PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Co wpływa na wysokość zachowku?

Co wpływa na wysokość zachowku?
Zachowek liczony jest od sumy aktywów w spadku, jego wysokość często jest dość znaczna, zwłaszcza jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, fot. Adobe Stock

Autor:

Dodano:

Tagi:

Zachowek zabezpiecza interes prawny osób najbliższych spadkodawcy. Kiedy i w jakich przypadkach należny zachowek może ulec zmniejszeniu?



Instytucja zachowku służy ochronie interesów majątkowych najbliższych członków rodziny spadkodawcy poprzez zapewnienie im, niezależnie od woli spadkodawcy, a czasem nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego. Celem zachowku jest zapobieganie wypływaniu majątku poza krewnych oraz troska o jego sprawiedliwy podział pomiędzy uprawnionymi członkami rodziny, których spadkodawca nie uwzględnił przy dysponowaniu swoim spadkiem.

Realizacja prawa do zachowku sprowadza się do żądania określonej sumy pieniężnej ze spadku. Jednakże prawo do żądania zachowku nie jest prawem absolutnym, gdyż w pewnych sytuacjach, nawet jeżeli prawnie zachowek będzie należny, to przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy żądający jego zapłaty nie otrzyma go lub otrzyma go w obniżonej wysokości.

Uprawnieni do zachowku

W pierwszej kolejności należy wskazać, kto jest w ogóle uprawniony do dochodzenia zachowku. Jest to dość wąski zakres osób, a są nimi osoby najbliższe, tj. dzieci (lub wnuki, prawnuki), małżonek oraz rodzice. Niemniej jednak ww. osoby będą uprawnione do zachowku tylko wtedy, gdyby w danym przypadku były powołane do spadku. Przykładowo – rodzice spadkodawcy nie będą mogli wystąpić o zachowek wtedy, gdy spadkodawca pozostawił dzieci lub wnuki, gdyż rodzice spadkodawcy dziedziczą z ustawy dopiero w sytuacji, gdy brak jest zstępnych spadkodawcy.

Ustalanie wysokości zachowku

Co do zasady wysokość zachowku odpowiada 1/2 udziału w spadku, który przypadłby danej osobie, gdyby nie sporządzono testamentu. Jednakże jeżeli mamy do czynienia z osobami małoletnimi i trwale niezdolnymi do pracy, to mogą się one domagać zachowku w większej wysokości, tj. równowartości 2/3 udziału spadkowego przypadającego uprawnionemu w przypadku dziedziczenia ustawowego.

W sytuacji, kiedy ustalimy, że istnieje podstawa do domagania się zachowku, to korzystając z reguł określonych w kodeksie cywilnym, należy obliczyć wysokość zachowku. Kolejno należy ustalić tzw. „substrat zachowku” – jednak aby to zrobić, wpierw należy ustalić czystą wartość spadku (czyli różnicę pomiędzy wartością wszystkich praw należących do spadku, tzw. czynną wartość spadku, a sumą długów spadkowych, tzw. stan bierny spadku). Jeżeli już określimy czystą wartość spadku, kolejno należy do niej doliczyć darowizny dokonane przez spadkodawcę, po czym otrzymamy substrat zachowku. Końcowe ustalenie wysokości należnego zachowku polega na pomnożeniu substratu zachowku przez udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku.

Obniżenie wysokości zachowku

Biorąc pod uwagę, że zachowek liczony jest od sumy aktywów w spadku, jego wysokość często jest dość znaczna, zwłaszcza jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość. Dlatego też, aby ocenić, czy faktycznie w danej wysokości zachowek przysługuje uprawnionemu, należy szczegółowo zapoznać się z tym, co wchodzi w skład spadku, jak również  ustalić, czy spadkodawca pozostawił po sobie długi i w jakiej wysokości – gdyż te należy odliczyć od wartości masy spadkowej. W tym miejscu należy pamiętać, że długami spadkowymi poza nieuregulowanymi zobowiązaniami spadkodawcy są również koszty pogrzebu spadkodawcy (koszty pochówku, nagrobka, stypy).

Zachowek może zostać obniżony na podstawie zasad współżycia społecznego, są to sytuacje, kiedy w danych okolicznościach sprawy wprawdzie danej osobie prawnie przysługuje roszczenie o zapłatę zachowku, jednak niejako „po ludzku” taka osoba nie zasługuje na niego.

