Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

Zwalczanie stonki ziemniaczanej

Autor:

Dodano:

Narasta problem odporności stonki na substancje czynne insektycydów z różnych grup chemicznych, których paleta stopniowo się kurczy, co utrudnia walkę z tym szkodnikiem.

Spośród szkodników żerujących na częściach nadziemnych ziemniaka nadal największe znaczenie ma stonka ziemniaczana. Zarówno chrząszcze, jak i larwy tego owada potrafią w krótkim czasie doprowadzić do całkowitego gołożeru roślin na nieodpowiednio chronionych plantacjach. Chrząszcze stonki po przezimowaniu w glebie stają się najbardziej aktywne w okresie, gdy temperatura gleby wzrasta do ok. 15°C. Trudno jednak precyzyjnie ustalić dokładnie termin jej pojawienia się na plantacji, ponieważ może być on mocno rozciągnięty w czasie, a decydują o tym przede wszystkim warunki pogodowe. Podobna sytuacja dotyczy również terminu składania jaj, których jedna samica może w ciągu życia złożyć nawet kilkaset na spodniej stronie liści ziemniaka (w warunkach suszy rozrodczość zostaje ograniczona). Stonka ziemniaczana rozwija w naszym kraju najczęściej jedno pokolenie w ciągu roku, ale w cieplejsze lata może pojawiać się kolejna generacja.

Szkodliwe głównie larwy

Wiosną chrząszcze stonki ziemniaczanej początkowo żerują na roślinach brzeżnych położonych najbliżej miejsca zimowania. Największe straty powodują jednak żarłoczne larwy stonki, szczególnie w przypadku odmian wczesnych i średnio wczesnych. W porównaniu z chrząszczami larwy powodują ponad 70 proc. szkód. Po wylęgu z jaj natychmiast przystępują do żerowania, wygryzając początkowo małe otworki w liściach, a następnie niszcząc je całkowicie. Szczególnie żarłoczne są starsze stadia larwalne, które po ogołoceniu rośliny z liści obgryzają pędy boczne i łodygi, a w dalszej kolejności mogą też uszkadzać bulwy. Przechodzą 4 stadia rozwojowe, a następnie w glebie przechodzą proces przepoczwarczenia. Ograniczona asymilacja w wyniku znacznych gołożerów utrudnia roślinom ziemniaka wykształcenie dobrych jakościowo bulw w odpowiedniej liczbie.

Kiedy zwalczać stonkę?

Głównym terminem zwalczania stonki ziemniaczanej jest okres, gdy na plantacji większość larw znajduje się w stadiach L2-L3. Decyzja o zastosowaniu zabiegu zwalczania musi wynikać z rzeczywistego zagrożenia plantacji i po przekroczeniu wartości progów szkodliwości stwierdzonych na podstawie systematycznego monitoringu, który wynosi 10 złóż jaj na 10 roślinach lub 15 larw na 1 roślinie. Efektywność chemicznego zwalczania szkodników zależy przede wszystkim od precyzyjnie ustalonego terminu zabiegu, zastosowanego insektycydu w odpowiedniej dawce i w optymalnej temperaturze jego działania. Aktualnie zarejestrowane do zwalczania stonki ziemniaczanej insektycydy przedstawiono w tabeli. Przy okazji zwalczania stonki potencjalnie będą ograniczane również inne szkodniki mogące żerować na roślinach ziemniaka w tym samym okresie, jak np. mszyce. Wyższe z zalecanych dawek można zastosować w przypadku bujnej naci oraz do zwalczania chrząszczy i starszych stadiów larwalnych, kiedy występują w większym nasileniu. Do ochrony ziemniaka przed stonką ziemniaczaną można także wykorzystać biopreparat zawierający bakterie Bacillus thuringiensis, który należy zastosować wcześniej, ponieważ zwalcza larwy stonki w stadium L1 i L2. W porównaniu z ochroną konwencjonalną metody biologiczne bez dodatkowych dopłat są obecnie droższe, jednak z punktu widzenia ochrony integrowanej korzystne i przyszłościowe.

