Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

Niedoceniane składniki

Autor:

Dodano:

Nie można uzyskać wysokiego plonu zbóż bez odpowiedniego nawożenia gleb fosforem i potasem.

W Polsce jest niewiele gleb o bardzo wysokiej zasobności w fosfor czy potas. Przeważają te, które charakteryzują się zasobnością niską lub bardzo niską.

FOSFOR
W przeciwieństwie do azotu to pierwiastek słabo przemieszczający się w glebie. Wymywany jest tylko w niewielkich ilościach na silnie zakwaszonych glebach bardzo lekkich i torfowych. Ilość fosforu bezpośrednio dostępnego dla roślin w warstwie ornej wynosi tylko 2–7 kg/ha P2O5 na hektar, a rośliny potrzebują go znacznie więcej. W fazie intensywnego wiosennego rozwoju potrafią pobrać dziennie 2–2,5 kg/ha.
Gleby próchniczne zawierają więcej fosforu niż mineralne. Mała zawartość próchnicy przyspiesza mineralizację fosforu, czyli jego uwalnianie, a wówczas podatny jest on na uwstecznianie chemiczne. Wyższa natomiast zawartość materii organicznej w glebie przyspiesza wiązanie fosforu. Nie oznacza to jednak, że staje się on niedostępny dla roślin. W formie prostych związków organicznych jest mniej podatny na uwstecznianie.

Fosfor okazuje się najlepiej przyswajany przez rośliny przy odczynie lekko kwaśnym, w formie rozpuszczalnej w wodzie. Na polach o odczynie zasadowym wchodzi w związki z wapniem, tworząc fosforany wapniowe. Natomiast część fosforu na glebach kwaśnych łączy się z kationami glinu, żelaza i manganu i staje się niedostępna, czyli ulega uwstecznianiu. Aby temu zapobiec, należy stosować nawozy wapniowe i wapniowo-magnezowe, granulowane nawozy fosforowe i nawozy organiczne.

Optymalne-właściwości-agrochemiczne-gleby1.jpg

Autor: M. Ptaszyński

Obecność w glebie łatwo dostępnych związków fosforu decyduje o rozbudowie systemu korzeniowego i prawidłowym krzewieniu. Pierwiastek ten wręcz przyspiesza wzrost korzeni. Żyto i jęczmień osiągają pełnię krzewienia jesienią, a więc fosfor już jesienią decyduje o tworzeniu silnych źdźbeł. Dlatego dla tych gatunków zaopatrzenie jesienne gleby w ten pierwiastek ma istotne znaczenie. Natomiast pszenica i pszenżyto mają możliwość jeszcze krzewienia wiosennego, a więc ich pełne jesienne zaopatrzenie w fosfor ma mniejsze znaczenie. Uzupełnienie brakującego składnika powinno nastąpić jednak nie później niż w momencie ruszenia wegetacji. Do fazy kwitnienia fosfor systematycznie gromadzony jest w liściach i łodygach. Następnym krytycznym momentem dla zbóż będzie tworzenie się ziarniaków. Podstawowym źródłem zaopatrzenia roślin w fosfor okazuje się głębsze warstwy gleby, gdyż jedynie tam jest on dostępny ze względu na istniejącą wilgoć. A więc istotne znaczenie będzie miał dobrze rozwinięty system korzeniowy, który umożliwi pobranie tego składnika. Rośliny również w tej fazie korzystają z rezerw fosforu zawartego w częściach wegetatywnych, w których pierwiastek ten był równomiernie gromadzony przez cały okres wegetacji. Dlatego roślina powinna być dobrze zaopatrzona w fosfor od początku wegetacji. Pobieranie fosforu przez rośliny zależy od ilości światła, wody, temperatury i wszystkich niezbędnych składników pokarmowych (magnezu, potasu, jonu amonowego). A więc łan o optymalnej obsadzie roślin, odchwaszczony, wolny od chorób ma możliwość lepszego pobierania tego pierwiastka. Fosfor jest mało ruchliwy, a więc słabo przemieszcza się w profilu glebowym. Umieszczony w wierzchniej warstwie gleby, która jest podatna na wysychanie, wpływa na jego mniejszą dostępność dla roślin. Wyniki badań wskazują, że w zależności od szybkości rozwoju i budowy korzeni roślin, pierwiastek ten najlepiej wchłania się z warstwy 10–40 cm. Poza tym im nawóz będzie lepiej wymieszany z glebą, tym w większym stopniu zostanie wykorzystany przez roślinę. Dlatego optymalnym terminem stosowania nawozów fosforowych jest okres po zbiorze przedplonu, a więc przed podorywką lub też orką siewną.

