przy najniższych kosztach oraz sprzedający ten produkt po cenach zdecydowanie wyższych od ceny referencyjnej.Uprawa buraków powinna nadal pozostać najbardziej opłacalnym kierunkiem produkcji roślinnej naszego rolnictwa. Dochód rolniczy netto plantatorów buraków cukrowych z jednostki powierzchni będzie kilkakrotnie wyższy niż w uprawie zbóż i rzepaku, mimo że dochód ten będzie nieco niższy od ubiegłorocznego.

W ubiegłym roku buraki cukrowe uprawiało już tylko niespełna 72 tys. rolników, o 70 proc. mniej niż 10 lat temu. Powierzchnia przeciętnej plantacji wyniosła 3,76 ha i była 2,5 razy większa niż 10 lat temu. Liczba plantatorów przypadających na 1 cukrownię wyniosła 1,8 tysięcy, wobec 3,4 tysięcy w połowie lat dziewięćdziesiątych.

W bieżącej kampanii buraki przerabiało już tylko 40 cukrowni, o 3 mniej niż w kampanii 2004/2005 i o 36 mniej niż w kampanii 2001/2002. W porównaniu z kampanią 2001/2002 zmniejszył się udział małych cukrowni w ogólnej liczbie czynnych zakładów – z 47 proc. do 23 proc. Wzrósł natomiast udział cukrowni dużych – z 16 proc. do 28 proc.

Autorka pracuje w Instytucie Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w Warszawie

Źródło: "Farmer" 03/2006