Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

Czy można pobierać dopłaty od bezumownie użytkowanego gruntu

Autor:

Dodano:

Do naszej redakcji zgłosił się właściciel gruntów, który podejrzewa, że rolnik uprawiający jego pola bezumownie, pobiera z tego tytułu dopłaty obszarowe. Spytaliśmy ekspertów Departamentu Płatności Bezpośrednich, czy dopuszczalne jest pobieranie dofinansowania od bezumownie użytkowanego gruntu?

W poprzednim artykule opisywaliśmy sytuację, w której właściciel gruntów rolnych musiał się zmierzyć z problemem bezprawnego i bezumownego użytkowania jego ziem przez innego rolnika.

W artykule pisaliśmy że w przypadku braku porozumienia między obiema stronami, jedynym sensownym rozwiązaniem jest dochodzenie swoich roszczeń w ramach postępowania cywilnego.

Jednak w tej sprawie pojawił się jeszcze jeden dodatkowy wątek. Otóż właściciel gruntów podejrzewa że osoba bezprawnie użytkująca jego ziemię dodatkowo pobiera jeszcze z tego tytułu dopłaty obszarowe. 

Sprawa jest o na tyle skomplikowana, że poprosiliśmy o komentarz ekspertów Departamentu Płatności Bezpośrednich w przedmiotowej sprawie. 

Poniżej odpowiedź eksperta Departamentu Płatności Bezpośrednich na pytanie: 

Czy i jak właściciel gruntów rolnych może sprawdzić w ARiMR czy ktoś bez jego wiedzy i zgody pobierał np. dopłaty obszarowe?

W pierwszej kolejności należy wskazać, że istotą wsparcia jakie stanowią płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności w sprawach o przyznanie płatności obszarowych w ramach PROW 2014-2020, jest pomoc rolnikom, czyli osobom które faktycznie władają gruntem i prowadzą na nim działalność rolniczą.

Płatności przysługują faktycznemu użytkownikowi, który wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą nimi być działania organizacyjne, kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednim wykonywaniu pracy fizycznej w gospodarstwie.

Prowadzenie działalności rolniczej nie musi polegać tylko na "własnoręcznym" prowadzeniu prac polowych, ale obejmuje również swobodne decydowanie o tym, jakie rośliny uprawiać, jakich należy dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbieranie samodzielnie bądź przy udziale innych osób plonów, itp.

Posiadanie, a więc władanie określonym gruntem, kwalifikującym się do ubiegania się o przyznanie poszczególnych płatności, może mieć charakter zgodny z prawem, bądź też bezprawny, niemniej jednak okoliczności te nie mogą być badane (poza pewnymi wyjątkami) w ramach spraw dotyczących przyznania płatności obszarowych, jako że wykraczają poza ich zakres przedmiotowy –  legalność władztwa nad gruntem, co do zasady nie jest warunkiem uzyskania płatności.

Wyjątek stanowią grunty będące własnością Skarbu Państwa, a od kampanii roku 2020 – również stanowiące własność państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej. Stosownie bowiem do przepisu art. 18 ust. 4 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1312, z późn. zm.), płatność bezpośrednia do działki rolnej będącej własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej przysługuje rolnikowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tej działki tytuł prawny. (Analogiczne rozwiązanie w odniesieniu do płatności obszarowych w ramach PROW 2014-2020 zostało przewidziane w art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 – Dz. U. z 2020 r. poz. 217, z późn. zm.).

Oznacza to, że ww. przepisy uzależniające przyznanie płatności obszarowych do działki rolnej będącej własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej warunkują legitymowanie się przez rolnika tytułem prawnym do tej działki na dzień 31 maja danego roku.

Przyznanie płatności obszarowych następuje w wyniku postępowania administracyjnego, wszczętego na wniosek rolnika, w drodze decyzji administracyjnej. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego, kierownik właściwego biura powiatowego ARiMR, jako organ pierwszej instancji, bada spełnienie ustawowych wymagań do przyznania płatności; natomiast nie jest weryfikowany tytuł prawny do prywatnych działek rolnych deklarowanych we wnioskach o przyznanie przedmiotowych płatności.

Jednocześnie uprzejmie wyjaśniam, że wszelkie informacje dotyczące toczącego się postępowania administracyjnego oraz informacje związane z postępowaniem zakończonym mogą być udzielane stronie postępowania, która może działać również przez pełnomocnika.

W przypadku, gdy dana osoba nie jest stroną postępowania, informacja o przyznanych płatnościach w ramach danej sprawy lub na dany grunt rolny nie zostanie tej osobie udostępniona. Informacja o przyznanych płatnościach na dany grunt stanowi dane osobowe, natomiast zakres tych informacji podlega ograniczeniom wynikającym z przepisów o ochronie danych osobowych. Zgodnie z motywem 40 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE.L nr 119, str. 1, z późn. zm.), aby przetwarzanie danych było zgodne z prawem, powinno się odbywać na podstawie zgody osoby, której dane dotyczą, lub na innej uzasadnionej podstawie przewidzianej prawem: albo w niniejszym rozporządzeniu, albo w innym akcie prawnym Unii lub w prawie państwa członkowskiego, o których mowa w niniejszym rozporządzeniu, w tym musi się ono odbywać z poszanowaniem obowiązku prawnego, któremu podlega administrator, lub
z poszanowaniem umowy, której stroną jest osoba, której dane dotyczą, lub w celu podjęcia działań na żądanie osoby, której dane dotyczą, przed zawarciem umowy.

Zaś w myśl art. 6 ust. 1 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych  przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy - i w takim zakresie, w jakim - spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków:

  1. osoba, której dane dotyczą wyraziła zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych w jednym lub większej liczbie określonych celów;
  2. przetwarzanie jest niezbędne do wykonania umowy, której stroną jest osoba, której dane dotyczą, lub do podjęcia działań na żądanie osoby, której dane dotyczą, przed zawarciem umowy;
  3. przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze;
  4. przetwarzanie jest niezbędne do ochrony żywotnych interesów osoby, której dane dotyczą, lub innej osoby fizycznej; e) przetwarzanie jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi;
  5. przetwarzanie jest niezbędne do celów wynikających z prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez administratora lub przez stronę trzecią (...).

Natomiast w przypadku, gdy z uzasadnionym wnioskiem o udostępnienie danych wystąpi sąd lub inny uprawniony organ, podając podstawę prawną, wówczas żądane dane są niezwłocznie udostępniane.

Niezależnie od powyższego uprzejmie informuję, że zgodnie z przepisami art. 111 rozporządzenia (UE) Nr 1306/2013 państwa członkowskie zapewniają coroczną publikację ex post wykazu beneficjentów funduszy. Informacje zawarte w przedmiotowym wykazie dotyczą beneficjentów będących osobami prawnymi oraz osobami fizycznymi. 

Publikacja takiego wykazu obejmuje:

Jednocześnie, zgodnie z art. 59 ust. 2 i 3 rozporządzenia (UE) Nr 908/2014, informacje o beneficjentach są publikowane co roku do dnia 31 maja w odniesieniu do poprzedniego roku budżetowego i pozostają one dostępne na stronie internetowej przez dwa lata od dnia ich opublikowania.

Na stronie internetowej administrowanej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi beneficjenciwpr.minrol.gov.pl zamieszczona jest informacja dotycząca udzielonej pomocy. Odesłanie do ww. „wykazu beneficjentów wspólnej polityki rolnej" dostępne jest również na stronie internetowej: www.arimr.gov.pl/dla-beneficjenta/wykaz-rolnikow-przyznane-platnosci.

Ekspert Departamentu Płatności odniósł się także do problemu weryfikacji przez właściciela gruntów, czy ktoś bezprawnie pobiera dofinansowanie z tytułu użytkowania i to bezumownego jego ziem. Otóż sprawdzenie takie wcale nie jest proste, choćby przez wiążące przepisy RODO.

Jakie konsekwencje w takiej sytuacji może wyciągnąć ARiMR wobec rolnika, który bez zgody właściciela gruntów ornych pobiera np. dopłaty obszarowe?

Uprzejmie informuję, że ARiMR nie jest organem uprawnionym do rozpatrywania kwestii naruszenia posiadania.

Jednocześnie należy ponownie wskazać, że w sprawie o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego lub w sprawie o przyznanie płatności obszarowych w ramach PROW 2014-2020 ARiMR bada spełnienie wszystkich wymagań wynikających z przepisów prawa unijnego oraz krajowego, natomiast nie ma obowiązku weryfikowania tytułu prawnego do prywatnych działek rolnych deklarowanych we wnioskach o przyznanie płatności. 

Oznacza to, że można posiadać tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz, że można posiadać grunty rolne stanowiące własność osoby fizycznej bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze, i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania przedmiotowych płatności.

Zatem brak zgody osoby fizycznej (rolnika) jako właściciela gruntów rolnych użytkowanych przez innego rolnika (osobę trzecią), pozostaje bez wpływu na prawo tego rolnika (osoby trzeciej) do uzyskania płatności obszarowych.

Ponadto wskazania wymaga, że w przypadku stwierdzenia konfliktu kontroli krzyżowej, w związku z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego stronami postępowania są wnioskodawcy, którzy złożyli wnioski o przyznanie płatności obszarowych do gruntów rolnych na tę samą działkę ewidencyjną.

Jeżeli kontrola administracyjna krzyżowa wniosku wykryje błąd, np. dwóch wnioskodawców złożyło wniosek na tę samą działkę ewidencyjną, do wnioskodawców wysyłane jest wezwanie do złożenia wyjaśnień.

ARiMR zobowiązana jest do wyjaśnienia w postępowaniu, kto użytkował jako posiadacz sporną działkę rolną objętą dwoma lub większą ilością wniosków. ARiMR nie rozstrzyga natomiast sporu o bezprawne użytkowanie działek ewidencyjnych.

Sprawa bezprawnego użytkowania spornych działek może być wyłącznie przedmiotem rozstrzygnięć o charakterze cywilnoprawnym, dochodzonych przed sądami powszechnymi. Nie może to mieć natomiast wpływu na ocenę uprawnienia do uzyskania płatności do gruntów rolnych. 

Sprzedajesz lub kupujesz działki rolne? Zapraszamy do Giełdy Rolnej!

×