Niby są przepisy chroniące strony umowy handlowej, ale w praktyce dochodzenie swoich racji jest dla rolników za drogie, zbyt długotrwałe i zbyt ryzykowne. Rolnik jest najsłabszym ogniwem w transakcjach dotyczących towarów rolniczych i żywnościowych – zauważył minister rolnictwa i zapowiedział nowelizację przepisów.

Więcej: Jurgiel: Chcemy, by większe zyski zostawały w kieszeni rolników

Ministerstwo Rolnictwa przygotowało właśnie projekt ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi, którego zadaniem jest rozwiązanie problemu nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw żywności w Polsce. Ustawę stosuje się do umów nabycia produktów rolnych lub spożywczych, z wyłączeniem dostaw bezpośrednich w rozumieniu przepisów o bezpieczeństwie żywności i żywienia, zawieranych między nabywcami tych produktów a ich dostawcami, jeżeli:

- łączna wartość obrotów między nimi w roku wszczęcia postępowania w sprawie praktyk polegających na nieuczciwym wykorzystywaniu przewagi kontraktowej lub w którymkolwiek z dwóch lat poprzedzających rok wszczęcia postępowania przekracza 50 tys. zł oraz

- obrót, o którym mowa w art. 32 ust. 2, nabywcy albo dostawcy, który stosował praktykę polegającą na nieuczciwym wykorzystywaniu przewagi kontraktowej, a w przypadku gdy należy on do grupy kapitałowej w rozumieniu art. 4 pkt 14 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2015 r. poz. 184, 1618 i 1634) obrót tej grupy kapitałowej w roku poprzedzającym rok wszczęcia postępowania, o którym mowa w pkt 1, przekroczy 100 mln zł.

Ustawy nie stosuje się natomiast wobec zbycia między członkiem spółdzielni a spółdzielnią i między członkiem grupy producenckiej a grupą.

„Projektowana ustawa zakazuje nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej nabywcy względem dostawcy oraz dostawcy względem nabywcy. Pod pojęciem dostawcy należy również rozumieć rolnika. Określa, że wykorzystywanie przewagi kontraktowej przez nabywcę albo dostawcę jest nieuczciwe, jeżeli jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i zagraża lub narusza istotny interes drugiej strony” – podano w uzasadnieniu projektu.

A na  czym konkretnie polega nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej?

W projekcie sprecyzowano to jako:

- nieuzasadnione rozwiązanie umowy lub zagrożenie rozwiązaniem umowy;

- przyznanie wyłącznie jednej stronie uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia;

- uzależnianie zawarcia lub kontynuowania umowy od przyjęcia lub spełnienia przez jedną ze stron innego świadczenia, niemającego rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy, np. opłata za umieszczenie towaru na półkach, opłaty za niezamówione usługi reklamowe czy za przekazywanie informacji o sprzedaży wyrobów w poszczególnych placówkach handlowych;

- nieuzasadnione wydłużanie terminów płatności za dostarczane produkty rolne lub spożywcze.

Do postępowania w sprawie nieuczciwych praktyk będzie stosowana ustawa  o ochronie konkurencji. Zawiadomienie  o nieuczciwej konkurencji trzeba złożyć prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Postępowanie będzie wszczęte w urzędu, co daje ochronę przed identyfikacją osobie zgłaszającej zawiadomienie.

Projekt określa dokładnie prawa i obowiązki podczas kontroli.

Postępowanie w sprawie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową powinno być zakończone nie później niż w terminie 5 miesięcy od dnia wszczęcia.

Prezes UOKiK może nałożyć na dostawcę lub nabywcę produktów rolnych lub spożywczych karę w wysokości nie wyższej niż 3 proc. obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary „jeżeli choćby nieumyślnie dopuścił się on naruszenia zakazu nieuczciwego wykorzystania przewagi kontraktowej”.

Od decyzji Prezesa Urzędu przysługuje odwołanie do sądu ochrony konkurencji i konsumentów.

Prezes Urzędu publikuje na stronie internetowej Urzędu, w całości treść decyzji wydawanych na podstawie przepisów ustawy, z zastrzeżeniem, że publikacja uzasadnienia nie obejmuje tajemnicy przedsiębiorstwa, jak również innych informacji podlegających ochronie na podstawie odrębnych przepisów. Publikacja jest opatrzona informacją czy decyzja jest prawomocna.

Ustawa ma wejść w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia.