Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

Aby zboże nie skrzypiało

Autor:

Dodano:

Już od początku maja samice skrzypionek zaczynają składać jaja na najmłodszych liściach zbóż. Żer wylęgłych larw doprowadza do uszkodzenia liści, flagowego i podflagowego, mających decydujący wpływ na wysokość plonu.

Nasilenie występowania skrzypionek zbożowych na plantacjach zbóż jest zróżnicowane w poszczególnych regionach kraju. W Polsce występują dwa gatunki skrzypionek należących do rodziny stonkowatych: skrzypionka zbożowa i skrzypionka błękitek. Do niedawna liczebność skrzypionek była bardzo mała, co nie powodowało większych szkód gospodarczych, dopiero w ostatnich latach nasilenie występowania wzrosło na terenie całej Polski.

Z dotychczasowych obserwacji wynika, że w rejonie Polski środkowej i północnej dominującym gatunkiem jest skrzypionka zbożowa, mniej licznie występuje skrzypionka błękitek. Natomiast w rejonie Polski południowo-wschodniej przeważa skrzypionka błękitek. W rejonach, gdzie dominuje skrzypionka zbożowa, pojaw chrząszczy skrzypionki błękitek jest mniej liczny i późniejszy o dwa-trzy tygodnie.

Skrzypionki występują na terenie całej Polski, lecz największe uszkodzenia liści stwierdzane są na południu kraju. Larwy niszczą głównie zboża jare. Uprawy ozime uszkadzane są w mniejszym stopniu. Samice najliczniej składają jaja na plantacjach intensywnie nawożonych i prawidłowo ochronionych przed chorobami grzybowymi.

"ŚLIMAKI" NA LIŚCIACH

Chrząszcze obydwu gatunków mają wydłużony pokrój ciała, różnią się jednak wyglądem. Zasadnicze różnice w biologii obu gatunków dotyczą miejsca przepoczwarczenia się larw.

Chrząszcze skrzypionki zbożowej są długości 5-6 mm i mają pokrywy skrzydeł z podłużnie, lekko punktowanymi dołkami o barwie niebieskozielonej, z metalicznym połyskiem. Przedplecze i nogi mają czerwonordzawe, a stopy czarne. Przepoczwarczenie larw następuje w kokonach w glebie.

Chrząszcze skrzypionki błękitek są nieco mniejsze, osiągają 4-5 mm długości o ciemnogranatowej barwie pokryw skrzydłowych. Przedplecze i nogi mają czarne.

Przepoczwarczenie larw następuje w widocznych, piankowatych, białawych kokonach umieszczonych na różnych częściach roślin, pochwach liściowych, górnej powierzchni liści, kłosach, rzadziej na dokłosiu lub źdźble poniżej liścia flagowego.

Jaja - wielkości ok. 1 mm są kształtu walcowatego, na obu końcach tępo zaokrąglone, w kolorze miodowożółtym. Samica składa jaja najczęściej pojedynczo lub w złożach po dwie, trzy sztuki wzdłuż nerwów liści w pobliżu ich nasady lub na środku blaszki liściowej głównie po zewnętrznej stronie.

Larwy - bezpośrednio po wylęgu wyglądają jak brudne, wodniste kulki. Młode larwy skrzypionek przypominają małe ślimaczki, są miękkie, wrzecionowate, o górnej stronie ciała uwypuklonej, dolnej - spłaszczonej. Głowa jest kulista, czarna. Larwy są koloru brunatnożółtego. Otwór odbytowy larw znajduje się na górnej stronie ostatniego segmentu odwłoka, dlatego odchody wyrzucane są na stronę grzbietową. Całe ciało larw pokryte jest lepkim śluzem i kałem. Larwy, poruszając się, pozostawiają część śluzowatej wydzieliny na powierzchni liści.

W sprzyjających warunkach atmosferycznych jedna samica może złożyć 200-300 jaj. Wylęgłe larwy najczęściej przed kłoszeniem zbóż, po bardzo krótkim, 2-4-dniowym żerowaniu na dolnych liściach, wędrują do wyżej położonych młodszych liści, aby na nich kontynuować żer. Późnej wychodzące chrząszcze składają jaja także na liściach flagowych i podflagowych. Często na tych liściach można obserwować wylęgłe pierwsze larwy z dolnych liści, chrząszcze i jaja.