Zasady współżycia społecznego

W pewnych szczególnych i wyjątkowych sytuacjach dopuszczalne jest obniżenie należności z tytułu zachowku na podstawie art. 5 Kodeksu cywilnego, czyli przy uwzględnieniu klauzuli zasad współżycia społecznego. W orzecznictwie sądowym powszechnie przyjmuje się, że ocena sądu czy żądanie zapłaty sumy odpowiadającej wysokości zachowku stanowi nadużycie prawa podmiotowego – nie powinna pomijać, iż prawo do zachowku przysługujące uprawnionemu ze względu na bardzo bliski stosunek rodzinny między nim a spadkodawcą służy urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych, oraz realizacji zasady, iż nikt nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić swoim majątkiem zupełnie dowolnie, z pominięciem swoich najbliższych (por. wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r. w sprawie o sygn. akt IV CK 215/03, opubl. Legalis). Dlatego też przy ocenie roszczenia o zachowek ma znaczenie, jak uprawniony do zachowku zachowywał się względem spadkodawcy za jego życia i jakie miał relacje ze spadkodawcą – przykładowo, czy uprawniony do zachowku syn miał kontakt z rodzicem, czy interesował się jego stanem zdrowia, czy pomagał w chorobie, czy odwiedzał go itp. Oczywistym jest bowiem, że zarówno rodzice, jak i dzieci mają moralny obowiązek utrzymywać ze sobą kontakty, wspierać się wzajemnie, pomagać w chorobie i w przypadku wystąpienia innych losowych okoliczności. Niewypełnienie tych obowiązków musi być usprawiedliwione istotnymi zdarzeniami w życiu rodziny. Dlatego też w pewnych okolicznościach, kiedy np. syn nie utrzymywał z ojcem kontaktów przez 25 lat, może zachodzić podstawa do znacznego obniżenia zachowku przysługującego mu po ojcu.

Przy podejmowaniu oceny o nadużyciu prawa żądania zapłaty sumy pieniężnej odpowiadającej wysokości zachowku należy zachować szczególną ostrożność, która nie może opierać się jedynie na ogólnym odwołaniu się do klauzuli generalnej zasad współżycia. Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego zachodzi tylko wówczas, gdy w świetle reguł lub wartości moralnych powszechnie społecznie akceptowanych żądanie zapłaty należności z tytułu zachowku musi być ocenione negatywnie (wyrok SN z dnia 14 marca 2018 r. w sprawie o sygn. akt II CSK 276/17). Wysokość obniżenia zachowku zależy od oceny wszystkich okoliczności danej sprawy, niekiedy sąd obniża wysokość należnego zachowku nawet o połowę.

Wysokość zachowku może być zmniejszona z uwagi na zasady współżycia społecznego również i wtedy, gdy głównym składnikiem spadku po zmarłym jest mieszkanie, które służy do zaspokajania niezbędnych potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego do zapłaty zachowku, a zobowiązany nie ma żadnych innych możliwości zaspokojenia tych potrzeb. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19.05.1981 roku w sprawie III CZP 18/81 stwierdził bowiem, że w sytuacji, gdy głównym składnikiem spadku jest spółdzielcze prawo do lokalu, domek czy lokal stanowiący odrębną własność, który służy do zaspokojenia niezbędnych potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego do zapłaty zachowku w razie braku praktycznie innych możliwości zaspokojenia tych potrzeb, gdy inne zaś składniki spadku nie wystarczają na pokrycie zobowiązania z tytułu zachowku, nie można  wyłączyć – przy rozważaniu poza tym sytuacji majątkowej i osobistej zobowiązanego do zapłaty należności z tytułu zachowku i uprawnionego do zachowku – dopuszczalności przyjęcia, iż w konkretnych okolicznościach żądanie zapłaty pełnej należności z powyższego tytułu pozostałoby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, gdyż np. uwzględnienie w całości żądania zachowku uniemożliwiłoby zobowiązanemu do jego zapłaty jego realną spłatę bez konieczności sprzedaży nieruchomości. 

Podsumowując, należy wskazać przede wszystkim, że prawo uprawnionego do żądania zachowku podlega weryfikacji przez sąd w aspekcie jego zgodności z zasadami współżycia społecznego, a co za tym idzie – w postępowaniu sądowym będą wzięte pod uwagę zachowania uprawnionego, które wskazują na to, jak ten wywiązywał się ze swych obowiązków względem najbliższych, a w szczególności wobec spadkodawcy, co może skutkować zmniejszeniem należnego zachowku.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

  • Mazik 2021-09-26 17:45:27
    Czy od wysokosci zachowku mozna potracic koszty utrzymania mieszkania? Zachowek tez jest forma spadku i osoba, ktora wystapi o zachowek nie powinna partycypowac w kosztach utrzymania nieruchomosci, ktora jest przedmiotem spadku?

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.214.224.207
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

KONTAKT24

Widziałeś, słyszałeś coś ważnego? Byłeś świadkiem niecodziennego wydarzenia? Napisz do nas! Opublikujemy, zainterweniujemy, pokażemy całemu światu. Jesteśmy dla Was 24 h na dobę, 7 dni w tygodniu.

DODAJ PLIKI

Kliknij lub przeciągnij pliki z dysku i upuść. Max. rozmiar pliku 4 MB.

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do odwołania zgody oraz prawo sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl. Wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego przed jej wycofaniem.

W dowolnym czasie możesz określić warunki przechowywania i dostępu do plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej.

Jeśli zgadzasz się na wykorzystanie technologii plików cookies wystarczy kliknąć poniższy przycisk „Przejdź do serwisu”.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.