Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

Nowe odmiany traw na TUZ

Autor: Elżbieta Stuczyńska

Dodano: 16-12-2017 06:33

W warunkach polskich potencjał użytków zielonych jest często niewykorzystany. Warto by to było zmienić, chociażby inwestując w siew mieszanek z nowymi odmianami przeznaczonymi do zakładania łąk i pastwisk.

Łąki i pastwiska zajmują w Polsce 21 proc. powierzchni użytków rolnych, z czego łąki stanowią 77 proc. Według danych GUS powierzchnia łąk trwałych w roku 2016 wynosiła 2,7 mln ha i w porównaniu do roku 2015 była większa o 0,4 mln ha. Areał pastwisk trwałych wynosił 0,4 mln ha i w porównaniu do roku 2015 zmalał o 0,04 mln ha (o 10 proc.). W ostatnich latach powierzchnia łąk zwiększyła się kosztem ograniczenia udziału pastwisk, co wskazuje na postępującą ekstensyfikację produkcji w rolnictwie, a szczególnie na trwałych użytkach zielonych, aż do zaniechania produkcji na ich części lub kompletnego zaniedbania (rys.).

GŁÓWNIE NA SIANO I SIANOKISZONKI

Obecnie zielonki z użytków zielonych wykorzystywane są najczęściej w postaci siana, kiszonki i sianokiszonki, natomiast w mniejszym zakresie (4-8 proc.) jako pasza do bezpośredniego skarmiania zwierząt lub do produkcji suszu. Dobór właściwych gatunków i odmian roślin na trwałe lub przemienne (krótkotrwałe) użytki zielone powinien charakteryzować się wysokim plonowaniem, trwałością, dużą i stabilną zawartością białka, wolniejszym tempem spadku strawności substancji organicznej, zrównoważonym składem mineralnym i dużą smakowitością w miarę wzrostu i rozwoju roślin.

KUKURYDZA WYPIERA PASZE OBJĘTOŚICOWE

Aktualną produktywność łąk i pastwisk w Polsce ocenia się na ok. 50 proc. ich możliwości. Jedną z przyczyn niskiego poziomu gospodarowania na użytkach zielonych jest w ostatnich latach zmiana sposobu żywienia zwierząt przeżuwających. Obserwuje się w dużym stopniu zwiększenie udziału pasz z kukurydzy w dawkach pokarmowych dla bydła. Jest to dobra i wartościowa pasza będąca przede wszystkim nośnikiem energii. W mleku poszukuje się jednak białka, a nie energii, a białko (tanie, zdrowe i bezpieczne) znajduje się w paszach objętościowych z użytków zielonych (tab.). Producenci mleka lub żywca wołowego powinni zabiegać o odpowiednią jakość pasz objętościowych pozyskiwanych z łąk i pastwisk.

Na świecie zauważyć można nowe trendy w produkcji mleka. W USA 10 proc. rynku mleka, tzw. mleko świeże, pochodzi z pastwisk. Podobne zmiany żywienia krów i produkcji mleka obserwuje się już w Holandii i Danii. Konsumenci dzisiaj oczekują zdrowej żywności i są gotowi zapłacić nawet wyższe kwoty, aby mleko zawierało większe ilości np. wysoko przyswajalnych i prozdrowotnych tokoferoli, karotenoidów oraz kwasów nienasyconych. Oprócz względów zdrowotnych dla rolnika niemałe znaczenie mają względy ekonomiczne. Pasze pozyskane z użytków zielonych są około dwukrotnie tańsze od pasz zbożowych i są pełnowartościowymi paszami w żywieniu przeżuwaczy.

DOBRA PASZA TYLKO Z DOBRYCH TUZÓW

Odpowiedni dobór nasion traw jest niezwykle ważnym elementem wpływającym na jakość pasz objętościowych z użytków zielonych. Gwarancją długotrwałego użytkowania i wysokich, wartościowych plonów jest stosowanie sprawdzonego, kwalifikowanego materiału siewnego.

Wykorzystanie nowo zarejestrowanych odmian traw na trwałe użytki zielone lub w uprawie polowej (na gruntach ornych) może dostarczyć rolnikom pełnowartościowej paszy w żywieniu głównie przeżuwaczy.

KOSTRZEWA ŁĄKOWA

Do mieszanek trawiastych przy zakładaniu TUZ-ów warto dodać kostrzewę łąkową. Jest to trawa wysoka, średniowczesna. Po wysiewie rozwija się dość szybko, wykształca dużo pędów wegetatywnych, obficie ulistnionych. Kłosi się zwykle pod koniec maja, po skoszeniu dobrze odrasta, nie wytwarzając pędów generatywnych. Pełny rozwój uzyskuje w 2.-3. roku po zasiewie. Gatunek o średniej trwałości - na jej zmniejszenie w runi wpływają przede wszystkim wysoka temperatura powietrza i niewielka tolerancja na suszę. Jest też gatunkiem porażanym przez choroby (najczęściej przez mączniaka prawdziwego i bakteryjne więdnięcie traw), co znacznie osłabia jego trwałość. Do pełni rozwoju wymaga gleb żyznych, średnio zwięzłych i umiarkowanie wilgotnych. Wobec małej konkurencyjności łatwo ulega zachwaszczeniu. Toleruje niskie koszenie, jak i wypasanie, stanowiąc cenny komponent prawie każdej mieszanki na łąki i pastwiska. Zielonka charakteryzuje się bardzo wartościowym składem chemicznym, wyróżnia się wysoką koncentracją cukrów i białka. Zbierana zbyt późno może jednak zawierać związki decydujące o obniżeniu strawności, tj. ligniny, celulozę i hemicelulozy oraz glukozydy cyjanogenne. W zależności od warunków, jakości gleb i przeznaczenia kostrzewę łąkową dodaje się do mieszanek w ilości od 10 do 50 proc. ogólnej masy wysiewanych nasion. Na glebach organicznych o niewielkiej wilgotności oraz na glebach mineralnych dobrze plonuje w mieszance z tymotką łąkową i kupkówką pospolitą. Na glebach organicznych o nadmiernym uwilgotnieniu zaleca się wysiać ją z wyczyńcem łąkowym i kostrzewą trzcinową. Na pastwiskach kostrzewa łąkowa dobrze rośnie z koniczyną białą, do której jest zbliżona rytmem rozwoju.

