Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

Problematyczne pluskwiaki

Autor:

Dodano:

Coraz częściej w okresie kłoszenia zbóż pojawiają się na nich szkodliwe pluskwiaki - żółwinek zbożowy i lednica zbożowa, powodując istotne straty w plonie. Najliczniej występują w południowych rejonach kraju, choć w ostatnich latach dają się we znaki także plantatorom z regionów centralnych i północno-zachodnich.

Żółwinek zbożowy i lednica zbożowa mogą żerować praktycznie na wszystkich zbożach, ale największe straty powodują w uprawach pszenicy, żyta i pszenżyta. Szkodliwe są zarówno osobniki dorosłe, jak i larwy tych różnoskrzydłych pluskwiaków z rodziny tarczówkowatych. Odżywiają się sokami roślin, żerując głównie na kłosach i dojrzewających ziarniakach, choć mogą też nakłuwać liście i pochwy liściowe (szczególnie w okresie wiosny), powodując zasychanie liści i źdźbeł. Larwy tych pluskwiaków najczęściej żerują na kłosach zbóż, na skutek czego ziarniaki są słabo wykształcone lub kłos jest wypełniony ziarniakami do połowy. Objawami są też: wcześniejsze bielenie kłosów, zwłaszcza ich końcówek, oraz białe, niewielkie plamki na liściach. Uszkodzone rośliny są zahamowane we wzroście i gorzej się wykłaszają. Uzyskane ziarno jest gorszej jakości, spada masa tysiąca nasion, a mąka z takiego ziarna nie ma wartości wypiekowej, ponieważ w czasie żerowania pluskwiaki te wydzielają ze śliny enzymy rozkładające gluten - właśnie stąd odbarwienie kłosów. Pluskwiaki poprzez wykonywane nakłucia tkanek mogą przyczyniać się także do wzrostu podatności roślin na porażanie przez sprawców chorób, szczególnie kłosów. Często uszkodzenia kłosów powodowane przez żółwinki i lednice przypisuje się błędnie wciornastkom, gryzoniom lub suszy.

ŻÓŁWINEK ZBOŻOWY

Dorosłe osobniki żółwinka zbożowego mają trapezowaty kształt ciała, długości od 8 do 11 mm. Ubarwione są w tonacji brunatno-szarej, z charakterystycznymi dwiema jasnymi plamkami na tarczce. Larwy są podobne do osobników dorosłych, ale mniejsze i pozbawione skrzydeł. W ciągu roku żółwinek rozwija jedno pokolenie. Zimują dorosłe pluskwiaki na polach lub w zaroślach w warstwie ściółki lub płytko pod powierzchnią gleby. Po przezimowaniu żółwinki przelatują na przełomie maja i czerwca na uprawy zbóż, głównie ozimych. Tam po krótkim żerowaniu i kopulacji samice składają jaja (jedna - do 200 jaj, w charakterystycznych dwóch rzędach) na liście, źdźbła i kłosy. Larwy wylęgają się po 9-16 dniach i od razu rozpoczynają żerowanie, szybko osiągając pełny rozwój. Młode larwy są początkowo jasnozielone, a po kilku godzinach ciemnieją. Dojrzałe osobniki po krótkim żerowaniu na jeszcze zielonych częściach zbóż przenoszą się na trawy, a następnie poszukują odpowiednich miejsc do zimowania.

LEDNICA ZBOŻOWA

W naszym klimacie lednica zbożowa, podobnie jak żółwinek, rozwija jedno pokolenie w ciągu roku, ale w cieplejszych regionach Europy, u naszych mniej lub bardziej oddalonych południowych sąsiadów notuje się w niektórych latach nawet dwa pokolenia tego pluskwiaka. Dorosłe osobniki osiągają długość do 10 mm, ich ciało w zarysie jest wrzecionowate. W ubarwieniu lednicy dominuje barwa żółtawo-brunatna z ciemniejszym rysunkiem w kształcie podłużnych smug na tarczce i głowie. Zimują dorosłe osobniki w ściółce lub zaroślach. Pojawiają się zwykle w kwietniu, gdy temperatura osiągnie 5-10°C, żerują początkowo na trawach. Na uprawach zbóż (głównie pszenicy i żyta ozimego) pojawiają się na początku maja, w połowie miesiąca samice składają jaja, a larwy wylęgają się po około tygodniu. Larwy pierwszego stadium są nieruchome, kolejne przemieszczają się po roślinie w poszukiwaniu właściwszego pokarmu. Dorosłe pluskwiaki pojawiają się zwykle w lipcu. Wtedy nieliczna część z nich przelatuje na zboża jare. Przed żniwami przemieszczają się ponownie na trawy, a stamtąd jesienią do zimowych kryjówek.

ZWALCZANIE

Liczebność obydwu gatunków pluskwiaków można ograniczać poprzez prawidłowe zabiegi agrotechniczne. Podorywki, wczesny wysiew zbóż jarych oraz izolacja przestrzenna od łąk, pastwisk i zarośli, a także ograniczenia zachwaszczenia przez gatunki jednoliścienne to jedne z podstawowych, niechemicznych metod zapobiegawczych. Wykonanie orki po zbiorze pozwoli wyeliminować część zimujących w glebie dorosłych pluskwiaków.

Zwalczanie chemiczne należy przeprowadzić po przekroczeniu przez te szkodniki progów ekonomicznej szkodliwości, które wynoszą odpowiednio dla żółwinka zbożowego średnio 2 larwy na 1 m2 powierzchni plantacji zbóż, a dla lednicy zbożowej średnio 2-3 dorosłe osobniki na 1 m2 w okresie wzrostu i krzewienia na wiosnę lub średnio 2 larwy na 1 m2 w fazie formowania się ziarna i dojrzałości mlecznej ziarna (dla żyta, pszenżyta i jęczmienia). W tym celu należy przeglądać po 100 roślin w 4 punktach na plantacji. Na większych plantacjach (powyżej 10 ha) takich punktów obserwacji powinno być co najmniej 6. Aktualnie zarejestrowane są insektycydy do zwalczania żółwinka zbożowego w pszenicy ozimej. Preparaty z grupy pyretroidów zawierające deltametrynę (Deka 2,5 EC, Desha 2,5 EC oraz Poleci 2,5 EC) należy stosować maksymalnie jeden raz w trakcie wegetacji w dawce 0,25 l/ha, od początku fazy widocznego trzeciego liścia do końca fazy krzewienia (BBCH 13-29). W późniejszych fazach wegetacji zbóż populacje żółwinka zbożowego oraz lednicy zbożowej będą także ograniczane przez zabiegi stosowane w tym samym okresie przeciwko mszycom, skrzypionkom i wciornastkom (aktualnie do zwalczania wciornastków w pszenicy ozimej zarejestrowany jest Fastac Active 50 ME zawierający alfa-cypermetrynę, który stosuje się w dawce 0,25-0,3 l/ha - maksymalnie 2 zabiegi podczas wegetacji).

Artykuł ukazał się w majowym numerze miesięcznika "Farmer"
×