Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

Przyczyny i poziom brakowania loch

Autor:

Dodano:

Brakowanie zwierząt polega na usunięciu ze stada osobników, które nie spełniają określonych wymagań w zakresie uzyskiwanych wyników produkcyjnych; w przypadku loch są nimi wyniki użytkowania rozpłodowego.

Brakowanie może mieć charakter zamierzony lub niezamierzony.

Podstawową przyczyną zamierzonego brakowania loch ze stada jest zaawansowany wiek zwierzęcia, przy którym następuje w sposób naturalny obniżenie jego produkcyjności. Spośród przyczyn niezamierzonego brakowania najważniejsze to: problemy z zapłodnieniem, jałowienie, niska plenność - liczba prosiąt w miocie, oraz problemy z gruczołem mlekowym i mlecznością. Kolejna przyczyna to słabość kończyn i wiążące się z tym urazy, problemy z poruszaniem się na skutek kulawizn lub paraliżu oraz wady budowy narządu ruchu. Choroby i infekcje również stanowią ważną przyczynę brakowania. Wyróżnić można jeszcze wiele innych przyczyn np. osłabienie instynktu macierzyńskiego, słabe wyniki użytkowości potomstwa, złośliwość i ociężałość samic itp.

Wszystkie wymienione zdarzenia obniżające produkcyjność rozrodczą loch powodują spadek opłacalność produkcji, dlatego brakowanie zwierząt ze stada z ww. przyczyn jest działaniem właściwym. Oczywiście nie oznacza to, że jest to działanie pożądane, ale okazuje się, że doraźnie jedyne.

Zdecydowanie lepsze byłoby podjęcie takich działań, które wydłużyłyby czas użytkowania loch w stadzie, czyli ich długowieczność reprodukcyjną.

Jest to tym bardziej uzasadnione, że jak wykazali Serenius i wsp. (2008), pomiędzy długowiecznością loch a wiekiem pierwszego oproszenia oraz liczbą prosiąt odłączonych w pierwszym miocie istnieją dodatnie zależności (korelacja r = + 0,2 i r = + 0,36). Podstawową cechą, która predysponuje lochy do długiego użytkowania, jest przede wszystkim wiek osiągania dojrzałości płciowej.

Wcześniejsze dojrzewanie płciowe wiąże się z wcześniejszym występowaniem rui po odsadzeniu miotu, krótszym okresem luźności oraz mniejszym poziomem brakowania loch. U loszek zapłodnionych wcześniej w porównaniu z zapłodnionymi w późniejszym wieku (różnica wieku ok. 3 tygodnie) stwierdzono większe prawdopodobieństwo do dłuższego użytkowania.

Udział poszczególnych czynników warunkujących brakowanie loch różni się (tab. 1). Wyniki podawane przez różnych autorów wskazują jednoznacznie, że najważniejszą przyczyną brakowania loch są problemy w rozrodzie (średnio 26proc.), rodzenie mało licznych miotów (18,3proc.) i słabość kończyn (11,9proc.).

Badania krajowe wskazują, że w zależności od fermy, liczby cykli rozrodczych (czasu użytkowania), skali produkcji i statusu zdrowotnego stada, przyczyny brakowania loch bywają różne (tab. 2). Wykazano, że w dużych fermach w porównaniu z mniejszymi odsetek brakowanych loch i ich śmiertelność są większe.

Porównanie wyników wskazuje, że w stadzie B vs A przyczyną zwiększonego brakowania loch z powodu mało licznych miotów, słabego wyrównania miotów, komplikacji poporodowych czy zatruć mogły być błędy żywieniowe.

Stan niedożywienia wynikający ze słabego apetytu, niedostatecznego pobrania paszy, a z nią składników pokarmowych, jak też niedoborów białka i/lub lizyny w mieszankach powoduje zaburzenia cyklu jajnikowego.

Następstwem tego jest wydłużenie okresu luźności, mniejsza owulacja i niższa skuteczność krycia oraz obniżona przeżywalność embrionów, co w konsekwencji prowadzi do rodzenia mało licznych miotów. Brak pokrycia zapotrzebowania na energię i składniki pokarmowe u loch karmiących jest przyczyną niepłodności lub powtarzania rui. Wynika to ze słabej kondycji loch kończących laktację i samic znajdujących się w okresie około odsadzeniowym.

Lochy w słabej kondycji wytwarzają mniejsze ilości LH i FSH, substancji hormonalnych wpływających na procesy rozrodcze. Ich niedobory oznaczają problemy ze skutecznym kryciem.

Niedobory paszy w okresie ciąży wysokiej, czyli w fazie zwiększonego zapotrzebowania na składniki pokarmowe niezbędne do wzrostu i rozwoju płodów, powodują brak wyrównania noworodków i mniejszą masę ciała prosiąt przy urodzeniu.