Nieregularne nawożenie fosforem przyspiesza procesy jego uwsteczniania w glebie, czyli obniża jego przyswajalność i ogranicza możliwość efektywnego uzupełniania niedoborów. Dlatego trzeba stosować go co roku.
Zaleca się utrzymanie zasobności gleb na poziomie mniej więcej 15 mg P2O5/100 g gleby, aby ograniczyć niedobory fosforu w roztworze glebowym. Przy takiej zasobności gleby, uwzględniając potrzeby roślin, należy zastosować dodatkowo co najmniej 10 proc. więcej fosforu, ponieważ jego część ulega uwstecznieniu. Aby osiągnąć wzrost zasobności gleby o miligram, należy zastosować 3–5 razy więcej fosforu.

POTAS
Pierwiastek ten, w odróżnieniu do fosforu, bardzo łatwo przemieszcza się w głąb profilu glebowego, zwłaszcza na glebach lekkich i mineralnych. Ewentualne braki potasu można jeszcze uzupełnić zaraz po wschodach roślin. Odgrywa on ważną rolę w tworzeniu ich odporności na susze wiosenne, co ma duże znaczenie dla zbóż jarych. Potas spełnia w roślinie trzy podstawowe funkcje fizjologiczne. Reguluje gospodarkę wodną, co zwiększa tolerancję roślin na suszę. Kieruje gospodarką węglowodanami, co jest związane ze zmniejszeniem wymarzania roślin ozimych. Komórki roślinne są bardziej elastyczne dzięki większej zawartości węglowodanów w błonach komórkowych, w wyniku czego podczas mrozów, po zamarznięciu soku komórkowego (a co się z tym wiąże zwiększeniu przez niego objętości), rozciągają się, a nie rozrywają, co prowadziłoby do niszczenia rośliny. Potas jest odpowiedzialny za tworzenie się związków występujących w ścianach komórkowych tkanek mechanicznych, dzięki czemu źdźbła zbóż są grubsze i bardziej sztywne i zmniejsza się wyleganie. Pierwiastek ten kontroluje także przemiany aminokwasów i białek, a więc zmniejsza porażenie roślin przez choroby i szkodniki, zwiększa wiązanie azotu atmosferycznego i efektywność plonotwórczą azotu nawozowego.

DAWKI
Pobranie jednostkowe fosforu dla żyta wynosi 11,5 kg/t, a potasu 23 kg/t, dla pszenżyta ozimego – 11,5 kg P2O5 i 21 kg K2O, dla pszenicy – 9,5 kg P2O5 i 19 kg K2O. Najważniejsze dla rolnika jest określenie konkretnych wielkości dawek P2O5 i K2O pod wysiewane zboże. Dawki fosforu i potasu w uprawie zbóż ozimych zależą od oczekiwanego plonu i zasobności gleby w przyswajalne formy tych składników.
Pod żyto trzeba zastosować od 20 (przy bardzo wysokiej zasobności w fosfor i plonie 2,5 t/ha) do 100 kg P2O5 (przy bardzo niskiej zasobności, plon 4 t/ha). W wypadku potasu jest to odpowiednio 30–120 kg K2O/ha.
W uprawie pszenżyta ozimego dawki fosforu wahają się od 30 (bardzo wysoka zasobność w fosfor, plon 3 t/ha) do 110 kg (bardzo niska zasobność, plon 6 t/ha), a potasu od 40 do 110 kg K2O/ha.
Pod pszenicę ozimą należy stosować od 20 (bardzo wysoka zasobność w fosfor, plon 3 t/ha) do 100 kg P2O5 (bardzo niska zasobność, plon 7 t/ha), a potasu od 40 do 120 kg K2O/ha.

Autorka jest pracownikiem naukowym Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa-PIB w Puławach

Źródło: Farmer 16/2008

×