Odporność potwierdzona w licznych badaniach

Obecnie wraz z wprowadzaniem nowych strategii Komisji Europejskiej więcej substancji czynnych jest wycofywanych ze stosowania niż wprowadza się nowych. Mniejsza dostępność różnych insektycydów obniża efektywność zwalczania, m.in. z uwagi na wzrost odporności omawianego szkodnika, co jest naturalnym i powszechnym zjawiskiem występującym u owadów oraz innych agrofagów.

Historia chemicznego zwalczania stonki ziemniaczanej pokazuje, że nawet stałe wprowadzanie nowych substancji czynnych z różnych grup chemicznych nie rozwiązało problemu – szkodnik ten z czasem wykształcił odporność na większość stosowanych substancji czynnych. Oprócz silnego nacisku selekcyjnego wywołanego insektycydami na szybki rozwój odporności u stonki ziemniaczanej miały wpływ wykształcone przez ten gatunek cechy biologiczne i behawioralne. Stonka ziemniaczana ma bardzo duże zdolności adaptacyjne do zmieniających się warunków środowiskowych. Jako gatunek oligofagiczny w wyniku koewolucji z trującymi roślinami z rodziny psiankowatych (Solanaceae), zawierającymi szkodliwe alkaloidy, terpeny i fenole, szkodnik ten wykształcił silną odporność naturalną, opartą głównie na enzymatycznych mechanizmach, które obecnie wykorzystuje również do detoksykacji chemicznych i biologicznych substancji stosowanych w ochronie upraw ziemniaka. Czynnikiem, który pośrednio może zwiększać ryzyko narastania odporności stonki ziemniaczanej, jest ocieplenie klimatu. W warunkach klimatu Polski pełen cykl rozwojowy stonki ziemniaczanej wynosił średnio 38-40 dni. W wyniku zachodzących na naszych oczach zmian cykl ten ulegał skracaniu. Obecnie, w korzystnych dla stonki ziemniaczanej warunkach, może on trwać 34 dni. Pozwala to na wykształcenie dwóch pokoleń szkodnika w jednym sezonie wegetacyjnym. Większa liczba pokoleń w okresie wegetacyjnym stwarza większą możliwość kumulowania genów odporności.

Obecnie zjawisko odporności stonki ziemniaczanej na substancje czynne insektycydów z różnych grup chemicznych jest w dalszym ciągu dużym problemem w skutecznej ochronie ziemniaka. Potwierdzają to badania prowadzone w Instytucie Ochrony Roślin – Państwowym Instytucie Badawczym, które w ostatnich latach wykazały przypadki odporności populacji tego szkodnika na deltametrynę, lambda-cyhalotrynę (pyretroidy) oraz chlarantraniliprol (diamidy). Tylko w odniesieniu do dwóch substancji czynnych: fosmetu (związki fosforoorganiczne) i acetamiprydu (neonikotynoidy) stonka ziemniaczana wykazywała wysoką wrażliwość. Do podstawowych działań zapobiegających skutkom odporności można zaliczyć stały monitoring poziomów wrażliwości tego szkodnika na substancje czynne insektycydów. Istotną rolę odgrywa także rotacja substancji czynnych o różnych mechanizmach działania. Według tych zaleceń daną substancję czynną o określonym mechanizmie działania powinno stosować się tylko raz w sezonie.

Ponadto stosowanie metod biologicznych, a także prawidłowo wykonane zabiegi agrotechniczne i stosowanie się do zaleceń integrowanej ochrony roślin ograniczają liczebność szkodnika, a tym samym minimalizują konieczność stosowania ochrony chemicznej. W ten sposób przyczyniają się do zmniejszenia nacisku selekcyjnego oraz wpływają na obniżenie tempa narastania odporności.

×