Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

Jak walczyć z problemem mikotoksyn w ziarnie zbóż?

Autor:

Dodano:

Mikotoksyny są produktami przemiany materii grzybów pleśniowych i przechodzą do wszystkich produktów przemiału w procesach przetwarzania. Nie tylko powodują mikotoksykozy u zwierząt, lecz także zawarte w produktach trafiają na nasz stół - nie niszczy ich gotowanie, smażenie, większość nie poddaje się promieniowaniu UV i działaniu związków chemicznych.

Ziarno w czasie przechowywania podlega nieustannym procesom życiowym, których intensywność jest zmienna. Oddychanie w wilgotnym ziarnie powoduje wzrost jego temperatury i wilgotności na skutek reakcji chemicznej - jej produktami są: sześć cząsteczek CO2, sześć cząsteczek H2O oraz energia. Wzrost tych parametrów sprzyja rozwojowi grzybów, które mogą wytwarzać szkodliwe dla ludzi i zwierząt metabolity wtórne - mikotoksyny. Zakażeniu przez grzyby oprócz podwyższonej temperatury i wilgotności podczas składowania sprzyjają także:

Materiał zakażony Fusarium, szczególnie toksycznotwórczymi Fusarium culmorum i F. graminearum (najbardziej agresywnymi gatunkami wobec kłosów zbóż), powoduje zanieczyszczenia metabolitami z grupy trichotecenów, do których zalicza się: deoksyniwalenol (DON) i zearalenon (ZON). Grzyby powodujące czerń zbóż (Alernaria alternata, Cladosporium herbarum) także nie pozostają obojętne. Obniżają jakość ziarna i wytwarzają mikotyksyny. A. alternata produkuje: alternariol (AOH), alternariol eter monometylowy (AME), altenuene (ALT), altertoxins I, II, III (ATX-I, II, III), kwas L-tenauzonowy (TeA). Z kolei C. herbarum wytwarza: ochratoksyny (OTA), patulina i toksyny produkowane przez Alternaria i Fusarium. W magazynie doliczyć można przedstawicieli grzybów przechowalniczych, a mianowicie Penicillium i Aspergillus, które także odpowiadają za obecność OTA. Jak widać spektrum szkodliwych metabolitów je st szerokie.

METABOLIT Y W ZIARNIE ZBÓŻ

Na ile silne jest zagrożenie metabolitami wtórnymi w naszym kraju, postanowili ocenić naukowcy: dr Anna Nowacka, dr Agnieszka Hołodyńska-Kulas, mgr inż. Marta Zdziechowska, inż. Monika Przewoźniak, mgr inż. Andrzej Ziółkowski z Instytutu Ochrony Roślin - Państwowego Instytutu Badawczego w Poznaniu (IOR-BIP). Pod lupę wzięli poziom mikotoksyn w polskich zbożach ze zbiorów 2017 r. Program badań obejmował 4 gatunki zbóż: kukurydzę, pszenicę, pszenżyto i jęczmień. Ogółem analizowano 150 próbek ziaren zbóż na zawartość 14 różnych mikotoksyn:

Ziarna zbóż były zanieczyszczone dwunastoma mykotoksynami wytwarzanymi przez gatunki: Aspergillus, Fusarium i Penicillium. Ogółem 48 proc. próbek zawierało jedną lub więcej mikotoksyn, w tym: 2,3 proc. DON; 1,5 proc. ZON; 1,1 proc. FUM B1 i FUM B2; 0,9 proc. OTA; 0,8 proc. toksynę HT-2; 0,5 proc. toksynę T-2; 0,3 proc. NIV i 0,1 proc. 3-AcDON, Afla G1, Afla B1 i Afla B2.

Mikotoksyny stwierdzano głównie w pszenżycie w 64,7 proc., mieszance zbóż - 56 proc., pszenicy 55,9 proc. i owsie - 47,8 proc. próbek. Występowały również w 17,2 proc. próbek żyta. Zawartość mikotoksyn przekraczała najwyższe dopuszczalne poziomy w 4 proc. próbek.

