Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

Legowisko podstawą produkcyjności

Autor:

Dodano:

Dobrze zaplanowana strefa legowiskowa to niezbędny element w produkcji mleka. Wygodne i dostosowane do potrzeb zwierząt miejsce odpoczynku sprzyja produkcji oraz ogranicza ryzyko wystąpienia problemów negatywnie wpływających na ekonomikę.

Pełne wykorzystanie potencjału produkcyjnego krów mlecznych wymaga zapewnienia zwierzętom odpowiednich warunków. Bardzo duże znacznie w tym zakresie ma strefa legowiskowa, ponieważ długość czasu wypoczynku krów jest związana z ich produkcyjnością oraz zdrowotnością. Błędy popełnione podczas planowania strefy legowiskowej mogą skutkować nie tylko ograniczoną produkcją mleka, lecz także niższymi wskaźnikami rozrodu, częstszymi problemami z racicami, zwiększonymi kosztami obsługi weterynaryjnej i wyższym poziomem brakowania, a w konsekwencji obniżeniem rentowności produkcji.

Produkcyjne leżenie

W oborze wolnostanowiskowej krowy mleczne w laktacji powinny spędzać 40-50 proc. dnia, leżąc. W pozycji tej wzmocniony zostaje przepływ krwi przez wymię (o ok. 20-30 proc.), co stymuluje produkcję mleka. Ponadto wydłużenie czasu leżenia wiąże się ze skróceniem czasu stania, co z kolei ogranicza częstotliwość występowania kulawizn, których konsekwencją jest zazwyczaj spadek produkcji mleka. Ponadto krowy w pozycji leżącej nie tylko odpoczywają, lecz także przeżuwają. Wyniki badań z zakresu zachowań okołożywieniowych bydła wykazały, że 85-93 proc. czasu przeżuwania ma miejsce w strefie legowiskowej. 

W związku z powyższym warto dołożyć starań, aby czas leżenia nie ulegał nadmiernemu skróceniu. W tym celu należy skupić się na trzech kwestiach: odpowiednim wyposażeniu obory, prawidłowym zagęszczeniu zwierząt oraz ograniczaniu wpływu okresowych czynników skracających czas leżenia, jak np. stres cieplny.

Dopasowane wymiary legowiska

Podstawowym elementem, jaki należy uwzględnić, planując strefę legowiskową, są wymiary legowiska, które muszą być dostosowane do posiadanych przez nas zwierząt oraz do umiejscowienia legowisk w oborze. Bydło, wstając, wykonuje wymach głową, dlatego legowiska umiejscowione przy ścianach muszą być odpowiednio dłuższe (o 30-60 cm). W przeciwnym razie zwierzę zniechęcone brakiem możliwości swobodnego kładzenia się i wstawania będzie unikać takich legowisk. 

Do określenia wymiarów legowisk najlepiej wykorzystać proporcję odnoszącą się do wymiarów samych zwierząt. Zgodnie z nią długość legowiska ograniczonego ścianą, mierzona od krawędzi kanału gnojowego do ściany, powinna stanowić dwukrotność wysokości zwierzęcia w krzyżu, zaś długość legowiska położonego naprzeciw innego, mierzona od krawędzi kanału gnojowego do stanowiska położonego naprzeciw, powinna stanowić wysokość w krzyżu przemnożoną przez 1,8. 

Wyprofilowana rura karkowa pozwala zachować krowie naturalną postawę w przestrzeni legowiskowej
Wyprofilowana rura karkowa pozwala zachować krowie naturalną postawę w przestrzeni legowiskowej

Równie ważna jest szerokość legowiska, ponieważ braki w tym zakresie krowa będzie kompensować, zajmując część sąsiednich legowisk lub ograniczając czas leżenia. Wyznaczając szerokość legowiska, należy wykorzystać podwojoną szerokość krowy mierzoną pomiędzy guzami biodrowymi.

Nie mniejsze znaczenie ma faktyczna głębokość legowiska ograniczana poprzez położenie rury karkowej, która powinna znajdować się na prawidłowej wysokości (0,83 x wysokość krowy w krzyżu) i głębokości (1,2 x wysokość krowy w krzyżu). Prawidłowe umiejscowienie rury karkowej umożliwia krowie swobodne wejście na legowisko na tyle głęboko, aby stanąć na nim czterema kończynami, a jednocześnie nie na tyle, aby zanieczyszczała legowisko. 

Materac materacowi nierówny

Kolejnym ważnym aspektem dobrze zaplanowanej strefy legowiskowej jest materac legowiskowy. Dokonując wyboru w tej kwestii, każdy hodowca powinien rzetelnie przeanalizować dostępne możliwości i wybrać rozwiązanie najlepiej dobrane do uwarunkowań gospodarstwa. Ważnym czynnikiem przy wyborze jest oszacowanie ilości nakładów pracy, jakie należy zapewnić, aby utrzymać legowisko w czystości, ponieważ podłoże zastosowane na legowisku ma dwa podstawowe zadania, tj. zapewnienie zwierzętom komfortu oraz możliwie najlepszych warunków higienicznych. Dlatego najważniejszymi zadaniami materiału legowiskowego jest utrzymanie czystej, suchej i niepowodującej urazów powierzchni legowiskowej. 

Na rynku dostępna jest szeroka gama możliwości – od materiałów organicznych, jak słoma, materac słomiano-wapienny, separat z gnojowicy, po nieorganiczne, tj. piasek, maty i materace, np. gumowe, piankowe i wodne. Wszystkie rozwiązania mają swoje wady oraz zalety. 

Materiały organiczne charakteryzują się stosunkowo dużą chłonnością, jednak zapewniają dobre warunki do rozwoju drobnoustrojów patogennych i muszą być często wymieniane. Ponadto warto ograniczać rozwój drobnoustrojów poprzez stosowanie środków do dezynfekcji lub wybór materaca słomiano-wapiennego, którego wysokie pH ogranicza rozwój drobnoustrojów odpowiedzialnych za środowiskową formę mastitis. 

Innym rozwiązaniem, korzystnym szczególnie latem, jest piasek, który nie sprzyja rozwojowi patogenów, ułatwia drenaż płynnych odchodów z przestrzeni legowiskowej oraz zapewnia duży komfort wypoczywającym zwierzętom. Wadą tego rozwiązania są problemy z utylizacją oraz powodowanie uszkodzeń elementów sytemów usuwania odchodów oraz doju.

Z kolei komercyjne maty i materace legowiskowe ograniczają do minimum niezbędne nakłady pracy hodowcy, jednak w przypadku płaskich sztywnych materiałów nie sprzyjają odprowadzaniu wilgoci, dlatego warto zwrócić uwagę na możliwość jej grawitacyjnego odpływu.

Jak rozpoznać błędy?

Najlepszym narzędziem do oceny warunków utrzymania krów jest obserwacja zwierząt. Podstawowym objawem błędów popełnionych w zakresie strefy legowiskowej jest oczywiście skrócenie czasu leżenia. Ponadto są to odgniecenia i otarcia, zanieczyszczanie legowiska, kładzenie się zwierząt na korytarzu gnojowym, stanie na legowisku wyłącznie przednimi nogami. Obserwacja wymienionych zdarzeń może świadczyć o niedopasowanych, zbyt twardych, zanieczyszczonych legowiskach lub nieprawidłowym umiejscowieniu wygrodzeń. Warto również obserwować zwierzęta podczas kładzenia się i wstawania oraz kontrolować częstotliwość występowania problemów z kulawiznami.

×