Federacja Gospodarki żywnościowej RP, Krajowa Rada Izb Rolniczych, Krajowa Izba Gospodarcza Przemysłu Spożywczego i Opakowań oraz Polskie Stowarzyszenie Obsługi Rolnictwa zrzeszają organizacje branżowe i podmioty działające w produkcji żywności.

Reprezentują one zarówno producentów rolnych, przetwórców jak i firmy zaopatrujące podmioty w środki do produkcji rolno - spożywczej.

Organizacje te wystosowały otwarty list do minister klimatu i środowiska, Anny Moskwy oraz do wiceprezesa Rady Ministrów, ministra rolnictwa i rozwoju wsi, Henryka Kowalczyka w sprawie zbioru i zagospodarowania odpadów opakowaniowych w sektorze rolnym.

Dlaczego problem z zagospodarowaniem odpadów rolnych cały czas powraca?

Problem z zagospodarowaniem odpadów rolnych rośnie

Jednym z problemów, które członkowie tych organizacji dostrzegają i zgłaszają do pilnego załatwienia dotyczy zbioru i zagospodarowanie odpadów opakowaniowych jakie w ogromnych ilościach zalegają w gospodarstwach rolnych, punktach handlowych i u przetwórców z wyłączeniem opakowań po zużytych środkach ochrony roślin i produktach biobójczych.

Opakowania te sklasyfikowane jako niebezpieczne są zagospodarowywane według systemu stworzonego i zarządzanego przez Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin. System PSOR wykształcił rozpoznawany i uznany przez rolników model działania.

Zagadnienia związane z wprowadzaniem do obrotu produktów opakowaniowych są regulowane ustawowo. Podlegają one ustawie o odpadach z roku 2012 oraz ustawie o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.

Przepisy nie rozwiązują realnych problemów z zagospodarowaniem odpadów rolnych

Ustawa o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi ("ustawa opakowaniowa") definiuje Wprowadzającego opakowania na rynek. Określa jego obowiązki oraz zobowiązuje do zapewnienia recyklingu odpadów opakowaniowych (Art. 17).

Wprowadzający może wykonywać swój ustawowy obowiązek sam lub za pośrednictwem organizacji odzysku opakowań, której zlecił jego wykonanie. Wprowadzający produkty w opakowaniach, którzy nie wykonali obowiązku określonego w art. 17 ust. 1, są obowiązani wnieść dodatkową opłatę produktową. Wprowadzający produkty niebezpieczne jest obowiązany do sfinansowania kosztów zbierania odpadów opakowaniowych.

Wpływy z tytułu opłaty produktowej oraz dodatkowej opłaty produktowej, powiększone o przychody z oprocentowania rachunków bankowych i pomniejszone o dochody, o których mowa w ust. 3, marszałek województwa przekazuje, w terminie 30 dni po upływie każdego kwartału, na rachunek bankowy Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej — art. 38. ust. 2.

Powyższy, w skrócie przytoczony opis uregulowania gospodarki odpadami, w zasadzie porządkuje kwestie zbiórki i recyklingu odpadów. Jednak realia rynkowe są dalekie od przytoczonego schematu.

W gospodarstwach rolnicy przetrzymują gromadzące się od lat odpady, których nikt nie chce odbierać. Nie pomagają kolejne nabory programu „Usuwanie folii rolniczych i innych odpadów pochodzących z działalności rolniczej” ogłaszane przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (sierpień 2019 — budżet 42 mln zł, czerwiec 2021 — budżet 25 mln zł).

Co do zasady program miał na celu jednorazowe sfinansowanie usunięcia odpadów, które zostały nagromadzone w gospodarstwach rolniczych ze względu na problemy organizacyjne i ekonomiczne związane z ich zagospodarowaniem.

Dlaczego gminy mają problem z utylizacją odpadów rolnych?

Zgodnie z tym co mówią eksperci powyższych organizacji, gminy zachęcane do skorzystania z dofinansowania, z różnych przyczyn włączają się niechętnie ponieważ:

  • przerzucanie na gminę zadania organizacji zbiórki i utylizacji odpadów rolniczych jest niezrozumiałe, skoro zgodnie z przepisami tworzywa pochodzące z produkcji rolniczej traktowane są nie jak odpady komunalne, a odpady przemysłowe;
  • gminy muszą najpierw zaangażować własne środki w organizację zbiórki odpadów, a odzyskać je mogą dopiero po pozytywnym rozliczeniu programu, po wielu miesiącach;
  • nie wszędzie udaje się znaleźć firmy, zainteresowane odbiorem odpadów, a jeśli tak to stawiają warunki niemożliwe do zrealizowania;
  • folia kiszonkarska nie jest odbierana ponieważ jest zbyt zanieczyszczona;
  • agrowłóknina nie jest odbierana, jest łatwopalna (niebezpieczeństwo składowania), technologicznie nie podlega ponownemu przerobowi;
  • zużyte opony do traktorów i sprzętu rolniczego ze względu na gabaryty.

Czy tak efektywny sektor dla gospodarki kraju ma łamać zasady systemów ekologicznych?

Ustawodawca zakładał, że docelowo odpowiedzialność za stworzenie możliwości zagospodarowania odpadów i współfinansowanie tych działań powinna leżeć po stronie wprowadzających produkty lub opakowania.

Nie zmienia to faktu, że odzysk i unieszkodliwienie odpadów z folii rolniczych, siatki i sznurka do owijania balotów, opakowań po nawozach oraz typu Big Bag, wspomnianej folii kiszonkarskiej, włókniny i taśm nawadniających, nie funkcjonuje.

Gospodarstwa rolne składują odpady od wielu lat, uzależniają zakupy np. nawozów od odbioru opakowań przez punkty handlowe, te z kolei bronią się bowiem od nich również nikt ich nie odbiera. Brak efektywnych, systemowych rozwiązań w zakresie zagospodarowania odpadów z tworzyw sztucznych pochodzących z produkcji rolniczej, prowadzi do zanieczyszczenia środowiska rolnego.

Powstaje pytanie, w jaki sposób dochodzi do sytuacji, że Wprowadzający produkty opakowaniowe wywiązują się z obowiązku uczestnictwa w zbiórce odpadów (porozumienie z organizacją odzysku lub marszałkiem województwa) a opisane odpady pochodzące z produkcji rolnej nie są w ogóle zagospodarowane i całkowicie pomijane w procesie.

Problem z utylizacją odpadów rolnych narasta

Członkowie ww. organizacji, bezpośrednio dotknięci problemem, deklarują gotowość do rozmów i współpracy w zakresie rozwiązania problemu. Wystosowali list do Henryka Kowalczyka z MRiRW oraz do Anny Moskwy z MKiŚ, w którym poprosili o informację:

  • Czy z tytułu opłat produktowych gromadzone są środki finansowe i o jakiej wartości? Jeśli tak, to na co są przeznaczane?
  • Czy i w jaki sposób Ministerstwo Klimatu i Środowiska monitoruje sytuację w zakresie gospodarowania odpadami opakowaniowymi pochodzącymi z rolnictwa?
  • Czy rolnik jest skazany na jednorazowe zbiórki inicjowane przez NFŚiGW w miejsce systemowego uregulowania kwestii dlaczego Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie podejmuje inicjatyw ustawodawczych, które miałyby na celu uszczelnienie systemu gospodarowania odpadami opakowaniowymi w jaki sposób nasze organizacje mogłyby włączyć się w rozwiązanie tego palącego problemu?