Po raz kolejny okazało się, że KRUS nie jest takim samym systemem ubezpieczeniowym, jak ZUS.

O ile osoba rezygnująca z ZUS nie traci możliwości kontynuowania ubezpieczenia, to rolnik należący do KRUS jest automatycznie ze złożeniem oświadczenia o zaprzestaniu pracy z ubezpieczenia w KRUS wykluczany. „Czy taka sytuacja i interpretacja jest zgodna z intencją Ministerstwa? Czy można spodziewać się zmiany przepisów?” – zapytaliśmy w Ministerstwie Pracy.

I mamy odpowiedź – wynika z niej, że Ministerstwo Pracy uważa przepisy za niedyskryminujące. Rolnik oświadczając, że zaprzestał pracy w gospodarstwie, zostaje wykluczony z KRUS, a za osoby otrzymujące zasiłek dla opiekuna, specjalny zasiłek opiekuńczy lub świadczenie pielęgnacyjne, co do zasady opłacane są z budżetu państwa składki do ZUS-u na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – wyjaśniono. Dlaczego jednak nie do KRUS, aby rolnik mógł mieć kontynuację ubezpieczenia w KRUS? – pytamy w Ministerstwie Pracy – i nadal czekamy na wyjaśnienie sytuacji.

Poniżej całość wyjaśnień Ministerstwa Pracy:

„Zgodnie z art. 3 ust. 1, obowiązującej od dnia 15 maja 2014 r., ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (jest to ustawa realizująca wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r.), w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403, 1623 i 1650), świadczenie to przysługuje odpowiednio:

1.        rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2.        małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zgodnie z ust. 2 ww. artykułu, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Przy ustalaniu prawa do zasiłku dla opiekuna, w przypadku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego/wykonywania w nim pracy przez rolnika, małżonka rolnika lub domownika, ww. oświadczenie może dotyczyć zarówno okresu od dnia wejścia w życie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, jak i okresu od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ww. ustawy, za które dana osoba ubiega się o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna.

W świetle powyższej regulacji, fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, rolnik, małżonek rolnika lub domownik rolnika, potwierdza ww. oświadczeniem składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Analogiczne regulacje zawarte są w obowiązującym od dnia 15 maja 2014 r. art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącym przyznawania rolnikom, małżonkom rolników i domownikom rolników specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego.

Oznacza, to, że aby rolnik, małżonek rolnika, domownik, mógł ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy lub świadczenie pielęgnacyjne, tj. świadczenia przyznawane w związku z zakończeniem aktywności zawodowej spowodowanym koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi zaprzestać prowadzenia gospodarstwa rolnego/wykonywania w nim pracy – co potwierdza stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Ponadto, za osoby otrzymujące zasiłek dla opiekuna, specjalny zasiłek opiekuńczy lub świadczenie pielęgnacyjne, co do zasady opłacane są z budżetu państwa składki do ZUS-u na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (zgodnie z art. 6 ust. 2a-c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Dotyczy to również rolników, małżonków rolników i domowników jeśli otrzymują ww. świadczenia.

Istotne jest jednak, że ww. składki nie są opłacane do ZUS jeśli osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów.

W związku z powyższym, jeśli rolnik, małżonek rolnika, domownik, otrzymujący ww. świadczenie w związku z zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego/wykonywania w nim pracy, podlegałby jednocześnie obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS (na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników), to do ubezpieczenia do ZUS-u nie zostanie zgłoszony.

Jeśli zaś obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS nie będzie podlegał, to zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe będą za niego opłacane ze środków budżetu państwa do ZUS-u.

Osoby otrzymujące zasiłek dla opiekuna, specjalny zasiłek opiekuńczy lub świadczenia pielęgnacyjne, a więc także rolnicy, małżonkowie, rolników, domownicy, co do zasady mają także opłacane z budżetu państwa (na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych) składki na ubezpieczenie zdrowotne, chyba, że są już ubezpieczone zdrowotnie z innego tytułu.

Rozstrzygnięcie, czy dana osoba podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS (na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników), nie należy do kompetencji MPiPS, gminnego organu właściwego, tylko do KRUS (przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, na podstawie których KRUS rozstrzyga, czy dana osoba podlega ubezpieczeniu w KRUS, czy też nie, regulujące także obowiązki osoby ubezpieczonej w KRUS, nie należą do właściwości Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej).

W związku z powyższym, wiążące rozstrzygnięcie, czy w indywidualnej sprawie, dana osoba podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS (na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników), należy do KRUS.

Także zajęcie wiążącego stanowiska, czy zaprzestanie przez rolnika, małżonka rolnika, domownika prowadzenia gospodarstwa rolnego/wykonywania w nim pracy, potwierdzone opisanym wyżej oświadczeniem złożonym w gminie w celu uzyskania zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego, na gruncie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ma wpływ na jego prawo do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego w KRUS, należy do kompetencji KRUS.

Należy jednak zauważyć, że treść komunikatu zamieszczonego na stronie internetowej KRUS (http://www.krus.gov.pl/komunikaty/dokument/artykul/wazne-dla-osob-ubiegajacych-sie-o-przyznanie-zasilku-dla-opiekuna-specjalnego-zasilku-opieku/), dotyczącego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników na podstawie, należącej do kompetencji KRUS, ustawy  o ubezpieczeniu społecznym rolników wskazuje, że złożenie przez rolnika, jego małżonka lub domownika, ubiegającego się o przyznanie zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, wskazuje na niespełnianie przez te osoby warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników na podstawie ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Jednocześnie informujemy, że świadczenia rodzinne, a także zasiłek dla opiekuna, są świadczeniami przyznawanymi na wniosek osoby zainteresowanej, a nie z urzędu i do osoby zainteresowanej należy decyzja, czy o dane świadczenia chce się ubiegać, czy też nie. Jest to istotne zwłaszcza biorąc pod uwagę wpływ zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego/wykonywania w nim pracy, na prawo do ubezpieczenia w KRUS na podstawie ww., należącej do kompetencji KRUS, ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Konieczność uregulowania kwestii prawa rolników, małżonków rolników, domowników do zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego, wynikała z treści uchwały NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt. I OPS 5/12).

Gdyby opisane wyżej, jednolite regulacje nie zostały wprowadzone, to obecnie wciąż miałyby miejsce przypadki, z którymi mieliśmy do czynienia po publikacji ww. uchwały NSA, tj. jedne gminy przyznawałyby rolnikom świadczenie pielęgnacyjne i w konsekwencji także zasiłek dla opiekuna, a inne gminy wciąż stosowałyby uchwałę NSA i pomimo, że nie jest ona wiążąca dla gmin, odmawiałyby przyznania rolnikom świadczenia pielęgnacyjnego, a także zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów."