Podstawy prawne tworzenia spółdzielni przez grupę producentów rolnych znajdują się w ustawie z 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (DzU z 2003 r., Nr 188, poz. 1848 ze zm.). Pod uwagę należy brać również ustawę z 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach.

Zakładanie spółdzielni

Spółdzielnia jako forma prawna grupy producentów ma wiele zalet. Po pierwsze, nie wymaga się tutaj zgromadzenia określonego kapitału jak w wypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której kapitał zakładowy wynosi minimum 50 tys. zł. Wystarczy zgodne oświadczenie woli członków założycieli. Decyzje są podejmowane demokratycznie większością głosów, a każdy członek ma jeden głos.

Spółdzielnia jest osobą prawną, niezależnym podmiotem, który w interesie swoich członków prowadzi działalność gospodarczą. Mając na uwadze szczególne przepisy dotyczące grup producenckich, należy pamiętać, że minimalna liczba członków w grupie zajmującej się produkcją większości produktów, o których mówi ustawa o grupach producenckich, wynosi 5.

Zebranie założycieli

Osoby zakładające spółdzielnię (członkowie założyciele) uchwalają statut spółdzielni, w którym należy zapisać najważniejsze zasady jej funkcjonowania: poczynając od nazwy spółdzielni, przedmiotu działalności, a kończąc na zasadach podziału zysku. Dla ważności statutu niezbędne jest złożenie przez członków własnoręcznych podpisów pod jego treścią. Po uchwaleniu statutu (w formie uchwały) członkowie składają deklaracje członkowskie. Powstanie spółdzielni nie łączy się z obowiązkiem sporządzenia statutu w formie aktu notarialnego. Jest to ułatwienie i oszczędność w porównaniu do umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Wybór władz.  Organy spółdzielni to walne zgromadzenie członków, rada nadzorcza i zarząd. Wybór członków rady nadzorczej (minimum trzech) i zarządu (może być jedna osoba) należy do członków spółdzielni. 

Rejestracja w KRS . Zarząd składa obowiązkowo wniosek o wpis spółdzielni do Krajowego Rejestru Sądowego (rejestr przedsiębiorców). Z chwilą wpisu spółdzielnia staje się osobą prawną.

Inne formalności . Po rejestracji w KRS każdy przedsiębiorca musi uzyskać numer REGON, zgłosić się do Urzędu Skarbowego (NIP) i do ZUS. Trzeba również założyć rachunek bankowy.

Ponadto każda nowo powstała spółdzielnia powinna powiadomić Krajową Radę Spółdzielczą. Potem pozostaje tylko złożenie wniosku do właściwego miejscowo marszałka województwa o wpis do rejestru grup producentów.

Skład osobowy spółdzielni nie musi być stały i może się zmieniać. Konsekwencją tego jest zmienność funduszu udziałowego, czyli majątku spółdzielni. Fundusz składa się z wkładów (pieniężnych i innych) wniesionych do spółdzielni przez członków. Spółdzielnia w zasadzie, jako osoba prawna, jest obciążona obowiązkiem płacenia podatku dochodowego od osób prawnych. Opodatkowane będą jednak dochody uzyskane ze sprzedaży produktów innych niż dla tych, dla których powstała grupa producentów lub wyprodukowanych w gospodarstwach osób niebędących członkami grupy.

Zrzeszenie branżowe

Rolnicze zrzeszenia branżowe działają na podstawie ustawy z 8 października 1982 r. (DzU z 1982 r., Nr 32, poz. 217 ze zm.). Głównym celem zrzeszeń branżowych jest ochrona interesów zawodowych rolników. W tej formie prawnej może również działać grupa producentów rolnych.
Na zebraniu założycielskim zostaje powołany komitet założycielski, a wybór organów odbywa się na walnym zgromadzeniu członków. Wybory przeprowadzane są w formie uchwał.

Statut zrzeszenia określa jego cele i strukturę organizacyjną. Członkowie są obowiązani do opłacania składek, mają równy udział w tworzeniu majątku swojej organizacji. Mają również równe prawa przy podejmowaniu decyzji gospodarczych i organizacyjnych zrzeszenia.

Rolnicze zrzeszenie branżowe podlega rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym, w rejestrze stowarzyszeń i innych organizacji społecznych i zawodowych. Jeżeli zrzeszenie będzie prowadzić działalność gospodarczą (ma to miejsce w wypadku grupy producenckiej), powinno również dodatkowo uzyskać wpis do rejestru przedsiębiorców KRS i dopełnić innych opisywanych wcześniej formalności.

Preferencje podatkowe 

Grupy producenckie mogą otrzymywać różnego rodzaju pomoc publiczną. Bez względu na prawną formę prowadzenia działalności korzystają ze zwolnienia z podatku od nieruchomości i podatku dochodowego od osób prawnych. Zwolnienie z podatku od nieruchomości dotyczy rzecz jasna tylko nieruchomości (budowli i budynków) wykorzystywanych do prowadzenia działalności przez grupę producentów. Są to zatem tylko te nieruchomości, które zgodnie z aktem założycielskim grupy służą przechowywaniu, przygotowaniu do sprzedaży produkowanych przez grupę produktów. Analogicznie zwolnione od podatku dochodowego są jedynie dochody uzyskane ze sprzedaży produktów wytworzonych w gospodarstwach członków grupy i tylko takich, dla których grupa została utworzona.

Źródło: "Farmer" 11/2008