Minister Rolnictwa odpowiedział na apel izb rolniczych o zwolnienie rolników korzystających z programów PROW 2014-2020, z realizacji niektórych zobowiązań wynikających z umów o przyznanie pomocy. Argumenty szefa resortu mogą jednak większość rolników zaskoczyć.

KRIR na wniosek Dolnośląskiej Izby Rolniczej na początku grudnia ub.r. zwróciła się do ministerstwa z postulatem, by uznać iż rolnicy znaleźli się obecnie w sytuacji nadzwyczajnej, w związku z czym nie są w stanie wypełniać wieloletnich zobowiązań, wynikających z umów zawartych z ARiMR przy korzystaniu z programów pomocowych. W sytuacji nadzwyczaj niekorzystnej, w opinii dolnośląskiej izby, znaleźli się szczególnie producenci trzody, ziemniaków skrobiowych i mleka. Powoduje ją wiele czynników, m.in.: pandemia, ASF w Europie, zmniejszenie eksportu wieprzowiny, spadki cen skupu i problemy ze zbytem, drastyczny wzrost kosztów produkcji i spadki opłacalności. Zobligowani umowami z Agencją rolnicy muszą dopłacać do produkcji wpadając w coraz poważniejsze tarapaty finansowe. W związku z tym samorząd zwraca się o zmiany postanowień w umowach dotyczących utrzymania wielkości stad, ilości nasadzeń, itp. zwalniając rolników z sankcji.

Siły wyższe i  nadzwyczajne okoliczności

MRiRW w odpowiedzi informuje, że: „beneficjent, któremu wypłacono wsparcie ze środków publicznych jest zobowiązany korzystać z inwestycji zgodnie z przeznaczeniem i prowadzić produkcję, której służyła realizacja operacji w okresie 5 lat od wypłacenia mu płatności końcowej”. Jeżeli beneficjent nie będzie wypełniał zobowiązań, kwoty nienależnie wypłacone „są odzyskiwane”. Jednak w przypadku działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, beneficjent PROW 2014—2020 może nie zwracać wypłaconej mu pomocy. Organ przyznający pomoc, a więc ARiMR musi jednak uznać, że w danym przypadku zadziałała siła wyższa lub wystąpiły nadzwyczajne okoliczności.

W przepisach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/20132, wymienione zostały przypadki, które mogą zostać uznane jako „siła wyższa” i „nadzwyczajne okoliczności". Nie ma wśród nich czynników wymienianych przez Dolnośląską Izbę Rolniczą, ale też – jak zauważa MRiRW – unijny rejestr przypadków nie jest katalogiem zamkniętym. „ARiMR może uznać inne niż ww. zdarzenie za przypadek siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności (stosując pojęcie siły wyższej w świetle prawa UE dotyczącego rolnictwa, w tym orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości). Niemniej jednak można nie wymagać zwrotu całości albo części wypłaconej pomocy jedynie w przypadku działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności.” – czytamy w odpowiedzi resortu przesłanej do KRIR.

Resort zauważa również, że objęcie siedziby stada świń obszarem zapowietrzonym lub zagrożonym, lub z ograniczeniami III i Il (strefa czerwona i różowa) w związku z występowaniem ASF jest uwzględniane przez ARiMR przy badaniu przyczyn braku możliwości realizacji zobowiązań beneficjenta PROW 2014—2020, w tym m.in. zobowiązania do prowadzenia produkcji o określonej skali. Przypadki takie są rozpatrywane indywidualnie na wniosek beneficjenta, złożony w terminie wynikającym z przepisów UE. Na stronie Agencji znaleźć można informacje dotyczące takiej sytuacji i stosowny formularz.

W odniesieniu do zobowiązania w ramach operacji typu „Modernizacja gospodarstw rolnych", dotyczącego wzrostu wartości dodanej brutto w gospodarstwie (GVA) co najmniej o 10% w okresie 5 lat od dnia przyznania pomocy ministerstwo informuje, że jeżeli operacja zostanie zrealizowana prawidłowo, w tym w zakresie zestawienia rzeczowego operacji, a warunek wzrostu GVA w gospodarstwie nie zostanie osiągnięty ze względu na czynniki zewnętrzne, których negatywnego wpływu na GVA gospodarstwa rolnik nie miał możliwości złagodzić, pomoc nie będzie podlegała zwrotowi. Rozwiązanie takie przewidziane jest w PROW 2014—2020 oraz w umowie o przyznaniu pomocy. Poszczególne przypadki są jednak rozpatrywane indywidualnie.

Pozytywne trendy?

Ministerstwo przyznaje, że od maja 2020 r. rynek trzody chlewnej uległ załamaniu. „Należy jednakże zauważyć, że w połowie listopada 2021 r. zahamowany został spadek cen skupu świń i zauważalne jest ożywienie na rynku krajowym i unijnym.” – czytamy w piśmie MRiRW, które wskazuje również, że „Komisja Europejska zwraca uwagę na stabilizację cen obserwowaną od kilku tygodni oraz wzrost cen prosiąt, co jest sygnałem poprawy sytuacji.” Jeśli pozytywne sygnały i trendy się nie potwierdzą, w styczniu KE ma rozważyć podjęcie stosownych działań.
W odniesieniu do rynku ziemniaka skrobiowego resort wskazuje zaś, że zgodnie z informacją z Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki żywnościowej - ceny ziemniaków skrobiowych w obecnym sezonie są na podobnym poziomie jak w 2020/2021.

„Natomiast jeśli chodzi o rynek mleka to unijny, w tym polski rynek mleka, po krótkotrwałym zachwianiu wywołanym wybuchem epidemii COVID-19 znajdował się w 2021 r. w nieustannym trendzie wznoszącym (wzrost cen skupu mleka, zbytu przetworów mlecznych). Co istotne wzrost cen rozkłada się równomiernie we wszystkich regionach kraju, co powoduje, że wszyscy producenci mleka w Polsce, niezależnie od województwa, w którym prowadzą swoją działalność, korzystają z obserwowanego wzrostu.” – czytamy w odpowiedzi przesłanej izbom rolniczym.

Ostateczna konkluzja w udzielonej samorządom rolniczym odpowiedzi jest już jednak co najmniej zaskakująca, przynajmniej w dawce optymizmu którego bezskutecznie szukać u rolników. Czytamy tam bowiem: „Biorąc pod uwagę zmiany w rolnictwie oraz informacje na temat sytuacji na rynku trzody chlewnej, mleka czy ziemniaka skrobiowego wskazujące, że po okresowych trudnościach sytuacja się poprawia (szczególnie na rynku mleka) podtrzymuję stanowisko, że nie ma uzasadnienia do zmiany dotychczasowych przepisów i regulacji, w celu zwolnienia beneficjentów PROW 2014—2020, z realizacji zobowiązań wynikających z umów o przyznanie pomocy zawartych z ARiMR ze względu na sytuację ekonomiczną. Niemniej jednak biorąc pod uwagę zgłaszane postulaty informuję, że Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi planuje wystąpić do Komisji Europejskiej z pytaniem o dalsze, możliwe rozwiązania w tym zakresie."