Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

Skuteczne zwalczanie odpornej miotły zbożowej

Autor:

Dodano:

Odporność miotły zbożowej na herbicydy występuje w mniejszych lub większych skupiskach na terenie całego kraju. Dlatego do skutecznej eliminacji tego gatunku konieczne jest przemienne stosowanie herbicydów o odmiennych mechanizmach działania, korzystanie z mieszanin herbicydowych oraz używanie wyłącznie maksymalnych zarejestrowanych dawek środków chwastobójczych.

W ostatnim czasie obserwuje się wzrost zachwaszczenia plantacji zbóż gatunkami jednoliściennymi. Jednym z najbardziej powszechnych chwastów jednoliściennych jest miotła zbożowa. To jednoroczna trawa z rodziny wiechlinowatych, mająca formę ozimą lub jarą. Występująca na terenie całego kraju na wszystkich typach gleby, lekko kwaśnych i wilgotnych. Zachwaszcza głównie zboża ozime i rzepak ozimy, a w sezonach z wilgotną wiosną może pojawić się również w zbożach jarych. Ziarniaki tej trawy kiełkują głównie z wierzchniej warstwy gleby, z głębokości 1 cm. Do skiełkowania wymagają światła. Wilgotna jesień sprzyja licznym wschodom miotły. Przy braku opadów jesienią wschody pojawiają się wczesną wiosną. Formy ozime miotły zbożowej silnie się rozrastają i mogą wykształcić nawet ponad 30 wiech. Formy jare tego gatunku charakteryzują się słabszym krzewieniem i mniejszą liczbą wiech (2-5 szt.).

Miotła zbożowa jest gatunkiem mocno konkurencyjnym dla zbóż. Na podstawie wieloletnich badań prowadzonych w Zakładzie Herbologii i Technik Uprawy Roli we Wrocławiu ustalono, że ekonomicznym progiem szkodliwości dla tego gatunku jest występowanie 10-15 roślin/m2. Należy również podkreślić, że masowe występowanie miotły w łanie pszenicy ozimej (150-200 roślin/m2) może powodować zmniejszenie jej plonowania nawet o 50-60 proc.

Mimo że od wielu lat miotła zwalczana jest chemicznie, to ostatnio obserwuje się wzrost zachwaszczenia głównie plantacji zbożowych tym gatunkiem. Docierają również informacje od plantatorów z różnych rejonów Polski o słabej skuteczności herbicydów w niszczeniu tego gatunku chwastu. Może to mieć związek z pojawieniem się na plantacji odporności na herbicydy.

Czym jest odporność chwastów na herbicydy?

Odporność to zjawisko, które polega na braku wrażliwości niektórych osobników (biotypów) w obrębie danego gatunku chwastu na taką dawkę herbicydu, która w normalnych warunkach powinna wyeliminować całą jego populację. Jak podkreślają amerykańscy naukowcy, odporność to dziedziczna zdolność roślin do przetrwania i reprodukcji po zastosowaniu dawki herbicydu, która zwykle je niszczy. Przyczyną takiej sytuacji może być między innymi stosowanie substancji aktywnej herbicydu o jednym mechanizmie działania, na tym samym stanowisku, przez wiele lat. Jak wiadomo, każdy herbicyd ma w składzie substancję aktywną, która niszczy chwasty według swoistego mechanizmu, np. chlorosulfuron, substancja z grupy sulfonylomocznika, blokuje funkcjonowanie enzymu, który bierze udział w syntezie aminokwasów: waliny, leucyny i izoleucyny, a pinoksaden zaburza syntezę enzymu – karboksylazy acetylokoenzymu A biorącego udział w procesie biosyntezy lipidów. Stosowanie różnych substancji, ale o jednym mechanizmie działania przez kilka lat (np. przy płodozmianie: kukurydza – pszenica ozima – rzepak ozimy) przyczynia się do narastania problemu z odpornością chwastów na takie środki.

Problem odporności miotły zbożowej na herbicydy

Pierwszy przypadek na świecie odporności miotły zbożowej na izoproturon odnotowano w 1994 r. w Szwajcarii. Do tej pory odporność tego gatunku chwastu potwierdzono już m.in. w Niemczech, Czechach, jak również w Polsce. Zjawisko to staje się coraz bardziej niebezpieczne, ponieważ zidentyfikowano już odporność wielokrotną miotły na herbicydy. Pierwszy taki przypadek zidentyfikowano w Czechach, gdzie potwierdzono odporność miotły zbożowej na herbicydy z grupy inhibitorów ALS oraz inhibitorów fotosyntezy PS II.

Zjawisko odporności miotły zbożowej dotyczy również Polski. Obecnie przestało być problemem lokalnym, ale dotyczy już całego kraju. Badania nad zjawiskiem odporności chwastów na herbicydy prowadzone są przez wiele ośrodków naukowych w naszym kraju współpracujących z producentami środków ochrony roślin w ramach różnych projektów finansowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju lub z dotacji budżetowej przeznaczonej na realizację zadań MRiRW, np. w ramach zadania na temat „Monitorowania uodparniania się agrofagów na środki ochrony roślin oraz tworzenia programów redukcji ryzyka”.

