• Dodatkowe płatności ekologiczne wydają się kuszącą perspektywą, jednak aby je otrzymać należy spełnić szereg wymagań.
  • Jak przekształcić gospodarstwo i uzyskać certyfikat ekologiczny? Przepisy nieustanie się zmieniają. W dobie zasad Europejskiego Zielonego Ładu czekają nas kolejne zmiany również w ramach rolnictwa ekologicznego.

Już w latach 20-tych XX wieku Rudolf Steiner głosił, że człowiek nie powinien ingerować w naturalne ekosystemy, co zostało uznane za stworzenie podstaw rolnictwa ekologicznego. W Polsce prekursorem takiego sposobu prowadzenia gospodarstwa był Stanisław Karłowski, który w następnej dekadzie w swoim majątku w Szelejwie koło Gostynia prowadził gospodarstwo ekologiczne, wydawał broszury i organizował szkolenia dla rolników.

Decydując się na przeprowadzenie rewolucji w swoim gospodarstwie, należy mieć świadomość, że konwersja gospodarstwa prowadząca do uzyskania certyfikatu ekologicznego to proces długotrwały, trwający zazwyczaj dwa lata. Zacząć trzeba od wprowadzenia zasad produkcji ekologicznej, a więc przede wszystkim rezygnacji z niedozwolonych nawozów i środków ochrony roślin i wprowadzenia w ich miejsce właściwie ułożonego płodozmianu ze starannie dobranymi odmianami.

Plan działalności ekologicznej – ostatni rok na takich zasadach

Póki co, każdy rolnik chcący otrzymywać płatności ekologiczne jest zobowiązany do opracowania przy udziale dorady rolnośrodowiskowego planu działalności ekologicznej. Plan sporządza się najpóźniej 25 dni przed upływem terminu składania wniosków o dopłaty bezpośrednie. Obejmuje on cały okres, na który podejmuje się zobowiązania ekologiczne, czyli 5 lat. Plan działalności ekologicznej zawiera dane gospodarstwa oraz doradcy, realizowane pakiety oraz informacje na temat planowanego płodozmianu czy przeznaczenia plonów. Co ważne, zobowiązania nie mogą być realizowane krócej niż 5 lat, również w przypadku zmiany właściciela gospodarstwa. W przyszłości pakiety te będą nieco inaczej realizowane. W dobie obowiązywania zasad Europejskiego Zielonego Ładu (po roku 2023) z pewnością zasady się zmienią. Czekamy, aż zostanie zatwierdzony Krajowy Plan Strategiczny przez Komisję Europejską na podstawie którego zostaną opracowane nowe płatności oraz wytyczne.

Certyfikacja produkcji ekologicznej

Po opracowaniu i wdrożeniu planu działalności ekologicznej, można zgłosić się do jednej z jednostek certyfikujących z listy Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno- Spożywczych. 

Rolnik podejmujący zobowiązania ekologiczne musi prowadzić rejestr działalności ekologicznej, gdzie zapisuje zabiegi wykonywane na poszczególnych działkach, rodzaj i ilość zastosowanych nawozów i środków ochrony roślin czy miejsce i termin wypasu zwierząt. Tak przygotowane dokumenty corocznie udostępnia do kontroli przeprowadzanej przez jednostkę certyfikującą, która weryfikuje zgodność zapisów ze stanem faktycznym i przepisami rolnictwa ekologicznego.

Po pomyślnym przejściu okresu konwersji gospodarstwo jest umieszczane w wykazie producentów ekologicznych i od tego momentu może sygnować swoje produkty mianem ekologicznych. Wniosek o certyfikację należy składać co roku, natomiast w kolejnych latach korzystania z usług tej samej jednostki certyfikującej procedura jest nieco uproszczona.

Szukasz artykułów potrzebnych w produkcji roślinnej? Sprawdź oferty na portalu Giełda Rolna! 

Wzmożone kontrole w ekologii

Gospodarstwa ekologiczne poddawane są kontrolom ze strony ARiMR oraz jednostek certyfikujących. Agencja kontroluje wszystkie wnioski o płatności, a co roku w 5% gospodarstw przeprowadzana jest kontrola na miejscu. Kontrole ze strony wybranej jednostki certyfikującej są płatne i przeprowadzane przynajmniej raz w roku na wniosek rolnika. Wyznaczeni inspektorzy rolnictwa ekologicznego sprawdzają zgodność prowadzonej dokumentacji ze stanem faktycznym oraz przepisami prawa. Mogą także pobrać do badań próbki produktów, co do których istnieją podejrzenia zastosowania niedozwolonych środków produkcji.

