PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Umowa dożywocia – kiedy ją zawrzeć, jak zmienić i jak rozwiązać?

Umowa dożywocia – kiedy ją zawrzeć, jak zmienić i jak rozwiązać? Fot. Shutterstock

Autor: Anna Szajna-Olszowy

Dodano: 21-09-2019 06:30

Tagi:

Popularność umowy dożywocia jako formy rozporządzenia swoim majątkiem przez rolnika jest coraz większa. Trzeba zatem mieć świadomość, w jakich sytuacjach warto zawrzeć tego rodzaju umowę, jakie wywołuje skutki prawne i jak ewentualnie można ją rozwiązać, kiedy osoba, z którą ją zawarliśmy, nie wywiązuje się z przyjętych postanowień.



Rolnik zamierzający podarować gospodarstwo rolne swoim bliskim, który dalej chce zamieszkiwać w tym gospodarstwie i uzyskiwać pomoc od osób tam zamieszkujących powinien odpowiednio zabezpieczyć się, aby rzeczywiście osiągnąć taki skutek. Trzeba zatem zdecydować się na odpowiednią formę prawną uregulowania jego praw – czy to zawarcie umowy o dożywocie, umowy darowizny lub ustanowienie służebności mieszkania. Wszystkie te instytucje prawne różnią się w swoich skutkach. Poniżej przedstawiamy konsekwencje prawne związane z zawarciem umowy o dożywocie.

UMOWA DOŻYWOCIA

Istota umowy dożywocia sprowadza się dotego, że w zamian za przeniesienie własnościnieruchomości jej nabywca zobowiązuje się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie, czyli innymi słowy – w zamian za przeka-zanie gospodarstwa rolnego rolnik ma mieć zapewniony dach nad głową oraz opiekę.

W tego rodzaju umowie strony umowy mogą dowolnie ukształtować zakres obowiązków nabywcy nieruchomości (zwanego zobowiązanym) wobec dotychczasowego właściciela nieruchomości (zwanego dożywot-nikiem), przy czym obowiązki te mieścić się muszą w pojęciu „dożywotniego utrzymania”. 

W przypadku gdyby strony nie sprecyzowały w umowie zakresu wzajemnych obowiązków, zobowiązany powinien przyjąć dożywotnika jako domownika, dostarczyć mu wyżywienie, ubranie, mieszkanie, światło i opał, zapewnić odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w choro-bie, zawiezienie i przywiezienie do i od lekarza oraz sprawić własnym kosztem pogrzeb, odpo-wiadający zwyczajom miejscowym. Możliwym jest również, aby dożywociem objęta została osoba bliska zbywcy – niebędąca właścicielem nieruchomości, przy czym o tym, kto jest oso-bą bliską zbywcy, decydować będą okoliczności konkretnej sprawy, np. mogą to być członkowie najbliższej rodziny lub też konkubenci. Możeteż być tak, że dożywotnikiem będzie wyłącznieosoba bliska zbywcy, a nie sam rolnik będący zbywcą nieruchomości.

Z istoty tej umowy wynika, że zakres świadczeń nabywcy nieruchomości wskazuje na dążenie do kompleksowego zapewnienia dożywotnikowi środków utrzymania, jak też wskazuje na to, że strony umowy powinny ze sobą przebywać w bliskich stosunkach osobistych.

Z uwagi na to, że w wyniku zawarcia takiej umowy dochodzi do przeniesienia własności nieruchomości – czyli do zmiany jej właściciela, umowa musi być zawarta w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności takiej umowy, w razie braku zachowania tej formy. Poprzez ujawnienie prawa dożywocia w księdze wieczystej, materialnoprawne skutki wpisu polegają na przekształceniu w prawo, które mogą być dochodzone także przeciwko każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości ze skutkiem takim, iż w wypadku odłączenia części nieruchomości do innej księgi wieczystej, zostanie ona współobciążona ujawnionym w księdze macierzystej prawem. Dlatego też dłużnikiem dożywotnika jest każdoczesny właściciel nieruchomości. Szczegółowe uregulowania dotyczące umowy dożywocia zawarte są w art. 908 – 916 kodeksu cywilnego.

