Zgłosiła się do naszej redakcji osoba, nie będąca rolnikiem. Odziedziczyła grunty rolne o powierzchni ok. 4,5 ha i nie była osobą bliską. Okazało się że grunty rolne odziedziczyła po odczytaniu testamentu osoby zmarłej.

Zadała ona nam pytanie czy przysługuje jej prawo do pierwokupu tych gruntów rolnych czy w pierwszej kolejności może je nabyć ustawowo KOWR.

W omawianym przypadku ziemia rolna nie była dzierżawiona innemu rolnikowi.

Kiedy KOWR ma prawo pierwokupu do gruntów rolnych?

Warto przypomnieć że zgodnie z ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego nabycie gruntów w przedziale od 0,3 ha do 1 ha nie wymaga uzyskania pozwolenia na nabycie. Dopiero w przypadku, gdy nabywane grunty przez osobę nie będącą rolnikiem mają powierzchnie powyżej 1 ha wymagana jest ustawowa zgoda Dyrektora KOWR na ich nabycie. 

Warto też dodać, że nie trzeba potwierdzać kwalifikacji rolniczych w przypadku, gdy nabywamy grunty rolne do 1 ha.

Jednak KOWR-owi przysługuje prawo pierwokupu przy nabyciu gruntów rolnych powyżej 0,3 ha. Oczywiście prawo pierwokupu nie przysługuje w pierwszej kolejności KOWR-owi, gdy grunty nabywa lub dziedziczy rolnik powiększający gospodarstwo indywidualne. 

Zapewnij sobie dodatkowe finansowanie przy zakupie gruntów rolnych.

W omawianym przez nas przypadku dziedziczone grunty rolne mają powierzchnię sięgającą powyżej 03 ha, a więc jest już spełniona jedna z przesłanek ustawowych, mówiąca że prawo pierwokupu przysługuje KOWR-owi.

Dziedziczenie gruntów rolnych, a zgoda  KOWR 

Co ważniejsze, jeżeli nabywamy nieruchomości rolne powyżej 1 ha to jest jeszcze dodatkowo wymagana zgoda dyrektora KOWR (jeżeli nie posiadamy kwalifikacji rolniczych)  i to wyrażona w drodze administracyjnej na zakup gruntów rolnych.

Jednak zgodnie z ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego w przypadku gdy nabywamy (dziedziczymy) grunty rolne (to także jest forma nabycia) będąc osobą bliską zbywcy (tj. zstępni, wstępni, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, małżonek, osoby przysposabiające i przysposobione oraz pasierbowie) nie jest wymagana taka zgoda.

Zgoda Dyrektora Generalnego KOWR na nabycie nieruchomości rolnej nie jest wymagana także w przypadku dziedziczenia oraz zapisu windykacyjnego.

Jednak jak to jest w przypadku gdy grunty dziedziczy, a nie kupuje osoba nie będąca rolnikiem komu przysługuje prawo pierwokupu?

Dziedziczenie gruntów rolnych, a prawo pierwokupu KOWR

Oczywiście zgodnie z art. 2a ust. 1 ww. ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego nabywcą gruntów rolnych może być wyłącznie rolnik indywidualny.

Znajdziemy w tej ustawie wyjątki od powyższej reguły. Jednym z takich wyjątków jest nabycie nieruchomości rolnej następuje w wyniku dziedziczenia. Co istotne każdy może odziedziczyć nieruchomość rolną zarówno osoba bliska, jak i nie będąca spokrewniona ze zbywcą.

Oznacza to. że odziedziczyć nieruchomość rolną może praktycznie każdy, a spadkobierca nie musi spełniać wymogu bycia rolnikiem indywidualnym.

Jednak jak podkreślają eksperci KOWR nawet w wyniku dziedziczenia dochodzi do nabycia nieruchomości rolnej. A w takim przypadku jest przesłanka że prawo pierwokupu przysługuje KOWR-owi.

Jak podkreślają eksperci KOWR, wyjątkiem od tej reguły jest przypadek gdy dziedziczenie (nabycie) nieruchomości rolnej następuje w wyniku:

  •  dziedziczenia ustawowego;
  •  dziedziczenia przez rolnika indywidualnego.

Dziedziczenie ustawowe to według przepisów prawa spadkowego, dziedziczenie mające miejsce, gdy spadkodawca nie sporządził testamentu albo testament jest nieważny, albo gdy osoby powołane do dziedziczenia nie chcą lub nie mogą być spadkobiercami.

W naszym wypadku osoba otrzymała 4,5 ha po odczytaniu testamentu więc musimy wykluczyć dziedziczenie ustawowe.

Istotne jest że zgodnie z prawem, prawo pierwokupu przysługuje w pierwszej kolejności rolnikowi, który dzierżawi grunty rolne. Warto przypomnieć, też że zgodnie z ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego, w przypadku braku uprawnionego do pierwokupu, albo niewykonania przez niego tego prawa, prawo pierwokupu przysługuje z mocy ustawy Krajowemu Ośrodkowi działającemu na rzecz Skarbu Państwa.

Zgodnie z ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego powyższych przepisów nie stosuje się, jeżeli nabywcą (także przez dziedziczenie) jest osoba bliska zbywcy.

W naszej sytuacji osoba odziedziczyła grunty rolne powyżej 0,3 ha na podstawie testamentu i nie jest rolnikiem (nie ma kwalifikacji rolniczych). Co więcej nie jest osobą spokrewnioną. Oznacza to, że prawo pierwokupu do nabycia tej nieruchomości rolnej przysługuje KOWR-owi. Jeżeli KOWR nie skorzysta z tego prawa to po ok. 1 miesiącu właścicielem nieruchomości zostaje osoba, która odziedziczyła 4,5 ha.