W Polsce w latach 90. ubiegłego stulecia wprowadzono na rynek herbicydy z grupy inhibitorów ALS, które ze względu na niskie dawki i cenę są popularnie stosowane od wielu lat przez praktykę rolniczą do zwalczania chwastów w zbożach i kukurydzy. Dlatego na tę grupę herbicydów stwierdzono najwięcej odpornych biotypów miotły na terenie naszego kraju. Dodatkowo potwierdzono odporność miotły zbożowej również na inhibitory ACCazy oraz inhibitory fotosyntezy na poziomie fotosystemu II. Zjawisko odporności chwastów na herbicydy dotyczy plantacji na północy Polski (województwa: warmińsko-mazurskie, pomorskie oraz południowa część województwa zachodniopomorskiego) oraz na terenie Dolnego Śląska i Śląska Opolskiego.

Jak zwalczać odporne biotypy miotły zbożowej

Wykrywanie odporności chwastów na herbicydy we wczesnym okresie daje możliwość rozwiązania problemu niewielkimi nakładami. W momencie, kiedy zjawisko to jest już nasilone, możliwości jego rozwiązania stają się bardziej ograniczone, a koszty z tym związane są dużo wyższe. W celu zminimalizowania ryzyka rozwoju i rozprzestrzeniania się odpornych biotypów chwastów należy stosować nie tylko herbicydy, lecz także wykorzystywać metody alternatywne (zwłaszcza agrotechniczne). Poprzez unikanie wieloletniej monokultury, wykorzystywanie metod mechanicznych i profilaktycznych w zwalczaniu chwastów można w pewien sposób ograniczyć występowanie biotypów odpornych na herbicydy. Zastosowanie tych metod pozwoli również ograniczyć liczbę zabiegów herbicydowych do ekonomicznie uzasadnionego minimum. Podstawową regułą w walce z odpornością chwastów na herbicydy jest stosowanie środków o zróżnicowanych mechanizmach działania. Zasady integrowanej ochrony roślin nakładają na plantatorów obowiązek właściwego doboru i przemiennego stosowania środków w celu przeciwdziałania powstawaniu odporności organizmów szkodliwych (w tym chwastów). Należy zatem dobierać herbicydy zwierające dwie lub więcej substancji aktywnych, jak również mieszać środki o różnych mechanizmach działania. Uzasadnione jest również stosowanie w jednym sezonie wegetacyjnym kilku herbicydów w odpowiednich odstępach czasowych. Jeśli jeden z herbicydów (substancji aktywnych) nie niszczy osobników odpornych, to istnieje duże prawdopodobieństwo zniszczenia ich przez herbicyd o innym mechanizmie działania. Zawsze należy stosować herbicydy na chwasty w okresie ich największej wrażliwości, tzn. w fazie siewek, a najlepiej liścieni tak, aby w maksymalny sposób wykorzystać chwastobójcze działanie zastosowanego środka. Z tego względu zaleca się stosowanie w oziminach zabiegów jesiennych. Problematyczne gatunki najlepiej zwalczać w zabiegach doglebowych i wczesnych nalistnych. Jeżeli w tym czasie pojawią się wschody biotypów odpornych, to mogą one zostać zniszczone. Jak wskazują dane zebrane w tabeli 1, do zwalczania odpornej na herbicydy miotły zbożowej możemy wykorzystać diflufenikan, pendimetalinę, prosulfokarb lub flufenacet. Substancje te mają inne mechanizmy działania niż środki, na które w naszym kraju zidentyfikowano odporność. Należy pamiętać, aby zastosować te środki jak najwcześniej. Diflufenikan aplikowany jesienią tylko przedwschodowo skutecznie eliminuje miotłę zbożową. Dodatkowo w przypadku odporności na inhibitory ALS możemy zastosować chlorotoluron lub typowe graminicydy: pinoksaden i fenoksaprop-P etylu (tylko do stosowania wiosną). Jeśli na plantacji pojawiła się odporność na inhibitory ACC-azy, wówczas możemy dodatkowo zastosować substancje z grupy inhibitorów ALS (substancje z grupy pochodnych sulfonylomocznika oraz propoksykarbazon sodowy i piroksysulam). W przypadku odporności miotły na sam chlorotoluron możemy dodatkowo zastosować inhibitory ALS oraz inhibitory ACC-azy. Należy przy tym pamiętać, że herbicydy aplikowane w mniej korzystnych warunkach pogodowych i na chwasty przekraczające fazę 3-4 liści stają się nieskuteczne. Aplikacja herbicydów w dawkach gwarantujących całkowite zniszczenie chwastów to również element istotny w działaniach antyodpornościowych. Należy unikać aplikacji dawek niższych od zalecanych, zwłaszcza herbicydów, które niecałkowicie zniszczą chwasty. Pozostawienie nawet pojedynczych osobników wykazujących odporność prowadzi do dalszego uzupełniania zapasu nasion chwastów w glebie i rozwoju takiej populacji. Jeśli po głównym zabiegu na plantacji pozostały niezniszczone pojedyncze osobniki chwastów, to mogą to być biotypy odporne na zastosowany środek. Należy wówczas podjąć działania, które nie dopuszczą do wydania żywotnych nasion. Można wówczas powtórnie zastosować herbicyd, ale bezwzględnie należy pamiętać, by wykorzystać środek o innym mechanizmie działania niż środek zastosowany podczas głównego zabiegu. Dobrym rozwiązaniem w takiej sytuacji może być również aplikacja mieszanin substancji aktywnych herbicydów. Często takie mieszaniny mają w swym składzie substancje należące do różnych grup chemicznych i o różnym mechanizmie działania. W przypadku wystąpienia odporności chwastów na pojedynczy środek efekt chwastobójczy zastosowania takiej mieszaniny może być bardzo wysoki ze względu na działanie kilku różnych substancji czynnych. Przykłady takich rozwiązań zalecanych do jesiennego stosowania w zbożach ozimych przedstawiono w tabeli 2.        

×