W Krajowym Rejestrze jest 16 odmian. W roku 2017 zarejestrowano dwie nowe: polską (Tyfonka) i czeską (Hyperbola).

Tyfonka - odmiana pastewna, diploidalna, o wczesnym terminie kłoszenia się roślin. Bardzo plenna, zarówno w pierwszym, jak i w drugim roku użytkowania. Uzyskany plon energii paszy łącznie z czterech pokosów w pierwszym roku użytkowania przekracza 11 tys., a w drugim 12 tys. jednostek paszowych (JP z ha). Cechuje się korzystnym rozkładem plonowania w okresie wegetacji. Rośliny są odporne na wyleganie. Przeznaczona do użytkowania kośnego polowego.

Hyperbola - odmiana pastewna, diploidalna, o średniowczesnym terminie kłoszenia się roślin. Odmiana w typie pastwiskowym, dobrze plonująca w pierwszym i drugim roku użytkowania. Bardzo dobry rozkład plonowania w całym okresie wegetacji. Uzyskany plon energii paszy łącznie z pięciu pokosów w drugim roku użytkowania przekracza 12,5 tys. jednostek paszowych (JP z ha). Przeznaczona do użytkowania wielokośnego.

TYMOTKA ŁĄKOWA

Mieszanka na trwałe użytki zielone powinna także w swym składzie zawierać domieszkę tymotki łąkowej, która jest gatunkiem trwałym, wymagającym jednak umiarkowanego użytkowania. Po zasiewie rośliny rozwijają się powoli, a w latach pełnego użytkowania wolno odrastają. Wegetację wiosną i kwitnienie rozpoczynają późno (kłoszenie w czerwcu, a kwitnienie dopiero na początku lipcu). Pełnię rozwoju osiągają dopiero w 2.-3. roku użytkowania. System korzeniowy tymotki jest słabo rozwinięty, płytko rozrastający się przy przypowierzchniowej warstwie darni, dlatego toleruje tylko umiarkowane koszenie. Powinna być koszona przed kłoszeniem, gdyż później jej pędy szybko drewnieją, a w liściach zwiększa się stężenie substancji ciężkostrawnych (celuloz, hemiceluloz i lignin). Wielokrotne ścinanie na niskiej wysokości może zmniejszyć żywotność roślin, co w konsekwencji może być przyczyną obniżenia plonowania, a nawet ustępowania z runi. Nie znosi nadmiaru wody w glebie oraz stagnującej po zalewach. W porównaniu z życicą trwałą i wielokwiatową odznacza się lepszą zimotrwałością i wytrzymuje ostre zimy. Rośliny tymotki łąkowej nie są jednak odporne na suszę. Jest umiarkowanie odporna na udeptywanie. Duża zawartość cukrów sprawia, że w praktyce nazywana jest "trawą słodką". Zielonka i siano są chętnie zjadane przez konie i owce. Kumuluje niewielkie ilości azotu azotanowego, dlatego też uznawana jest za trawę bezpieczną w żywieniu zwierząt. Tymotka łąkowa jest bardzo wartościowym składnikiem mieszanek na krótkotrwałe użytki zielone oraz pastwiska (szczególnie dla koni). Ze względu na małą konkurencyjność i powolny rozwój, tymotka łąkowa powinna być stosowana w nie mniejszej ilości niż 10 proc. na łąkach organicznych, a 5 proc. na mineralnych. W mieszankach przeznaczonych na pastwiska położone na glebach organicznych (posusznych) należy zastosować ją w udziale przynajmniej 10 proc. nasion mieszanki. W rejonach o większej ilości opadów w uprawie polowej dobrze plonuje w mieszance z lucerną i koniczyną łąkową.

W Krajowym Rejestrze znajduje się 16 odmian, w tym: 11 odmian krajowych i 5 odmian zagranicznych hodowli roślin. W roku 2017 zarejestrowano jedną polską odmianę Etola.

Etola - odmiana pastewna, heksaploidalna, o średniowczesnym terminie kłoszenia się roślin. Dobrze plonuje nawet w trzecim roku użytkowania, przewyższając plonem suchej masy badane odmiany polskie Skalę i Kartę oraz niemiecką odmianę Dolina. Plon energii paszy uzyskany łącznie z czterech pokosów przekracza w pierwszym roku pełnego użytkowania 16 tys., a w trzecim 11,5 tys. jednostek paszowych (JP z ha). Cechuje się korzystnym rozkładem plonowania w okresie wegetacji. Rośliny bardzo dobrze odrastają po zbiorze kolejnych pokosów oraz wykazują szczególnie dużą odporność na wyleganie. Przeznaczona do użytkowania kośnego polowego.

 

Artykuł ukazał się w grudniowym numerze miesięcznika "Farmer"

×