Wydruk strony Farmer.pl - portal nowoczesnego rolnika

Jak bezpiecznie zawierać umowy kontraktacji?

Autor:

Dodano:

Do roku 1990 r. wiążąca umowa kontraktacji wymagała zachowania formy pisemnej. Po nowelizacji przepisów nadal obowiązuje forma pisemna umowy, ale już nie pod rygorem nieważności, a pod rygorem ograniczeń dowodowych.

W poniższym artykule wyjaśniamy, co oznacza zastrzeżenie formy pisemnej dla umowy kontraktacji, jakie są skutki niezachowania formy pisemnej, i co to w ogóle oznacza zawrzeć umowę na piśmie.

Zawarcie umowy 

Podstawowa kwestia to odpowiedź na pytanie – kiedy dochodzi do zawarcia umowy pomiędzy stronami. Umową jest dwustronny stosunek cywilnoprawny polegający na tym, że mamy zgodne oświadczenia woli, które zmierzają do tego, aby wywołać określone skutki prawne. Kodeks cywilny przewiduje możliwość zawarcia umowy m.in. poprzez przyjęcie oferty, w wyniku przetargu czy też w drodze negocjacji. W praktyce zawieranie umowy kontraktacji najczęściej odbywa się w trybie oferty bądź prowadzenia negocjacji. Ze względu na tryb zawarcia umowy różny może być moment, kiedy dochodzi do jej zawarcia. Przykładowo  – umowa  w  trybie  negocjacji  zostaje  zawarta wówczas,   jeżeli   strony   dojdą   do   porozumienia  co  do  wszystkich  jej  postanowień,  które  były  przedmiotem  negocjacji. (Zasady zawierania umów wynikają z ogólnych przepisów kodeksu cywilnego w dziale II w przepisach od art. 66 k.c. – 72 (1) k.c.)

Formy zawarcia umowy 

Forma zawarcia umowy różni się w zależności od tego, jaką zawieramy umowę. Może być bowiem tak, że zawarcie danej umowy może nastąpić zarówno w formie ustnej, jak i w pewnych sytuacjach ta sama umowa dla swojej ważności musi posiadać formę aktu notarialnego. Tak jest w przypadku np. zakupu żywności w sklepie – dokonujemy tego w formie ustnej, ale z kolei zakup nieruchomości musi mieć miejsce w formie szczególnej, tj. aktu notarialnego.

Aby mówić o zawarciu umowy w formie pisemnej, musi być złożony własnoręczny podpis na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli, czyli na umowie. Do zawarcia umowy wystarczającym jest, aby nastąpiła wymiana tych dokumentów, z których każdy jest podpisany przez jedną ze stron, lub dokumentów, z których każdy obejmuje treść oświadczenia woli jednej ze stron i jest przez nią podpisany.

Brak przewidzianej przez przepisy formy czynności prawnej skutkuje zastosowaniem odpowiednich rygorów (w zależności od rodzaju umowy): formy zastrzeżonej wyłącznie do celów dowodowych (np. w przypadku umowy kontraktacji), formy zastrzeżonej pod rygorem nieważności (np. sprzedaż nieruchomości) oraz formy zastrzeżonej w celu wywołania określonych skutków prawnych.

Warto wskazać, że strony umowy mogą dobrowolnie ustalić szczególną formę zawarcia umowy, mimo iż przepisy nie nakładają na nich takiego obowiązku. Uważa się wówczas, że czynność nie dochodzi do skutku bez zachowania zastrzeżonej formy. Jednakże w przypadku, gdy strony zastrzegły dokonanie czynności w formie pisemnej, ale nie określiły, jakie są skutki niezachowania tej formy, należy uznać, że była ona zastrzeżona wyłącznie dla celów dowodowych.

W kontekście tych rozważań należy również przypomnieć, że w związku z nowelizacją przepisów kodeksu cywilnego od września 2016 r. wprowadzono do obrotu nową formę czynności prawnych, tj. formę dokumentową. Kodeks cywilny definiuje dokument jako nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią. Powyższa definicja jest niezwykle szeroka i umożliwia zaliczenie do kategorii dokumentów także obrazu, dźwięku czy grafiki. Nie ma przy tym znaczenia, na jakim nośniku informacje te będą utrwalone oraz za pomocą jakich środków (np. smartfon, komputer). Forma dokumentowa będzie zatem zachowana w sytuacji złożenia oświadczenia woli na jakimkolwiek nośniku informacji umożliwiającym zapoznanie się z jego treścią, o ile możliwe będzie ustalenie osoby składającej to oświadczenie. 

