Od 2015 r. będą następujące płatności obszarowe:

- jednolita płatność obszarowa

- płatność za zazielenienie

- płatność dla młodych rolników

- płatność dodatkowa

- płatności związane z produkcją do powierzchni upraw i zwierząt. 

Trzy pierwsze to obowiązkowe elementy systemu, wymagane przez UE. Płatność dodatkowa i płatności związane z produkcją zostały natomiast wybrane jako przydatne do wdrożenia w naszym kraju spośród instrumentów dostępnych w katalogu zawartym w unijnym rozporządzeniu PE i Rady 1307/2013.

Do tego trzeba dodać pozostałość pomocy krajowej w postaci dopłat do tytoniu.

DOPŁATY POWYŻEJ 200 EURO

Zapobieganie nadmiernemu obciążeniu administracyjnemu związanemu z zarządzaniem płatnościami o niskich kwotach doprowadziło do wprowadzenia ograniczeń.

Dotychczasowa zasada, że płatności bezpośrednie przysługują posiadaczowi co najmniej 1 ha gruntów rolnych, została nieco zmodyfikowana.

Płatności obszarowe będą przysługiwały do działki rolnej znajdującej się na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami, posiadanej 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha. Łączna powierzchnia gruntów rolnych będących w posiadaniu rolnika ubiegającego się o dopłaty nie może być mniejsza niż 1 ha. Jednak w przypadku beneficjenta płatności związanych do zwierząt, płatności bezpośrednie mogą zostać przyznane również wtedy, gdy łączna powierzchnia gruntów rolnych będących w jego posiadaniu jest mniejsza niż 1 ha. W takim przypadku stosuje się jednak próg kwotowy, który wynosi równowartość w złotych 200 euro.

Dużo wyżej wyznaczono kwotę, do której rolnika zawsze (niezależnie od rodzaju prowadzonej działalności nierolniczej) uznaje się za aktywnego - przyjęto ją na maksymalnym dopuszczalnym w UE poziomie, tj. 5 000 euro. Dzięki temu stosunkowo duża liczba rolników zostanie "automatycznie" uznana za aktywnych zawodowo, upraszczając ubieganie się o płatności przez najmniejsze gospodarstwa, a także ograniczając nakłady administracyjne związane z obsługą wniosków - podano w uzasadnieniu.

Dopłaty przysługują rolnikowi, któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Wysokość płatności:

1) obszarowej w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn powierzchni obszaru zatwierdzonego do danej płatności i stawki tej płatności na 1 ha tej powierzchni,

2) do zwierząt w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn liczby zwierząt zatwierdzonych do danej płatności i stawki tej płatności na 1 szt.

W projekcie zaproponowano, aby obszary zalesione oraz zagajniki o krótkiej rotacji stanowiły odrębną działkę rolną. Zostały one wyodrębnione z grupy upraw objętej jednolitą płatnością obszarową, co z kolei przekłada się na sposób ich deklarowania we wniosku o przyznanie płatności, a tym samym ułatwia przeprowadzanie kontroli - podano.

Zagajnik o krótkiej rotacji ma stanowić jednolitą gatunkowo uprawę drzew; gatunki drzew i cykl zbioru mają być podane w rozporządzeniu.

JPO WZMOCNIONA ZAZIELENIENIEM

Jednolita płatność obszarowa spada w porównaniu z poprzednią perspektywą finansową, ale będzie wzmocniona nową płatnością za zazielenienie. Ma na nią przypadać 30 proc. koperty finansowej, na JPO przypada ok. 45 proc. W Ocenie Skutków Regulacji ustawy szacuje się, że JPO wyniesie 110 euro/ha (było 218 euro), a stawka za zazielenienie to 74 euro/ha.

Płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska nie są jednak należne automatycznie, chociaż w polskich warunkach połowa rolników będzie w zasadzie zwolniona z realizacji wymogów "zazielenienia". "W zasadzie", gdyż nie będzie ich obowiązywała dywersyfikacja upraw - ta dotyczy gospodarstw powyżej 10 ha gruntów ornych - ani utrzymanie obszarów proekologicznych - to wymóg dla gospodarstw mających ponad 15 ha. Włączą się jednak w "zazielenienie", chociażby utrzymując trwałe użytki zielone (ten obowiązek realizowany jest na poziomie kraju), zatem płatność za zazielenienie będzie im przysługiwała.

W projekcie zaproponowano ustanowienie w rozporządzeniu ministra okresu, w trakcie którego sprawdzany będzie udział i rodzaj upraw występujących na gruntach ornych w gospodarstwie. Okres ten nie może być dłuższy niż 2 miesiące, ma przypadać wtedy, kiedy jest najistotniejszy czas uprawy i możliwe jest zweryfikowanie realizacji przez rolnika praktyki dywersyfikacji.

Obszar zajmowany aktualnie przez TUZ-y ogłasza minister rolnictwa do dnia 30 listopada każdego roku, w drodze obwieszczenia.

W przypadku, gdy w skali kraju stosunek powierzchni trwałych użytków zielonych do całkowitego obszaru gruntów rolnych zmaleje o więcej niż 5 proc. w odniesieniu do stosunku ustalonego w 2015 r., obowiązek przywrócenia lub ustanowienia trwałych użytków zielonych oraz obowiązek przywrócenia przekształconych trwałych użytków zielonych cennych przyrodniczo będzie stwierdzał w drodze decyzji (także tej przyznającej dopłaty) kierownik biura powiatowego ARiMR.

Rolnik, który wbrew zakazowi przekształcił lub zaorał trwałe użytki zielone, jest obowiązany do ponownego przekształcenia tego obszaru w trwały użytek zielony, nie później niż do dnia 31 maja roku następującego po roku złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich.

W przypadku nieprzestrzegania obowiązku utrzymania TUZ stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczące grzywny w celu przymuszenia.

Minister właściwy ds. rolnictwa określi też, w drodze rozporządzenia, obszary uznawane za obszary proekologiczne oraz warunki wspólnej realizacji praktyki utrzymania tych obszarów, w tym warunki uznawania gospodarstw za znajdujące się w bliskiej odległości i wymagania, jakim powinna odpowiadać umowa o wspólnym spełnianiu wymogu ich utrzymania. Unijne rozporządzenie 1307 wymienia jako proekologiczne obszary: grunty ugorowane, tarasy, elementy krajobrazu, strefy buforowe, hektary rolno-leśne, pasy kwalifikujących się hektarów wzdłuż obrzeży lasu, zagajniki o krótkiej rotacji, obszary zalesione, międzyplony lub pokrywa zielona, uprawy wiążące azot.

Do ustalania powierzchni obszarów proekologicznych przewiduje się zastosowanie współczynników przekształcenia (konwersji) i współczynników ważenia określonych w załączniku X do unijnego rozporządzenia nr 1307/2013. Współczynniki te służą do przeliczenia rzeczywistej powierzchni obiektów uznawanych za obszary proekologiczne na powierzchnię przeliczeniową, większą lub mniejszą od rzeczywistej.

JPO WSPARTA PŁATNOŚCIĄ DODATKOWĄ

Do wysokości stawki JPO przewiduje się u nas również dodanie "wzmocnienia", dotyczącego pierwszych hektarów.

To nowy rodzaj płatności, zastosowany spośród nieobligatoryjnych, o sposobie jego ewentualnego wdrożenia państwo członkowskie może decydować corocznie.

Płatność dodatkowa do pierwszych hektarów ma przysługiwać do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do jednolitej płatności obszarowej będących w posiadaniu rolnika, nie większej niż 30 ha oraz pomniejszonej o 3 ha. Zgodnie z wymogami unijnymi, górna granica przedziału hektarów wspieranych w ramach płatności dodatkowej, w przypadku Polski, nie może być większa niż 30. "Wsparcie w ramach płatności dodatkowej będzie zatem ukierunkowane na grupę gospodarstw małych i średnich. Pozwoli to na skuteczniejsze wspieranie dochodów tych gospodarstw, które nie osiągają takich korzyści wynikających ze skali produkcji, jak gospodarstwa największe, niemniej jednak mają szanse na trwały rozwój" - tak ministerstwo uzasadniło zastosowanie tego mechanizmu.

Trzeba zauważyć, że projekt odszedł od proponowanego wcześniej zróżnicowania wysokości stawki dodatkowej w zależności od powierzchni.

MŁODZI ZE WSPARCIEM WZMOCNIONYM

Unia stawia na młodość: wzmocnienie dopłat dla młodych rolników to obligatoryjny element systemu. "Instrument ten ma ułatwić młodym rolnikom zakładanie działalności i dostosowanie strukturalne ich gospodarstw rolnych po rozpoczęciu działalności, mając na względzie, że rozwój działalności rolniczej prowadzonej przez osoby młode ma zasadnicze znaczenie dla konkurencyjności unijnego sektora rolnego" - podano w uzasadnieniu projektu. Płatność ta przysługuje do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym dla tego rolnika do jednolitej płatności obszarowej nie większej niż 50 ha. Oblicza się ją, mnożąc liczbę odpowiadającą 25 proc. średniej krajowej płatności na ha przez liczbę kwalifikujących się hektarów, które rolnik zadeklarował we wniosku o przyznanie płatności. Średnią krajową płatność na ha oblicza się z kolei, dzieląc krajowy pułap na rok kalendarzowy 2019 przez liczbę kwalifikujących się hektarów zadeklarowanych w 2015 r.

A skąd próg 50 ha? Państwa członkowskie ustalają jeden maksymalny limit stosowany do liczby kwalifikujących się hektarów zadeklarowanych przez rolnika, który nie może być niższy niż 25 ani wyższy niż 90 - wybrano zatem granicę leżącą w połowie dopuszczalnego areału. Przyjęcie progu 50 ha spowoduje, że do wsparcia będzie się kwalifikowało ok. 954 tys. ha, co stanowi ok. 88,74 proc. łącznej powierzchni gruntów rolnych będących w posiadaniu młodych rolników. Powierzchnia, która nie zostanie objęta wsparciem, to ok. 121 tys. ha, co stanowi ok. 11,26 proc. powierzchni gospodarstw. Jedynie ok. 1 080 największych gospodarstw otrzyma wsparcie do pierwszych 50 ha, a nie do całości użytkowanych gruntów, co stanowi zaledwie ok. 1,65 proc. beneficjentów płatności dla młodych rolników - podano w uzasadnieniu projektu.

W OSR jako szacunkową stawkę dla młodych podano 62 euro/ha.

PŁATNOŚĆ ZWIĄZANA Z PRODUKCJĄ

Każde z państw może przeznaczyć na to wsparcie 15 proc. koperty dopłat, z czego 2 proc. musi przypadać na rośliny wysokobiałkowe.

Trzeba pamiętać, że unijne przepisy specyficznie traktują "produkcyjność dopłat", wymieniając rodzaje produkcji, do których można stosować dopłaty (są to zboża, nasiona oleiste, rośliny wysokobiałkowe, rośliny strączkowe, len, konopie, ryż, orzechy, ziemniak skrobiowy, mleko i przetwory mleczne, nasiona, mięso baranie i mięso kozie, wołowina i cielęcina, oliwa z oliwek, jedwabniki, susz paszowy, chmiel, burak cukrowy, trzcina cukrowa i cykoria, owoce i warzywa oraz zagajniki o krótkiej rotacji), i określając, że państwa członkowskie mają możliwość wspierania w ramach tych płatności sektorów, które mają szczególne znaczenie gospodarcze, środowiskowe lub społeczne i które znajdują się w trudnej sytuacji.

Zatem pomoc upadającym rodzajom produkcji, a nie wspieranie dobrze funkcjonującej produkcji jest celem tej dopłaty.

Przeprowadzone diagnozy wykazały, że w warunkach Polski sytuacja taka dotyczy następujących sektorów: rośliny wysokobiałkowe, ziemniak skrobiowy, burak cukrowy, chmiel, pomidory, owoce miękkie (truskawka i malina), len i konopie włókniste - w odniesieniu do produkcji roślinnej, oraz bydło, krowy, owce i kozy - w odniesieniu do produkcji zwierzęcej - podano w uzasadnieniu.

Wsparcie do upraw roślin wysokobiałkowych przysługuje do powierzchni nie większej niż 75 ha.

Płatności związane do powierzchni upraw ziemniaków skrobiowych, buraków cukrowych i pomidorów są przyznawane rolnikowi, jeżeli zawarł umowę na daną uprawę. Ziemniaki i buraki muszą być uprawiane z przeznaczeniem na skrobię lub cukier.