ZMIANA UMOWY DOŻYWOCIA

Biorąc pod uwagę, że specyfiką umowy dożywo-cia jest pozostawanie przez strony w bezpośred-niej styczności (zwłaszcza, gdy w umowie prze-widziano obowiązek przyjęcia dożywotnika jakodomownika nabywcy nieruchomości) i utrzy-mywanie ze sobą kontaktu w celu realizowania postanowień umownych, należy przyjrzeć się również możliwościom modyfikacji umowy łączącej strony w takich wypadkach. Często zdarza się bowiem tak, że relacje pomiędzy strona-mi ulegają z biegiem czasu zmianie i mogą się wytworzyć między nimi takie stosunki czy też sytuacje konfliktowe, że trudno jest wymagać, aby strony dalej pozostawały ze sobą w bliskiejstyczności. Stąd ustawodawca przewidział moż-liwość sądowej zmiany albo rozwiązania stosunku zobowiązaniowego łączącego strony. Warto też wskazać, że strony mają możliwość zmiany łączącej ich umowy w drodze umowy poza są-dem, jednak często w przypadku konfliktowej sytuacji i niemożności osiągnięcia porozumie-nia, ostatecznym rozwiązaniem pozostaje drogasądowa. Należy pamiętać, że zasadniczo w każ-dym wypadku należy przed wszczęciem sprawy na drodze sądowej należy podjąć próbę pozasądowego zakończenia sprawy i polubownego jej załatwienia (Komentarz do art. 913 KC T. III red. Gutowski 2019, wyd. 2/Mularski).

ZAMIANA DOŻYWOCIA NA RENTĘ

Przepis art. 913 k.c. pozwala stronom umowy dożywocia na zmianę lub rozwiązanie umowy w szczególnych okolicznościach i jest istotnym odstępstwem od zasady pacta sunt servanda – czyli od tego, że umów należy dotrzymywać. Jak wynika z brzmienia artykułu przesłanką wystąpienia z żądaniem zamiany dożywociana dożywotnią rentę jest wytworzenie się między dożywotnikiem a zobowiązanym takich stosunków, że nie można wymagać od stron, żeby pozostawały nadal w bezpośredniej ze sobą styczności. W takim wypadku każdej ze stron przysługuje uprawnienie do wystąpienia do sądu z żądaniem zmiany wszystkich lubniektórych uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę, odpowiadającą wartości uprawnień. Takie rozwiązanie zmierza zasadniczo do ograniczenia kontaktów pomiędzy stronami i zastąpienia ich odpowiednim świadczeniem rentowym. Ocenazaistniałych zmian i ich wpływu na wzajemne relacje stron umowy należy do sądu, przy czymnie bez znaczenia będzie też uwzględnienie interesów osobistych obu stron, dożywotnika i obciążonego dożywociem.

Zakres koniecznych zmian dotyczących zamiany świadczeń z umowy dożywocia na rentę każdorazowo jest dokładnie badany przez sąd i co ważne – sąd nie jest związany żądaniami stron, ale samodzielnie ocenia całokształt okoliczności w kontekście interesu obu stron tego stosunku i ewentualnej zasadności zamiany na rentę. Przykładowo może być tak, że rolnik będący powodem będzie żądał zmiany całości postanowień umownych, a sąd przyjmie, że umowne, sąd może i tak orzec, że brak jest podstaw do rozwiązania takiej umowy, a można rozważać zamianę umowy dożywocia na rentę. Umowę dożywocia można rozwiązać przykładowo w takich sytuacjach, gdy dochodzi do częstych awantur połączonych z naruszaniem nietykalności cielesnej stron, agresji jednej ze stron, niszczenia rzeczy, poniżania godności osobistej lub do całkowitego niewywiązywania się z obowiązków wobec dożywotnika.

Stąd też, gdy zobowiązany nie wywiązuje się ze swoich obowiązków, zaniedbuje powie-rzone mu gospodarstwo, pola są wydzierża-wione, a zabudowania wymagają remontu, może to nie być wystarczający powód, aby rozwiązać taką umowę. W każdym wypadku należy dokładnie zbadać sytuację faktyczną panującą pomiędzy stronami danej umowy,aby określić, czy żądanie rozwiązania umowydożywocia jest zasadne.

Również i w tym wypadku należy pamiętać, że pozasądowe sposoby rozwiązywania umowy dożywocia są możliwe.

Należy wskazać, że warto przed podjęciem decyzji o podpisaniu umowy dożywociaskonsultować sprawę z prawnikiem, tak abypoznać konsekwencje prawne swojego wybo-ru i aby w przyszłości nie być zaskoczonym konsekwencjami podpisanej umowy



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (0)

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.227.2.109
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.