Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

Jaki sadzeniak, taki plon

Autor:

Dodano:

W towarowej produkcji ziemniaków podstawowym warunkiem uzyskania wysokich i opłacalnych plonów jest użycie jako sadzeniaków bulw o możliwie wysokiej wartości nasiennej.

Na wartość nasienną bulw wpływa przede wszystkim ich zdrowotność, czyli stopień porażenia chorobami, spośród których największe znaczenie mają choroby pochodzenia wirusowego. Znane powszechnie zjawisko degeneracji ziemniaków i złej jakości sadzeniaków w czasie kolejnych lat reprodukcji jest spowodowane głównie przez porażenie roślin wirusami, z których najgroźniejszymi są: wirus liściozwoju (PLRV) oraz wirus Y (PVY). W sprzyjających warunkach każdy z tych wirusów może w ciągu kilku lat reprodukcji spowodować (szczególnie u odmian mało odpornych) zniżkę plonu o 40-60 proc. Z tego względu należy mieć świadomość konieczności wymiany sadzeniaków z własnych rozmnożeń na sadzeniaki kwalifikowane przynajmniej raz na 3-5 lat. Przykładem mogą być producenci ziemniaka bardzo wczesnego, czy dla przemysłu przetwórczego, postrzegający uzasadnioną potrzebę zakupu i wymiany sadzeniaków kwalifikowanych co 1-2 lata.

W 2004 r., po wejściu Polski do Unii Europejskiej, zmianie uległy przepisy dotyczące produkcji nasiennej ziemniaka, w tym między innymi nazewnictwo stopni kwalifikacji sadzeniaków. Poprzednia nazwa wysokich stopni kwalifikacji sadzeniaków (Superelita - SE i Elita - E) odnosi się obecnie do materiału elitarnego (BI i BII), natomiast nazwy niższych stopni (Oryginał i Klasa A) zmieniono na materiał kwalifikowany (CA i CB). Rolnicy chcący uprawiać ziemniaki na plantacjach towarowych powinni zaopatrywać się właśnie w te niższe stopnie, czyli CA i CB sadzeniaków kwalifikowanych. Jak wykazały badania, zaopatrywanie się w materiał elitarny (BI i BII) z myślą o dłuższym rozmnażaniu bez wymiany jest nieuzasadnione, bowiem produkcja towarowa charakteryzuje się specyficznymi warunkami w poszczególnych latach, co z reguły w mniejszym lub większym stopniu prowa dzić może do znacznego porażenia roślin ziemniaka przez wirusy i degeneracji bulw nawet w okresie jednego roku reprodukcji. Dlatego optymalnym rozwiązaniem jest zakup co 3-5 lat kwalifikowanych sadzeniaków w niższych stopniach.

O wartości użytkowej sadzeniaków w produkcji towarowej decydują głównie: strefa zagrożenia wirusami (presja infekcyjna) i odporność odmian na wirusy. Regularnie przeprowadzana wymiana sadzeniaków z częstotliwością zalecaną dla poszczególnych stref presji infekcyjnej oraz uprawa odmian o wysokiej odporności na dwa podstawowe wirusy (liściozwoju i Y) są głównymi czynnikami ograniczającymi porażenie chorobami wirusowymi. Ponieważ choroby wirusowe są przenoszone przez mszyce, to tempo ich szerzenia zależy od ilości i wczesności występowania mszyc. Z kolei ilość mszyc, tempo ich rozmnażania i ilość osobników zdolnych do przezimowania zależy od warunków klimatycznych. Rysunek 1. przedstawia mapę Polski z podziałem na cztery strefy zagrożenia chorobami wirusowymi ziemniaka, gdzie strefa 1. oznacza zagrożenie najmniejsze (przewidywana wymiana sadzeniaków co 5 lat), a strefa 4. zagrożenie największe (przewidywana wymiana sadzeniaków co 3 lata).

Z mapy wynika, że północ Polski, gdzie średnie temperatury powietrza są niższe, co opóźnia wiosenny lot mszyc, zalicza się do strefy 1., najzdrowszej, natomiast obszar Polski południowo-zachodniej jest rejonem najbardziej zagrożonym występowaniem chorób wirusowych.

Obok strefy zagrożenia wirusami duży wpływ na poziom porażenia sadzeniaków ma stopień odporności uprawianych odmian. W strefie 1. i 2., gdzie warunki klimatyczne są najbardziej korzystne dla zdrowotności ziemniaków, można bez obawy uprawiać wszystkie zarejestrowane odmiany, nawet odmiany dość wrażliwe na choroby wirusowe. W strefie 3. mogą być uprawiane odmiany o odporności na choroby wirusowe powyżej 5 w skali 9-stopniowej (9 - ocena najlepsza, 1 - ocena najgorsza), a odmiany o odporności 5 i mniejszej mogą być uprawiane pod warunkiem częstej wymiany sadzeniaków. W strefie 4. bez zastrzeżeń mogą być uprawiane tylko odmiany o odporności na wirusy Y i liściozwoju ziemniaka wynoszącej powyżej 6. Odmiany wrażliwe, o odporności poniżej 5 uprawiane w 4. strefie, o dużym zagrożeniu, wymagają częstszej wymiany sadzeniaków z powodu wyradzania się, czyli zwiększania procentu roślin zawirusowanych, a przez to słabo rosnących i nisko plonujących. Efektem nieprzestrzegania powyższych zaleceń jest szybki spadek plonu w kolejnych latach reprodukcji (tabela 1.).

U odmiany o odporności dostosowanej do zagrożenia chorobami wirusowymi występującego w 3. strefie, nawet po 7 latach reprodukcji uzyskać można jeszcze 80 proc. plonu wyjściowego, podczas gdy plon odmian o odporności niedostosowanej załamać się może po 3 latach reprodukcji, a po 5 latach może ulec obniżeniu o 50 proc.

U odmian niedostosowanych do zagrożenia chorobami wirusowymi występującego w 4. strefie załamanie plonu wystąpić już może po 2. roku reprodukcji (tabela 2.). Szacunkowe zniżki plonu w kolejnych latach rozmnażania w strefie o dużym zagrożeniu wirusami, przy agrotechnice gwarantującej uzyskiwanie plonów ziemniaka na poziomie ok. 30 t z ha przedstawia tabela 3., z której wynika, że niewłaściwa decyzja odnośnie uprawianej w gospodarstwie odmiany już w drugim roku jej uprawy może kosztować stratę równoważną 5 t, a w 3. roku reprodukcji nawet 11 t ziemniaków. Stąd jeżeli odporność wybranej odmiany nie będzie dostosowana do istniejącego w rejonie zagrożenia chorobami wirusowymi, to nawet przy prawidłowej agrotechnice, wielkość plonu może z roku na rok szybko spadać, wymuszając wymianę sadzeniaków częstszą niż w przypadku odmian o odporności dostosowanej do strefy zagrożenia chorobami wirusowymi, w której położone jest gospodarstwo.

Informacje odnośnie obecnie zarejestrowanych odmian z charakterystyką ich odporności na choroby wirusowe uzyskać można, korzystając z wydawnictwa ,,Charakterystyka Krajowego Rejestru Odmian Ziemniaka" opracowywanego corocznie przez IHAR, Oddział w Jadwisinie.

×