Płatność w sektorze chmielu będzie przyznawana do powierzchni upraw prowadzonych w rejonach określonych przez ministra właściwego ds. rozwoju wsi, w drodze rozporządzenia. Dzięki temu wsparcie będzie kierowane do tradycyjnych plantatorów chmielu, wyspecjalizowanych w prowadzeniu upraw tej rośliny - przekonuje uzasadnienie.

Proponuje się stosowanie następujących płatności związanych do zwierząt:

1) płatność do bydła - przyznawana do zwierząt gatunku bydło domowe obu płci, których wiek w dniu 15 maja roku złożenia wniosku nie przekracza 24 miesięcy,

2) płatność do krów - przyznawana do samic gatunku bydło domowe, których wiek w dniu 15 maja roku złożenia wniosku przekracza 24 miesiące,

3) płatność do owiec - przyznawana do samic gatunku bydło domowe, których wiek w dniu 15 maja roku złożenia wniosku wynosi co najmniej 12 miesięcy,

4) płatność do kóz - przyznawana do samic gatunku bydło domowe, których wiek w dniu 15 maja roku złożenia wniosku wynosi co najmniej 12 miesięcy.

Zaproponowano ustanowienie limitu zwierząt, które mogą zostać objęte płatnością. Płatność do bydła będzie przyznawana maksymalnie do 30 szt. zwierząt. Podobnie płatność do krów - będzie przyznawana maksymalnie do 30 szt. zwierząt.

Posiadanie zwierząt w okresie przetrzymywania oraz wiek zwierząt w dniu 15 maja danego roku będą potwierdzane wpisem do rejestrów zwierząt gospodarskich oznakowanych, prowadzonych zgodnie z przepisami o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt.

PŁATNOŚĆ NIEZWIĄZANA DO TYTONIU

Projektowana ustawa przewiduje objęcie przejściowym wsparciem krajowym wyłącznie sektora tytoniu, proponuje się używanie w projektowanej ustawie określenia "płatność niezwiązana do tytoniu" (a nie "przejściowe wsparcie krajowe").

Warunki przyznawania płatności niezwiązanej do tytoniu są takie same jak te, które obowiązywały w odniesieniu do roku 2013, z wyjątkiem przepisów o zmniejszaniu płatności krajowych w związku z modulacją stosowaną w starych państwach członkowskich.

Dalsze stosowanie przejściowego wsparcia krajowego w sektorze tytoniu ma zapobiec nagłemu i znaczącemu zmniejszeniu poziomu pomocy w sektorze, który dotychczas był wspierany płatnościami krajowymi, a nie został uwzględniony wśród sektorów, które mogą być objęte dobrowolnym wsparciem związanym z produkcją - tak uzasadniono zastosowanie tej pomocy.

Płatność niezwiązana do tytoniu przysługuje rolnikom, którzy spełniają warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej i złożą wniosek o jej przyznanie oraz w dniu 14 marca 2012 r. byli wpisani do rejestru osób uprawnionych do otrzymywania płatności niezwiązanej do tytoniu.

SYSTEM DLA MAŁYCH GOSPODARSTW

Kwota wsparcia w ramach systemu dla małych gospodarstw musi mieścić się w przedziale między 500 a 1 250 euro - Polska wybrała górny pułap, decydując się jednak nie na ryczałtowe, ale na rzeczywiste płatności. System dotyczy, jak się szacuje, 50 proc. wszystkich beneficjentów płatności bezpośrednich.

Zgodnie z projektowanymi przepisami automatycznie będą do niego włączani rolnicy spełniający warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dla młodych rolników, płatności dodatkowej, płatności związanych do powierzchni upraw lub płatności związanych do zwierząt, w przypadku których łączna kwota płatności bezpośrednich wynosi nie więcej niż 1 250 euro.

Oświadczenie o wystąpieniu z tego systemu można natomiast złożyć w terminie do dnia 9 czerwca 2015 r. - w odniesieniu do roku 2015, oraz do 30 września roku, w którym to wystąpienie ma nastąpić - w odniesieniu do kolejnych lat.