W zależności od przebiegu wiosennych warunków klimatycznych, gdy średnia temperatura powietrza przez 2-3 dni przekracza 9oC, chrząszcze opuszczają leża zimowe. Następuje to w kwietniu i częściowo na początku maja. Przy sprzyjających warunkach pod koniec kwietnia i na początku maja, następuje żer regeneracyjny oraz kopulacja chrząszczy. Już na początku maja dojrzałe samice skrzypionek składają jaja na najmłodszych liściach zbóż. Po złożeniu jaj chrząszcze skrzypionek zazwyczaj giną. Larwy wylęgają się po 7-10 dniach w II i III dekadzie maja. Jeżeli w drugiej połowie maja wystąpi nawet krótki, ulewny deszcz, to może on spowodować obniżenie nasilenia występowania tych szkodników, ponieważ część jaj i wylęgających się larw zostaje z myta z powierzchni liści.

METODY ZWALCZANIA

Pewną rolę w ograniczeniu liczebności jaj i larw skrzypionek odgrywają wrogowie naturalni, np. pasożytnicze błonkówki i inne. Jaja skrzypionek niszczone są np. przez larwy biedronek, natomiast larwy i poczwarki przez niektóre grzyby pasożytnicze.

Żerowanie, szczególnie larw obydwu gatunków, skrzypionek w warunkach masowego wystąpienia ma duże znaczenie gospodarcze. Powoduje uszkodzenie aparatu asymilacyjnego liści, przede wszystkim flagowych i podflagowych mających decydujący wpływ na tworzenie plonu i suchej masy ziarna. Żerujące larwy nie przegryzają liścia na wylot, lecz uszkadzają górną skórkę i tkankę miękiszową, a pozostająca dolna skórka zasycha i bieleje. Skutkami żerowania są spadek masy tysiąca ziaren oraz zmniejszenie liczby ziarniaków w kłosie.

Progi ekonomicznej szkodliwości:

1-1,5 larwy na jednym źdźble: jęczmienia ozimego, pszenicy ozimej, pszenżyta ozimego i żyta;

0,5-1 larwy na jednym źdźble: jęczmienia jarego, pszenicy jarej, pszenżyta jarego i owsa.

Do zwalczania skrzypionek należy stosować aktualnie zarejestrowane insektycydy (tab.). Chemiczne zwalczanie wykonuje się po przekroczeniu progu ekonomicznej szkodliwości. Zabieg ochrony przeprowadza się w okresie masowego wylęgu larw i gdy równocześnie obserwuje się larwy o długości około 4 mm, które pochodzą z wcześniejszych wylęgów.

Integrowana ochrona roślin przed skrzypionkami zbożowymi polega na wykorzystaniu wszystkich metod i sposobów ochrony.

Największe straty wywoływane przez skrzypionki powstają, gdy zboża uprawiane są w monokulturze.

Zabiegi agrotechniczne, izolacja przestrzenna od innych roślin zbożowych oraz zrównoważone nawożenie ograniczają liczebność skrzypionek.

Insektycydy z grupy związków fosforoorganicznych najlepiej działają w temperaturze powietrza powyżej 15oC, którą należy mierzyć na plantacji (w łanie zbóż), natomiast w przypadku pyretroidów optymalna temperatura nie może przekraczać 20oC.

W celu przeciwdziałania powstawaniu odporności skrzypionek na stosowane insektycydy należy zachować przemienność grup chemicznych oraz ograniczyć maksymalną liczbę zabiegów podczas sezonu wegetacyjnego od jednego do dwóch opryskiwań roślin (wg etykiety).

Skrzypionki zbożowe zasiedlają rośliny głównie w pasie brzeżnym plantacji. W ramach integrowanej ochrony roślin zwalczanie larw skrzypionek (szczególnie na dużych plantacjach) nie powinno dotyczyć całych plantacji. Zabieg należy ograniczyć do ich części brzeżnych od strony upraw ubiegłorocznych.

Artykuł został opublikowany w wydaniu majowym miesięcznika Farmer (5/2016)

×