Konwersja gospodarstwa na ekologiczne

Przekształcenie gospodarstwa z konwencjonalnego na ekologiczne nie jest działaniem natychmiastowym, nie zależy tylko od złożenia i zaakceptowania jednego wniosku. Okres konwersji polega na gospodarowaniu zgodnie z zasadami rolnictwa ekologicznego, pod nadzorem jednostki certyfikującej, ale bez prawa do oznaczania produktów jako ekologiczne. Przez okres 2-3 lat ma nastąpić rozkład pozostałości zastosowanych wcześniej środków chemicznych oraz osiągnięcie równowagi ekologicznej w gospodarstwie.

Po upływie 24 miesięcy w przypadku roślin rocznych lub 36 miesięcy dla roślin wieloletnich i pomyślnym przejściu wszystkich kontroli, plon może być sprzedawany jako ekologiczny. Natomiast już po upływie 12 miesięcy produkty roślinne mogą być sprzedawane z oznaczeniem „w trakcie konwersji na rolnictwo ekologiczne”.

Środki produkcji oraz materiał siewny znajdziesz na Giełdzie Rolnej!

Nawożenie, ochrona roślin i materiał siewny

W gospodarstwach ekologicznych można stosować nawozy i środki poprawiające właściwości gleby z listy opracowanej przez Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach oraz środki ochrony rośliny z listy Instytutu Ochrony Roślin w Poznaniu. Materiał rozmnożeniowy powinien pochodzić z innych gospodarstw ekologicznych, ale w związku z niewielką jego dostępnością wydawane są zgody na zakup z innych źródeł, natomiast nie mogą być stosowane zaprawy nasienne.

Zasadniczo głównymi czynnikami nawożenia i ochrony roślin powinien być właściwy płodozmian, uprawa roślin bobowatych, przestrzeganie terminów agrotechnicznych, wykorzystanie naturalnych wrogów i szkodników oraz stosowanie obornika czy kompostu. W przypadku obornika dopuszczalny jest zakup z gospodarstw konwencjonalnych. Można także stosować nawozy mineralne pochodzenia naturalnego, jak kainit, kizeryt, siarczan potasu czy gips. Ponadto dostępne są mączki kostne, mączki rybne czy odpady mleczarskie, a także preparaty z wodorostów czy podłoża z uprawy grzybów. W zakresie zwalczania chwastów preferowane są metody mechaniczne, ale największe znaczenie ma prawidłowo ułożony płodozmian.

Płatności

Rolnikom podejmującym zobowiązania ekologiczne przysługują z tego tytułu dodatkowe płatności. Ich wysokość różni się zależnie od rodzaju upraw, jak również inne stawki obowiązują w okresie konwersji na gospodarstwo ekologiczne. Dodatkowo na grunty uprawiane zgodnie z zasadami rolnictwa ekologicznego automatycznie przyznawana jest płatność za zazielenienie. Co ważne, na użytki zielone płatność ekologiczna jest przyznawana tylko na taki areał, na jaki rolnikowi „wystarczy” zwierząt. Rozwiązaniem jest certyfikacja grupowa, gdzie w jednym gospodarstwie jest „za dużo” użytków zielonych, a w innym „za dużo” zwierząt.

Ponadto gospodarstwom ekologicznym przysnuje zwrot kosztów płatnych kontroli prowadzonych przez jednostki certyfikujące. Koszty kontroli są zróżnicowane, a wysokość kwoty zwrotu zależna od powierzchni gospodarstwa i wysokości pobieranych płatności ekologicznych.

Zmiany od 2022 roku

Od 01.01.2022 weszły w życie nowe przepisy, mające przynieść korzyści dla gospodarstw ekologicznych. Między innymi, dotowany ma być zakup ekologicznego materiału rozmnożeniowego, a placówki oświatowe mają mieć możliwość dofinansowania zakupu produktów pochodzących z gospodarstw ekologicznych. Ponadto w życie weszły przepisy ułatwiające przewóz z innych państw Unii Europejskiej oraz z Turcji nawozów dopuszczonych w rolnictwie ekologicznym. Ułatwieniem dla małych gospodarstw będzie możliwość certyfikacji grupowej. Dla większych gospodarstw natomiast ważna jest rezygnacja z redukcji wysokości płatności ekologicznych po przekroczeniu 50 hektarów. Płatności te w każdym z pakietów są wyższe niż w ubiegłych latach- wszystkie pakiety wraz z kwotami w tabeli.

Dopłaty do rolnictwa ekologicznego w 2022
Dopłaty do rolnictwa ekologicznego w 2022