CHEMIĄ W MIKOTOKSYNY

Prawdziwa szkodliwość mikotoksyn kryje się w tym, że odkładają się organizmach przez całe życie - także u człowieka. Powodują m.in.: raka wątroby, nowotwory krwi, uszkodzenia nerek, spadek produkcji krwinek, zmniejszenie krzepliwości krwi, zaburzenia genetyczne, immunologiczne oraz funkcji rozrodczych. Zdając sobie sprawę z zagrożenia mikotoksynami, jak najwcześniej - już na polu - należałoby dążyć do obniżenia ich zawartości. Wpływ zróżnicowanych poziomów ochrony chemicznej na zawartość mikotoksyn w uprawie zbóż sprawdził zespół w składzie: prof. dr hab. Bożena Łozowicka, mgr Piotr Iwaniuk, mgr inż. Rafał Konecki i mgr inż. Krystyna Snarska z Terenowej Stacji Doświadczalnej w Białymstoku IOR-BIP. Naukowcy doświadczenie prowadzili w warunkach północno-wschodniej Polski, w pszenicy jarej odmiany Mandaryna, w wariantach: polowym i wazonowym. Zabiegi ochrony przeprowadzono opryskiwaczem plecakowym na sprężone powietrze z zamontowanymi 4 rozpylaczami przy wydatku cieczy 200 l/ha. Stosowano preparaty:

Grzyby powodujące czerń zbóż stają się problemem, gdy przechodzą z liści i plew na ziarno, obniżając ich wartość technologiczną
Grzyby powodujące czerń zbóż stają się problemem, gdy przechodzą z liści i plew na ziarno, obniżając ich wartość technologiczną

 

DZIAŁAJ NA POLU

Naukowcy oznaczali 16 mikotoksyn. W pozyskanych próbkach stwierdzili obecność 6: niwalenolu (NIV), deoksyniwalenolu (DON), 15-acetylodeoksyniwalenolu (15-AcDON), zearalenonu (ZON), 3-acetylodeoksyniwalenolu (3-AcDON) oraz T-2 toksyny (T-2). Przy czym tylko w próbkach z eksperymentu polowego stwierdzono obecności ZON i jednocześnie odnotowano mniejsze stężenia DON (średnio o ponad 60 proc.), 15-AcDON (o ponad 30 proc.) w odniesieniu do próbek z doświadczenia inokulowanej pszenicy. T-2 toksyny wykryto jedynie w doświadczeniu wazonowym po zastosowaniu zabiegu herbicydowego.

W obydwu doświadczeniach, na których przeprowadzono wyłącznie zabiegi herbicydowe, stwierdzono średnio o 40 proc. niższe stężenia mikotoksyn w odniesieniu do kontroli (bez zabiegów), ale najwyższe w stosunku do pozostałych zabiegów. Po zastosowaniu wszystkich kombinacji, tj.: herbicydu, fungicydu w dwóch termiach, biostymulatoru wykryte stężenia były niższe o ponad 86 proc. Uzyskane wartości mikotoksyn po zabiegach pozostałymi kombinacjami były niższe średnio od 50 do 80 proc. Wśród wykrytych mikotoksyn najwyższymi (80-700 μg/kg) stężeniami charakteryzował się NIV, natomiast najniższe wartości (2-24 μg/kg) zaobserwowano dla 3-AcDON. Oznaczone stężenia nie przekroczyły norm ustalonych dla nieprzetworzonych zbóż. Naukowcy doszli do wniosku, że wyniki potwierdzają wysoką skuteczność zabiegów fungicydowych w ograniczaniu ryzyka wystąpienia mikotoksyn.

Wyniki doświadczeń zaprezentowano podczas 59. Sesji Naukowej IOR-PIB w Poznaniu.

Ochrona chemiczna ogranicza zagrożenie mikotoksynami. W czasie przekropnej pogody zabieg fungicydowy w terminie T-3 dobrze jest przeprowadzić krótko przed opadami deszczu lub bezpośrednio po nich. Najlepiej wówczas zabezpieczy plantację przed czernią zbóż
Ochrona chemiczna ogranicza zagrożenie mikotoksynami. W czasie przekropnej pogody zabieg fungicydowy w terminie T-3 dobrze jest przeprowadzić krótko przed opadami deszczu lub bezpośrednio po nich. Najlepiej wówczas zabezpieczy plantację przed czernią zbóż

×