NIK skontrolowała 24 jednostki samorządu terytorialnego (urzędy gmin lub miast), by sprawdzić, czy organy podatkowe tych jednostek w okresie od stycznia 2014 r. do września 2017 r. prawidłowo prowadziły postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych.

A chodzi o niemałe kwoty: w latach 2014-2017 organy wykonawcze gmin umorzyły zaległości podatkowe w łącznej kwocie 505 mln zł, najwięcej umorzeń dokonano w podatku od nieruchomości i rolnym – 381 mln zł, co stanowiło 76% łącznej kwoty umorzonych zaległości.

Znaczna część postępowań dotyczyła odmowy przyznania ulg. Na 413 takich postępowań, w wyniku których wnioskodawcom odmówiono umorzenia zaległości, organy podatkowe prawidłowo przeprowadziły ponad 82% z nich – podała izba.

„W 14 skontrolowanych j.s.t, umarzając przedsiębiorcom zaległości podatkowe w ramach pomocy de minimis, nieprawidłowo stosowano zasady jej udzielania. Polegało to zwłaszcza na przyznawaniu ulg pomimo nieuzyskania od przedsiębiorców wymaganej przepisami dokumentacji oraz na niewłaściwym dokumentowaniu jej przyznania. Nieprawidłowości te wystąpiły w 398 spośród 849 postępowań (47%)” – ustaliła NIK.

NIK wskazuje też na niezgromadzenie przez organ podatkowy pełnej i rzetelnej informacji o pomocy de minimis, jaką każdy wnioskujący o tę pomoc podatnik otrzymał w okresie trzech lat budżetowych, co mogło skutkować przekroczeniem dopuszczalnych pułapów tej pomocy.

Kontrola wykazała również, że w 14 (z 24) skontrolowanych gmin nierzetelnie wywiązywano się z obowiązków sprawozdawczych, także wobec ministra właściwego do spraw rolnictwa.

„Organy podatkowe gmin, często przekonane, iż działają w ramach niczym nieograniczonego uznania administracyjnego, umarzają zaległości, mimo braku podstaw faktycznych i prawnych umożliwiających podjęcie takiej decyzji. W rezultacie postępowanie takie prowadzi do niczym nieuzasadnionego uprzywilejowania wybranych podmiotów. Stan ten został potwierdzony w przeprowadzanych wielokrotnie przez NIK kontrolach udzielania ulg indywidualnych przez gminne organy podatkowe” – zauważa NIK i pokazuje przykład pozytywny: w Urzędzie Miejskim w Pile przy rozpatrywaniu wniosków o umorzenie zaległości podatkowych organ podatkowy przyjął zasadę kolegialności, co przełożyło się na prawidłowe prowadzenie tych postępowań.

Jednostka ta jako jedna z dwóch (na 24 skontrolowane) została oceniona pozytywnie.

NIK podkreśliła, że wartość umorzonych zaległości podatkowych nie miała istotnego wpływu na sytuację finansową skontrolowanych gmin, stanowiły one bowiem maksymalnie 3,5% ich dochodów ogółem oraz do 5,2% dochodów własnych zrealizowanych w skontrolowanym okresie. W żadnej ze skontrolowanych gmin nie stwierdzono braku zasadności dokonanych umorzeń w kontekście ich sytuacji finansowej.