"Automatyczne włączanie rolników do systemu dla małych gospodarstw pozwala uniknąć sytuacji, w której rolnicy, dla których objęcie systemem byłoby korzystne, nie złożyli stosownego wniosku o przystąpienie (np. przez nieuwagę), a tym samym utraciliby możliwość skorzystania z tego instrumentu, a w konsekwencji również z instrumentu Płatności dla rolników przekazujących małe gospodarstwa w ramach PROW 2014-2020. Jednocześnie rozwiązanie to nie ogranicza możliwości podejmowania decyzji przez rolników - rolnicy będą mogli zostać wyłączeni z systemu przez złożenie odpowiedniego oświadczenia" - podano w uzasadnieniu.

Warto dodać, że pozostając w systemie dla małych gospodarstw, nie można otrzymać dopłat wyższych niż górny limit. Rolnicy w tym systemie nie będą kontrolowani pod kątem zachowania warunków wzajemnej zgodności.

JAKIE STAWKI DOPŁAT?

Stawki: jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dla młodego rolnika, płatności dodatkowej, płatności związanych do powierzchni upraw, płatności związanych do zwierząt oraz stawki płatności niezwiązanej do tytoniu będą określane corocznie w rozporządzeniu.

Państwa członkowskie zmniejszają kwotę jednolitej płatności obszarowej za dany rok kalendarzowy, o co najmniej 5 proc. w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150 000 euro.

W celu maksymalnego wykorzystania potencjału tego instrumentu i mając na uwadze, że środki uzyskane z redukcji płatności zasilają budżet Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich, proponuje się określenie współczynnika redukcji kwot jednolitej płatności obszarowej stanowiących nadwyżkę ponad 150 000 euro, na poziomie 100 proc. Zredukowane w ten sposób ma być 114,96 mln euro, środki te zostaną przeznaczone na "Inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach NATURA 2000" i "Inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach OSN" - podano w uzasadnieniu.

BĘDZIE MNIEJ PIENIĘDZY

Jak wynika z Oceny Skutków Regulacji, kwota dopłat zaplanowanych do 2020 r. to 67 009,62 mln zł. Jest to znacznie mniej, niż zapowiadano: na I filar WPR miało być 23,5 mld euro. Jak się okazuje - po przeliczeniu na ceny stałe z 2014 r. i przy zastosowaniu kursu euro od 3,98 zł w 2015 r. do 3,52 od 2019 r. - kwota do dyspozycji to 67 009,62 mln zł. W kolejnych latach kwota dopłat ma maleć: w 2015 r. płatności unijne zaplanowano w wysokości 5 202,42, natomiast w kolejnych latach (do 2021 r.): 13 615,87; 11 442,85; 11 147,63; 10 877,03; 10 079,44; 4 644,38 mln zł.

Oczywiście płatności krajowe - zgodnie z wymogami unijnymi - mają być w każdym kolejnym roku mniejsze, ale i tak są szczątkowe, więc to zmniejszenie dotknie tylko tych, którzy w 2012 r. uprawiali tytoń. Płatności krajowe wyniosą: (poczynając od 2015 r.) 70,98; 130,56; 112,60; 98,57; 88,06; 78,28; 36,40 mln zł.

Maksymalna łączna kwota przeznaczona na dopłaty bezpośrednie w Polsce za 2014 r. wynosi ok. 3,4 mld euro, tj. ok. 14,2 mld zł - podawała w ubiegłym roku ARiMR.

Bez wnikania w terminy wypłacania (kwota przypadająca na 2015 r. jest podzielona), biorąc pod uwagę całość kwoty podawanej jako przewidywana do wypłat na 2016 r., otrzymujemy więc w porównaniu z 2014 r. różnicę ok. 600 mln zł. O tyle mniej pieniędzy niż w 2014 dotrze w 2016 r. do rolników. A trzeba jeszcze brać pod uwagę inflację z dwóch lat.

Pytaliśmy w MRiRW, skąd te 27 mld zł różnicy pomiędzy kwotą przewidywaną na dopłaty - wcześniej podawano, że jest na nie 23,5 mld euro (czyli ok. 94 mld zł, licząc po kursie dotąd przyjmowanym ok. 4 zł), teraz planuje się przekazać rolnikom 67 009,62 mln zł? I dlaczego tak bardzo maleją kwoty wypłat dopłat planowanych na kolejne lata?

Szczegóły wyjaśnienia MRiRW w tabeli obok.

Zatem nie spodziewajmy się rewelacji. To nie pesymizm, to realizm.

Artykuł pochodzi z Farmera nr 2/2015. Zobacz więcej materiałów z aktualnego numeru