Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

(Nie)gruntowne zmiany

Autor:

Dodano:

Mamy mniej gospodarstw, wzrosła ich przeciętna powierzchnia. To najważniejsze wnioski płynące ze spisu rolnego, który został przeprowadzony w 2020 r., a teraz jego wyniki ujrzały światło dzienne.

Główny Urząd Statystyczny opublikował wyniki spisu rolnego, który przeprowadził od września do listopada ub.r. To był drugi spis, odkąd Polska wstąpiła do Unii Europejskiej. Dlatego też jego wyniki zostały porównane z tym przeprowadzonym w 2010 r.

Statystyka mówi jedno

W porównaniu do 2010 r. liczba gospodarstw rolnych zmniejszyła się o 192 tys. Przed dekadą mieliśmy ich ponad 1,5 mln, teraz mamy ponad 1,3 mln (tab. 1). Przez ten czas średnia powierzchnia gruntów w gospodarstwie wzrosła o ponad hektar – z 11,3 do 12,4 ha. To tyle, jeżeli chodzi o tę najważniejszą statystykę, pokazującą zmiany strukturalne gospodarstw rolnych w naszym kraju.

Przede wszystkim ubyło gospodarstw najmniejszych – tych, które liczyły do 10 ha. W 2010 r. GUS naliczył ich ponad 1,1 mln, obecnie podał, że jest ich 951 tys. (tab. 2), czyli o 185 tys. mniej. Mimo tego to największa grupa gospodarstw na polskiej mapie rolnej. Przez dziesięć lat ubyło także gospodarstw trochę większych, tych do 20 ha. W tym wypadku spadek ich liczebności nie był już tak duży, jak w przypadku tych małych i wyniósł 7 tys. Mieliśmy ich 72 tys., mamy 65 tys.

Także intersująco wyglądają zmiany w liczebności gospodarstw liczących powyżej 20 ha. W sumie przez dekadę przybyło 21 tys. takowych.

Powyższe zmiany związane są m.in. ze starzeniem się mieszkańców wsi i brakiem następców, jak również rezygnacją z prowadzenia nisko dochodowej działalności rolniczej i związanym z tym brakiem środków inwestycyjnych na rozwój użytkowanych gospodarstw rolnych. Z drugiej strony ci użytkownicy gospodarstw rolnych, którzy swoją przyszłość wiążą z rolnictwem, powiększali areał gospodarstw i skalę prowadzonej produkcji do wielkości zapewniającej odpowiedni poziom dochodów.

Widać wyraźnie, że wzrost średniej powierzchni gospodarstwa rolnego w dziesięcioleciu 2010-2020 nie był znaczący i dokonał się dzięki wzrostowi średniej powierzchni gospodarstw dużych, tych powyżej 20 ha użytków rolnych.

Życie drugie

Nadal jednak, co jest cechą charakterystyczną naszego rolnictw, jest dużo małych gospodarstw rolnych produkujących głównie lub wyłącznie na samozaopatrzenie, a więc nie nastawionych na produkcję rynkową. Trudno też mówić o ich konkurencyjności w stosunku do dużych ferm z zachodniej Europie.

GUS podał i podkreślił, że nadal tylko 1/3 gospodarstw domowych uzyskuje główne dochody z prowadzonej działalności rolniczej, również 1/3 z pracy najemnej, reszta, ok. 16 proc., z emerytur i rent, ok. 8 proc. z prowadzonej działalności pozarolniczej i ok. 2 proc. z innych (poza emeryturą i rentą) źródeł utrzymania. Jak widać, Polacy niechętnie pozbywają się ziemi, bardzo często traktując ją jako inwestycję i zabezpieczenie kapitałowe. Swoją rolę w zmianach strukturalnych na polskiej wsi odgrywają także płatności bezpośrednie. Bardzo wielu określa ją jako „negatywną”. Bowiem płatności do gruntów konserwują system agrarny i są traktowane jako zabezpieczenie dochodów. Nieprzypadkowo są one nazywane właśnie płatnościami socjalnymi. Poza tym ziemia dla wielu rolników to coś więcej niż tylko posiadanie jej aktu własności.

Ekonomia jest nieubłagalna. Odsetek gospodarstw domowych, który uzyskuje ponad 50 proc. dochodów z działalności rolniczej rośnie wraz ze wzrostem powierzchni gospodarstwa rolnego, osiągając 2/3 w grupie obszarowej użytków rolnych 15-20 ha i prawie 90 proc. w grupie 100 ha i więcej. Dodatkowo, średnia powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwie indywidualnym, gdzie główne dochody gospodarstwa domowego pochodzą z rolnictwa, jest dwukrotnie większa od średniej krajowej.

Powyższe liczby pokazują, jakie jest nasze rolnictwo i z ilu hektarów można wyżyć? Nie da się ukryć, że głównym czynnikiem, który wpłynął na przeobrażenia strukturalne na wsi, było wejście Polski do Unii Europejskiej i co się z tym wiąże – wprowadzenie zasad Wspólnej Polityki Rolnej. 

×