Palma wielkanocna jest symbolem zmartwychwstania i nieśmiertelności duszy, zwycięstwa, ale także symbolem męki oraz odkupienia. Niedziela Palmowa (zwana też Niedzielą Wierzbną) przypada na tydzień przed Niedzielą Wielkanocną, ale wiele razy bywa mylona właśnie z tym świętem. Tymczasem ta Szósta niedziela Wielkiego Postu zwana Niedzielą Męki Pańskiej dopiero rozpoczyna najważniejszy i najbardziej uroczysty okres w roku liturgicznym - Wielki Tydzień.

Jest świętem upamiętniającym triumfalny wjazd Jezusa do Jerozolimy, gdzie witany był przez tłumy mieszkańców, którzy uznali go za Syna Dawidowego. Jezus przejechał przez Jerozolimę na osiołku, a ludzie rzucali mu pod nogi gałązki palmowe i oliwne. Na pamiątkę tego wydarzenia w Niedzielę Palmową urządzane są bardzo uroczyste procesje kościelne z palmami.

Tradycja święcenia palm sięga w Polsce XI wieku, choć sam zwyczaj ich przygotowania jest znacznie starszy.

Współcześnie palma wielkanocna jest postrzegana przede wszystkim jako element tradycji oraz dekoracja. Dawniej wierzono, że jeśli domownicy mają poświęconą palmę, nic złego im się nie stanie. Palma chroni przed nieczystymi mocami nie tylko ludzi, ale także zwierzęta. Zachowa domowników i ich inwentarz w zdrowiu i da im spokój. Uchroni też plony przed niepogodą – gradobiciem, powodzią, pożarem, burzą, wichurą.

 

Przed laty po powrocie z kościoła w Niedzielę Palmową gospodynie dawały dzieciom do zjedzenia bazie kotki albo delikatnie uderzały palmami swoje dzieci. Wszystko dlatego, aby potomstwo było zahartowane, rosło silne i zdrowe. Kto cierpiał na ból gardła, też łykał bazie.

Tajniki przygotowania palmy

Palma wielkanocna powinna być kolorowa jak wiosna i dawać nadzieję, bo nadzieja rodzi się wiosną, jak przyroda budzi się do życia. Rdzeniem palmy może być prosty patyk, kijek, obudowany gałązkami wierzby z rozwiniętymi kotkami. Kto chce ją sam zrobić, może przystroić ją bukszpanem, borówkami leśnymi, żonkilami, krokusami, gałązkami malin czy porzeczek (kiedyś ścinano je już w Środę Popielcową i przechowywano w naczyniu z wodą, aby puściły pąki właśnie na Niedzielę Palmową) oraz iglaków, a także suszonymi kwiatami, kłosami, trawami.

Co ważne, do wykonania palmy wielkanocnej nie używa się gałązek topoli, ponieważ tradycyjnie uważa się, że to na niej powiesił się Judasz.

Palmę można przyozdobić bibułą i krepą, wstążkami i tasiemkami. Całość warto przewiązać sznurkiem, tasiemką, włóczką albo drutem (w sprzedaży istnieje coś takiego, jak drut florystyczny). Dolna część palmy powinna być obwinięta bibułą.

Palmy regionalne

Wiele regionów ma swoje charakterystyczne palemki różniące się techniką wykonania i wyglądem. I tak na przykład palma kurpiowska powstaje z pnia ściętej jodły lub świerku, oplecionego na całej długości wrzosem, borówką, widłakiem i zdobionego wstążkami i bibułowymi kwiatami. Czubek takiego drzewka pozostawi się zielony. Ta technika zachowała się na Kurpiach w miejscowości Łyse – tam właśnie od kilkudziesięciu lat odbywa się w każdą Niedzielę Palmową konkurs na najdłuższą palmę.

Wielkopolska Palma Wielkanocna - I nagroda w konkursie NIKiDW 2020, fot. Pobiedziski Ośrodek Kultury
Wielkopolska Palma Wielkanocna - I nagroda w konkursie NIKiDW 2020, fot. Pobiedziski Ośrodek Kultury

Wielkopolskie palmy są tworzone z gałązek wierzbowych, wiklinowych, leszczynowych, porzeczkowych lub malinowych. Charakteryzują się tym, że są proste w budowie. Gałązki wiązane są w snopek, w dwóch lub jednym miejscu mają u góry charakterystyczny kształt „miotły”. Od tego wyglądu wywodzi się powiedzenie: „Na Wielkanoc nawet miotła zakwita”.

Palma z innego regionu – góralska czy podhalańska – jest z kolei wykonana z pęku wierzbowych, wiklinowych lub leszczynowych witek oraz z bukszpanu i jałowca. W Bukowinie Tatrzańskiej, w Tokarni, Rabce i w Lipnicy Murowanej organizuje się specjalne procesje, podczas których pokazywane są te wyjątkowe i urocze palemki. A Rabce i w Lipnicy – tu już od 1958 roku – odbywają się konkursy na najpiękniejszą i najdłuższą palmę.

Palmy z okolic Wilna także wyróżniają się techniką wykonania, bowiem są one tworzone z papieru, traw i witek wierzbowych. Palmy wileńskie są bardzo kolorowe i ozdobne, gdyż plecione są aż z 50 różnych gatunków zasuszonych polnych, leśnych i ogrodowych kwiatów. Rośliny zbierane są o różnych porach roku, dzięki czemu uzyskuje się właściwy efekt kolorystyczny. Palma budowana jest na bazie suchego drewnianego kijka, który otacza się z jednej strony bądź wokół suchotnikiem, krwawnikiem, dziurawcem, mietliczką czy wrotyczą. Do tej palmy wykorzystuje się także kłosy różnych zbóż.

Wyróżnienie w konkursie palm NIKiDW 2020 - Zosia Karpiel (lat 5) z Kalifornii (Pebble Beach), wykonała palmę z pomocą rodziców i babci Gosi, która wspomagała wnuczkę z Polski. Babcia Gosia (emerytowana nauczycielka) mieszka we wsi Polom Mały, gmina Iwkowa, województwo małopolskie.
Wyróżnienie w konkursie palm NIKiDW 2020 - Zosia Karpiel (lat 5) z Kalifornii (Pebble Beach), wykonała palmę z pomocą rodziców i babci Gosi, która wspomagała wnuczkę z Polski. Babcia Gosia (emerytowana nauczycielka) mieszka we wsi Polom Mały, gmina Iwkowa, województwo małopolskie.

Palmę wielkanocną spal, a nie wyrzucaj

Palmy nie wolno wyrzucić na śmietnik po świętach wielkanocnych, bo może to sprowadzić rychłe nieszczęście na domowników. Kto już jej nie chce, powinien ją spalić albo zanieść do kościoła i dać księdzu na przechowanie, a potem – spalenie. To właśnie ze spalonych palm pochodzi popiół, którym posypuje się głowy wiernych w Środę Popielcową.

Niestety, z powodu epidemii koronawirusa - w tym roku, drugi raz z rzędu - procesje z palmami w naszym kraju, po prostu się nie odbędą.

Przypominamy - trwa nowy konkurs NIKiDW: „Wielkanocna Rewia Palm i Koszyczków”:

A jak wyglądały dawne palmy oraz Niedziele Palmowe? Zachęcamy do obejrzenia zdjęć ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego.