W odpowiedzi na wystąpienie Zarządu KRIR z 10 lipca 2020 r. dotyczące wniosku o rozważenie możliwości skrócenia do 3 lat (w sytuacjach nadzwyczajnych niezależnych od rolnika) realizowanych przez rolników 5-letnich zobowiązań w ramach działań PROW 2014-2020 (tj. w ramach Działania rolno-środowiskowo-klimatycznego oraz działania Rolnictwo ekologiczne). Resort rolnictwa dostrzega szereg przeszkód przy wprowadzeniu takiego rozwiązania.

„Zgodnie z przepisami UE regulującymi długość okresu realizacji zobowiązań, tj. art. 28 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 1305/20131 – w przypadku Działania rolno-środowiskowo-klimatycznego oraz art. 29 ust. 3 tego rozporządzenia – w przypadku działania Rolnictwo ekologiczne, zobowiązania w ramach tych działań podejmowane są na okres od 5 do 7 lat. W przypadku Polski (m.in. ze względu na doświadczenia z wdrażania PROW 2004-2006 oraz PROW 2007-2013) na etapie projektowania i wdrażania PROW 2014-2020 przyjęto, że zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatyczne oraz zobowiązania ekologiczne będą realizowane przez okres 5 lat.” – argumentuje resort.

Poza określeniem, że zobowiązania podejmowane są na okres 5 do 7 lat, przepisy przewidują możliwość dopuszczenia na poziomie PROW 2014-2020 realizacji zobowiązań realizowanych przez krótszy okres, m.in. jeżeli zobowiązania te następują bezpośrednio po zakończeniu realizacji zobowiązań podjętych na okres od 5 do 7 lat. Skorzystanie jednak z tej możliwości oznaczałoby na poziomie polskiego PROW 2014-2020, że w ramach Działania rolno-środowiskowo-klimatycznego oraz działania Rolnictwo ekologiczne, należałoby określić po dwa różne okresy realizacji zobowiązań (tj. zobowiązania pierwotne - 5-letnie oraz zobowiązania krótsze niż 5-letnie, realizowane bezpośrednio po zobowiązaniu 5-letnim). Polska jednak nie skorzystała z tej możliwości.

Zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatyczne oraz ekologiczne w ramach polskiego PROW 2014-2020 zostały zaprojektowane tak, aby realizować cele w okresie nie krótszym niż 5 lat. Poza tym, niektóre wymogi w ramach poszczególnych pakietów nie są wykonywane corocznie lub nie obowiązują w każdym roku realizacji zobowiązania.

„Przykładem może być Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone Działania rolnośrodowiskowo- klimatycznego, gdzie wymagane zmianowanie roślin jest ustalone w okresie 5-letnim, a praktyki dodatkowe, mające na celu zwiększenie zawartości materii organicznej w glebie są wykonywane 2 razy w ciągu 5 lat. Taka konstrukcja wymogów ma wpływ na przyjęte założenia kalkulacji płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, a tym samym na wyliczoną wysokość tej płatności przyznawanej za każdy rok realizacji zobowiązania. Należy również wskazać, że w przypadku działania Rolnictwo ekologiczne wymóg wytworzenia produktu w odniesieniu do nowonasadzonych plantacji sadowniczych weryfikowany jest dopiero w kolejnych latach realizowania zobowiązań ekologicznych” – zauważa MRiRW.

„Jak wynika z powyższego, skrócenie okresu trwania niektórych zobowiązań wydaje się nieuzasadnione i zagraża realizacji celu pakietu/wariantu. Natomiast w przypadku pakietów/wariantów gdzie byłoby to możliwe - może wymagać przemodelowania obecnego ich kształtu tj. określenia innych niż dotychczas wymogów i zmiany stawek płatności” – wylicza trudności resort rolnictwa.

MRiRW zaznacza jednak, że przewidziana w przepisach rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 możliwość ustanowienia krótszych zobowiązań następujących po pierwotnie realizowanych zobowiązaniach 5-7-letnich nie oznacza, że w sytuacjach nadzwyczajnych niezależnych od rolnika zobowiązania mogłyby być skracane. Co do zasady zobowiązania rolnośrodowiskowo- klimatyczne oraz ekologiczne są realizowane przez okres 5-7 lat lub przy skorzystaniu z ww. możliwości wskazanej w przepisach UE mogą być realizowane przez okres krótszy, ale z góry określony w PROW. W sytuacjach nadzwyczajnych mają natomiast zastosowanie przepisy unijne dotyczące siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności (tj. art. 4 rozporządzenia (UE) nr 640/20142), lub przepisy mówiące o przeniesieniu posiadania gruntów w trakcie realizacji tych zobowiązań (art. 47 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013).

Resort poinformował równocześnie, że na forum UE trwają prace nad przepisami UE określającymi m.in. zasady realizacji zobowiązań wieloletnich PROW 2014-2020 w tzw. okresie przejściowym. Rozważane są m.in. propozycje, aby zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatyczne i ekologiczne podejmowane były w okresie przejściowym na okres 1-3 lat, a w uzasadnionych sytuacjach – na dłuższy okres.