Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

Kto zapłaci za szkody spowodowane przez zwierzęta chronione?

Autor: Anna Szajna-Olszowy

Dodano: 29-12-2018 07:42

Często zdarza się, że drapieżniki powodują straty w gospodarstwach. Odpowiedzialność za tego rodzaju szkody w pewnych przypadkach ponosi Skarb Państwa. Poniżej o tym, jakie są przesłanki, aby wystąpić o odszkodowanie, a jakie ograniczenia i jakie kwoty można uzyskać.

Podstawę do odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone w gospodarstwie rolnika przez zwierzęta objęte ochroną gatunkową stanowi ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Przede wszystkim należy jasno wskazać, że ustawa ta nie przewiduje odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez wszystkie dzikie zwierzęta objęte ochroną gatunkową, a tylko za wymienione tam 5 gatunków zwierząt, tj. zgodnie z art. 126 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez żubry, wilki, rysie, niedźwiedzie, bobry. Przy czym - co istotne - przywołany powyżej przepis wskutek orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego utracił częściowo moc, tj. w zakresie, w którym ograniczał odpowiedzialność Skarbu Państwa jedynie do szkód w mieniu rolnika zależnie od tego, co dane zwierzę preferuje jako pokarm, czyli gdzie powodować będzie szkody np. w uprawach, pogłowiu zwierząt gospodarskich. 1 Trybunał Konstytucyjny stwierdził bowiem, że ograniczanie odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez określone zwierzęta do określonych kategorii mienia dyskryminuje innych właścicieli i narusza konstytucyjne prawo do równej ochrony praw majątkowych (zob. szczegółowo w wyroku Trybunału Konstytucyjnego zdnia 21 lipca 2014 r. sygn. akt K 36/13).

ZASADY USTALANIA WYSOKOŚCI ODSZKODOWANIA

Podobnie jak w przypadku szkód, o których mowa w ustawie Prawo łowieckie, podstawową kwestią jest prawidłowe ustalenie rozmiarów wyrządzonej przez zwierzynę szkody. Zgodnie z postanowieniami ustawy o ochronie przyrody oględzin i szacowania szkód, a także ustalenia wysokości odszkodowania i jego wypłaty dokonuje regionalny dyrektor ochrony środowiska, a na terenie parku narodowego - dyrektor tego parku. Odmiennie niż w przypadku odpowiedzialności za szkody łowieckie przyjęto tutaj zasadę odpowiedzialności Skarbu Państwa za rzeczywiste szkody w uprawach i plonach rolnych, a nie za korzyści, jakich ewentualnie mógłby się spodziewać i jakie mógłby uzyskać rolnik, gdyby do szkody nie doszło. Warto wskazać, że jeżeli poszkodowany rolnik nie jest zadowolony z wysokości przyznanego mu odszkodowania może skierować sprawę do sądu powszechnego, który zajmuje się sprawami spornymi w zakresie takich szkód.

WYŁĄCZENIA ODPOWIEDZIALNOŚCI

Ustawa o ochronie środowiska przewiduje sytuacje w art. 126 ust. 6 ustawy o ochronie przyrody, kiedy odszkodowanie nie będzie przysługiwać. Można je podzielić na trzy grupy odnoszące się do: 1) osoby poszkodowanego, 2) winy poszkodowanego oraz 3) wysokości szkody. Zgodnie zatem z obowiązującą regulacją odszkodowanie nie przysługuje:

1) osobom, którym przydzielono grunty stanowiące własność Skarbu Państwa;

2) jeżeli poszkodowany:

a) nie dokonał sprzętu upraw lub płodów rolnych w ciągu 14 dni od zakończenia zbiorów tego gatunku roślin w danym regionie,

b) nie wyraził zgody na budowę przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska lub dyrektora parku narodowego urządzeń lub wykonanie zabiegów zapobiegających szkodom;

3) za szkody:

a) powstałe w mieniu Skarbu Państwa, z wyłączeniem mienia oddanego do gospodarczego korzystania na podstawie Kodeksu cywilnego,

b) nieprzekraczające w ciągu roku wartości 100 kg żyta w przeliczeniu na jeden hektar uprawy,

c) w uprawach rolnych założonych z naruszeniem powszechnie stosowanych wymogów agrotechnicznych,

d) wyrządzone przez wilki, niedźwiedzie lub rysie w pogłowiu zwierząt gospodarskich pozostawionych, w okresie od zachodu do wschodu słońca, bez bezpośredniej opieki.

PODSUMOWANIE

Z lektury przepisów prawnych regulujących zasady odpowiedzialności odszkodowawczej za szkody wyrządzone przez zwierzęta żyjące na wolności wynika, iż możliwość rekompensaty szkód poniesionych przez rolników często jest znacznie ograniczona. Po pierwsze mamy tu do czynienia z odpowiedzialnością jedynie za kilka gatunków zwierząt, po drugie zakres możliwych roszczeń rolnika jest ograniczony tylko do strat rzeczywistych. W praktyce rolnicy często spotykają się z wyrządzeniem szkód przez inne zwierzęta chociażby przez dzikie ptaki (np. kormorany, żurawie), jednak zgodnie z wolą ustawodawcy w takich sytuacjach Skarb Państwa nie podnosi odpowiedzialności na podstawie omawianej ustawy, co nie oznacza jednak, iż takiej odpowiedzialności w ogóle nie ponosi - gdyż w pewnych sytuacjach możliwe będzie ustalenie odpowiedzialności na podstawie ogólnych przepisów wynikających z kodeksu cywilnego.

Artykuł ukazał się w grudniowym wydaniu miesięcznika "Farmer"

×