Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

Wapnowanie to zabieg prośrodowiskowy

Autor: Witold Szczepaniak

Dodano: 03-05-2019 06:58

Realizację nowego programu azotanowego powinniśmy rozpocząć od uregulowania odczynu gleby. Dzięki temu zmniejszymy skalę wymywania składników pokarmowych i poprawimy ich wykorzystanie przez rośliny. Korzyści płynących z wapnowania można wymienić jednak dużo więcej.

Obowiązujący od ubiegłego roku "Program działań mający na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu" wymaga od rolników stosowania nawozów zawierających azot zgodnie ze ściśle określonymi zasadami. Niemniej jednak trzeba mieć na uwadze, że efektywne gospodarowanie tym składnikiem nie polega tylko na wyznaczeniu dawki i terminu jego aplikacji (patrz szczegółowy tekst rozporządzenia), ale również, a może przede wszystkim, na stworzeniu optymalnych warunków do jego pobierania z gleby, a następnie "przetwarzania" pobranego azotu w plon. Zatem chcąc uzyskać wysoką efektywność plonotwórczą azotu, a tym samym zmniejszyć jego negatywne oddziaływanie na środowisko, w pierwszej kolejności należy zadbać o czynniki, które wpływają na pobieranie go z gleby.

Przyjmuje się, że poza odpowiednią wilgotnością gleby, która jest nadrzędna, gdyż rośliny pobierają składniki z roztworu glebowego, na pierwszy plan w kształtowaniu efektywności nawożenia z szeregu czynników wysuwa się odczyn gleby, czyli stopień jej zakwaszenia. Najogólniej uważa się, że decyduje on o jej właściwościach fizycznych, chemicznych i biologicznych, czyli między innymi w sposób pośredni lub bezpośredni decyduje o tym, co się dzieje ze składnikami, które zostały wprowadzone do gleby w nawozach.

Trzeba wiedzieć, że wapnowanie gleby poza aspektem rolniczym (produkcyjnym) należy rozpatrywać również w aspekcie środowiskowym. W środowisku kwaśnym dochodzi do szeregu niekorzystnych zjawisk, które nie tylko skutkują mniejszą dostępnością składników pokarmowych dla roślin, lecz także przyczyniają się do zubożenia gleby w te składniki oraz do wzrostu rozpuszczalności metali ciężkich, co często prowadzi do skażenia środowiska.

GŁÓWNIE PROCESY, NA KTÓRE MA WPŁYW RACJONALNE WAPNOWANIE, T O:

Kontrola migracji składników mineralnych w środowisku

W środowisku kwaśnym system korzeniowy roślin uprawnych ulega redukcji w następstwie dużej koncentracji kationów glinu (Al3+), zatem penetruje małą miąższość gleby, a tym samym w sprzyjających warunkach zwiększa się wymywanie składników pokarmowych (w pierwszej kolejności tych najbardziej mobilnych, tj. azotanów, siarczanów i boranów, a następnie tych mniej mobilnych, tj. kationów wapnia, magnezu, potasu i azotu w formie amonowej). Wapnowanie gleb zakwaszonych pozwala, poprzez stworzenie dobrych warunków do wzrostu systemu korzeniowego roślin uprawnych, odzyskać wcześniej utracone składniki (o ile nie odpłynęły z pola), a jednocześnie uchronić przyległe do pól uprawnych ekosystemy od ich nadmiaru, zwłaszcza azotu. Poza tym warto wiedzieć, że dobrze rozwinięty system korzeniowy rośliny uprawnej jest warunkiem szybkiego wzrostu organów nadziemnych. W konsekwencji rośliny dobrze ukorzenione i tworzące zwartą okrywę roślinną stanowią naturalną barierę, ograniczającą nasilenie procesów erozyjnych. Tym samym zmniejszeniu ulegają straty glebowej materii organicznej, a także fosforu.

Kontrola procesów przemian związków azotu

Rodzima materia organiczna gleby oraz wszelaki materiał organiczny wprowadzany do gleby stanowią naturalne źródło składników mineralnych, w tym najważniejszego z nich, czyli azotu. Rozkład resztek roślinnych zależy od bardzo wielu czynników, w tym od odczynu gleby, który określa zarówno wzrost określonej grupy mikroorganizmów, jak i szybkość rozkładu. Przy niskim odczynie gleby o rozkładzie resztek roślinnych decydują grzyby, których wydajność jest nawet 10-krotnie mniejsza niż bakterii. Zatem regulacja odczynu gleby (wapnowanie) zwiększa szybkość mineralizacji azotu organicznego (a tym samym zmniejsza się zapotrzebowanie roślin uprawnych na azot zastosowany w nawozach mineralnych i jednocześnie zwiększa się efektywność ich stosowania, co stwarza mniejsze zagrożenie dla środowiska) oraz zmniejsza ilość uwalnianego do środowiska N2O.

Poprawa właściwości fizycznych, struktury gleby

Wapnowanie przyczynia się do tworzenia (utrzymywania) odpowiedniej struktury gleby. Związane jest to z tym, że wapń (Ca2+), który jest głównym składnikiem nawozów wapniowych obok próchnicy, minerałów ilastych i śluzów bakteryjnych, stanowi podstawowe lepiszcze agregatów glebowych. Powstałe w glebie o uregulowanym odczynie koloidy mineralno-organiczne wysycone wapniem cementują gruzełki (tworzy się tzw. struktura gruzełkowata) i uodparniają je na działanie wody (przeciwdziałają zamuleniu gleby - powstawaniu warstw zagęszczonych). Jest to bardzo korzystne i ważne zjawisko, szczególnie na glebach ciężkich, gdyż gleby te dłużej utrzymują wilgoć, nie zlepiają się, zaś wysuszone nie twardnieją, w związku z czym poprawiają się warunki rozwoju mikroorganizmów. Jednocześnie rośliny uprawiane na glebach posiadających strukturę gruzełkowatą lepiej rozwijają system korzeniowy (gleby te charakteryzują się dobrymi stosunkami wodno-powietrznymi). Dodatkowym aspektem dobrych warunków fizycznych jest wzrost pojemności wodnej gleby, a także wzrost jej odporność na niekorzystne działanie czynników zewnętrznych (przykładowo ulewy).

Neutralizacja związków toksycznych

Generalnie wraz ze wzrostem odczynu gleby zmniejsza się rozpuszczalność, a tym samym dostępność metali ciężkich dla roślin. Trzeba wiedzieć, że składniki te w nadmiarze są toksyczne nie tylko dla roślin, ale mogą być również wymywane do wód gruntowych czy cieków wodnych, powodując ich skażenie.

Wzrost skuteczności herbicydów doglebowych

Generalnie wzrost odczynu gleby poprawia rolniczą efektywność pestycydów doglebowych, a także zwiększa jej zdolność do neutralizowania niepożądanych składników. Zatem na glebach o uregulowanym odczynie w stosunku do gleb kwaśnych należy zastosować mniej substancji aktywnej, aby uzyskać zamierzony efekt. Tym samym stanowi ona mniejsze zagrożenie dla środowiska.

×