Forma umowy kontraktacji  

W przypadku umowy kontraktacji art. 616 k.c. zastrzega: Umowa kontraktacyjna powinna być zawarta na piśmie. Z cytowanego artykułu wynika zatem, że forma pisemna została zastrzeżona jedynie dla celów dowodowych. Powyższe zatem oznacza, że umowa kontraktacji zawarta w formie ustnej ma moc i jest ważna. Oczywiście z punktu widzenia rolnika korzystnym rozwiązaniem jest zawarcie umowy na piśmie, jednak i tak umowa ustna, jeżeli została zawarta, powoduje konsekwencje prawne.

W tym miejscu należy wytłumaczyć, co oznacza zastrzeżenie formy dla celów dowodowych i jakie są praktyczne konsekwencje dla rolnika zawarcia umowy w formie ustnej (lub też podpisania umowy jedynie przez jedną ze stron).  

Zgodnie z art. 74 k.c.: 

§ 1. Zastrzeżenie formy pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej bez rygoru nieważności ma ten skutek, że w razie niezachowania zastrzeżonej formy nie jest w sporze dopuszczalny dowód z zeznań świadków lub z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności. Przepisu tego nie stosuje się, gdy zachowanie formy pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej.

§ 2. Jednakże mimo niezachowania formy pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej przewidzianej dla celów dowodowych dowód z zeznań świadków lub z przesłuchania stron jest dopuszczalny, jeżeli obie strony wyrażą na to zgodę, żąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą albo fakt dokonania czynności prawnej jest uprawdopodobniony za pomocą dokumentu.

§ 3. Jeżeli forma pisemna, dokumentowa albo elektroniczna jest zastrzeżona dla oświadczenia jednej ze stron, w razie jej niezachowania dowód z zeznań świadków lub z przesłuchania stron na fakt dokonania tej czynności jest dopuszczalny także na żądanie drugiej strony. § 4. Przepisów o skutkach niezachowania formy pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej przewidzianej dla celów dowodowych nie stosuje się do czynności prawnych w stosunkach między przedsiębiorcami.”

Z powyższego wynika, że w przypadku, gdy rolnik uchybi przepisowi art. 616 k.c. – czyli nie zawrze umowy kontraktacji w formie pisemnej, to mamy do czynienia ze skutkami prawnymi określonymi w art. 74 k.c., czyli ograniczeniami dowodowymi. Mówiąc bez ogródek i w skrócie – bez umowy na piśmie fakt jej zawarcia trudno będzie nam dowieść w sądzie. Należy jednak podkreślić, iż tych ograniczeń nie stosuje się w stosunkach pomiędzy przedsiębiorcami. Ze względu na to, że kontraktującym jest zazwyczaj przetwórca, a producent rolny ma status przedsiębiorcy, znaczenie formy zastrzeżonej dla celów dowodowych jest w praktyce istotnie ograniczone.

Jednakże jeżeli dojdziemy do przekonania, że strony nie zawarły umowy kontraktacji w formie pisemnej, bo np. strony nie wymieniły się jej egzemplarzami umowy (umowa została podpisana tylko przez rolnika albo tylko przez kontraktującego), to powstaje pytanie, jak oceniać ewentualne skutki niewykonania takiej umowy. Także kwestia dochodzenia na podstawie ustnej umowy kontraktacji kary umownej nie jest jednoznaczna do oceny. Zależy to od tego, czy można przyjąć, że strony w sposób dorozumiany zastrzegły możliwość dochodzenia kary umownej czy też kwestia zastrzeżenia kary umownej była przedmiotem negocjacji stron w formie ustnej. Zgodnie bowiem z kodeksem cywilnym, zastrzeżenie kary umownej zależy wyłącznie od woli stron. Jeżeli nie mamy sporządzonej umowy w formie pisemnej, to trudno będzie udowodnić obowiązywanie zapisów o karze umownej. W związku z powyższym, rolnicy winni zawierać umowę kontraktacji w formie pisemnej, gdyż to zapewnia im lepszą pozycję w ewentualnym sporze. 

×