Występowanie przypadków komplikacji po porodzie również dowodzi nieprawidłowości w zakresie żywieniowego przygotowania loch do porodu.

Wysoki poziom brakowania z powodu chorób (stado A, tab. 2) wskazuje na zasadność wdrażania programów profilaktycznych, gdyż dzięki nim można utrzymać dobry status zdrowotny zwierząt i wyższą produkcyjność oraz zmniejszyć poziom brakowania.

Bardzo niepokojące jest to, że prawie 1/3 młodych loszek wprowadzonych do stada nie jest wykorzystywana dłużej niż przez 1 cykl. Wyniki badań wskazują, że ponad 30proc. samic jest brakowanych przed urodzeniem 2. drugiego miotu. Prawie 50proc. macior jest usuwanych, zanim osiągną one szczyt swoich możliwości rozrodczych, a te przypadają na cykl 3., 4. i 5. W wielu stadach od 50proc. do prawie 70proc. loch jest brakowanych przed wydaniem na świat 4. miotu. Chociaż czasami uzyskuje się od loch po 8-9 miotów, to średnia waha się od 2 do 5. Największym problemem jest ponowne zapłodnienie lochy po odsadzeniu 1. miotu. Liczbę miotów uzyskanych do momentu brakowania lub upadku lochy przedstawiono w oparciu o wyniki Browna (1994) w tabeli 3.

Z obserwacji terenowych wynika, że podstawową przyczyną brakowania loch przed trzecim porodem są problemy w rozrodzie oraz kulawizny.

Lochy starsze, mające za sobą minimum 6 porodów, są brakowane w wyniku obniżenia wydajności rozrodczej. Ich utrzymanie w stadzie staje się nieopłacalne. Częściej też niż lochy młodsze są one podatne na MMA (zapalenie dróg rodnych, gruczołu sutkowego i bezmleczność).

Pozostawianie starszych samic w stadzie jest opłacalne tylko wtedy, kiedy rodzą one liczne mioty. Eckert (2005) podaje, że w stadzie, w którym podstawą brakowania loch była słaba kondycja samic, przeżywalność prosiąt w kolejnych miotach malała (rys. 1). Rosnące straty (proc. upadków) wskazują, jak ważne dla noworodków są zasoby białka i tłuszczu w organizmie matek. Potwierdzają to wyniki badań własnych (Beyga i Rekiel, 2010) charakteryzujące wartość energetyczną i zasoby tłuszczu w siarze loch o dobrej i obniżonej kondycji (tab. 4), wyniki odchowu prosiąt (tab. 5) oraz skład podstawowy siary i mleka loch różniących się kondycją (badania własne, dane niepublikowane) (tab. 6). Kondycja loch w ciąży wysokiej ma znaczący wpływ na jakość siary. Wynika to z faktu syntezy substratów do produkcji składników pokarmowych na ok. 3. tygodnie przed terminem porodu.

Poza podstawową - odpornościową - funkcją siary (dostarczenie noworodkom immunoglobulin klasy IgG, IgA, IgE) jest ona źródłem składników pokarmowych, w tym tłuszczu. Przy jego 1proc. zawartości w ciele noworodka i braku rozwiniętych mechanizmów termoregulacji neurohormonalnej, tłuszcz zawarty w wydzielinie gruczołu mlekowego lochy stanowi poważny "zastrzyk energetyczny" dla oseska.

U starszych loch trudno jest utrzymać dobrą kondycję. Z wiekiem i kolejnymi cyklami rozpłodowymi lochy zwiększają swoją masę ciała (średnio 10-15 kg/cykl), ale równocześnie tracą rezerwy tłuszczu. Prawidłowe procesy rozrodcze obserwujemy wtedy, kiedy przy rozpoczęciu użytkowania rozpłodowego lochy zawartość tłuszczu w ciele wynosi 22proc.. Zasoby lipidów w organizmie z cyklu na cykl zmieniają się; po 1. oproszeniu ich poziom obniża się do 18proc., po 3. oproszeniu spada do 16proc.. Badania dotyczące angielskich hybrydów wskazują, że dobrą rozrodczość warunkują zasoby tłuszczu na poziomie 11-15proc.. W przypadku ras niemieckich wymagania są większe i wynoszą 16-22proc.. Gdy rezerwy tłuszczu spadną u loch poniżej poziomu krytycznego, czyli 10proc., stwierdza się zaburzenia w rozrodzie, wydłużony okres jałowienia oraz zakłócenia w przebiegu ciąży.

Jedynym słusznym posunięciem jest wówczas wybrakowanie lochy.

×