PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Zapis zwykły i zapis windykacyjny

Zapis zwykły i zapis windykacyjny Fot. Shutterstock

Autor: Anna Szajna-Olszowy

Dodano: 26-01-2020 06:44

Tagi:

Spadkodawca, który sporządził testament, przy rozporządzeniu swoim majątkiem ma równocześnie możliwość nałożenia na spadkobierców różnorakich obowiązków, które mają być wykonane po jego śmierci. Poniżej wyjaśniamy, w jaki sposób nałożyć obowiązki na spadkobierców, czym różnią się od siebie zapis zwykły, zapis windykacyjny i polecenie oraz kiedy warto skorzystać z tych instytucji.



Po wejściu w życie ustawy z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw mamy do czynienia z dwoma rodzajami rozrządzeń testamentowych, których określenia zawierają zwrot "zapis": zapis zwykły oraz zapis windykacyjny. Są to całkowicie odmienne w skutkach i charakterze rozrządzenia.

Zapis zwykły lub windykacyjny to rozrządzenia testamentowe, co oznacza, że są to postanowienia zawarte w testamencie, szczególnej czynności prawnej o charakterze osobistym, dokonywanej przez osobę fizyczną. Jest to czynność prawna mortis causa, a zatem wywołuje skutki prawne dopiero z chwilą śmierci testatora. Istotną cechą testamentu jest to, że za życia testatora nie wywołuje on żadnych skutków prawnych. W związku z tym aż do chwili otwarcia spadku nie powstają żadne skutki prawne, jakiekolwiek prawa czy roszczenia dla osoby uprawnionej z tytułu zapisu. Nie odwoła on testamentu przed tym dniem.

ZAPIS ZWYKŁY

Instytucję zapisu zwykłego reguluje art. 968 k.c. W świetle tego przepisu spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapis zwykły). Spadkodawca może obciążyć zapisem zwykłym także zapisobiorcę (dalszy zapis). Zgodnie z art. 970 k.c., w braku odmiennej woli spadkodawcy zapisobiorca może żądać wykonania zapisu niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu.

Z chwilą śmierci spadkodawcy zapis zwykły powoduje powstanie wierzytelności na rzecz zapisobiorcy i zobowiązania obciążonego zapisem. Są to więc skutki wyłącznie zobowiązujące, czyli z chwilą otwarcia spadku - nawet jeżeli przedmiotem zapisu zwykłego jest rzecz oznaczona co do tożsamości (np. konkretny samochód) - własność tej rzeczy wraz z całym spadkiem przechodzi na spadkobiorcę obciążonego zapisem zwykłym, a zapisobiorcy przysługuje jedynie wierzytelność przeciwko temu spadkobiercy o przeniesienie własności zapisanej rzeczy na jego rzecz.

Innymi słowy: zapisobiorca zwykły z mocy zapisu staje się w chwili otwarcia spadku wierzycielem spadkobiercy (w przypadku zapisu dalszego wierzycielem zapisobiorcy głównego). Zapisobiorca na podstawie tej wierzytelności może żądać wykonania zapisu przez spadkobiercę. Warto podkreślić, iż obowiązek wykonania zapisu jest długiem spadkowym.

Przedmiotem zapisu zwykłego może być suma pieniężna, nieruchomość lub udział w nieruchomości. Przedmiot zapisu może być również oznaczony jako wartość określonej części spadku.

Wskazać również należy, że jeśli nic innego nie zapisano w testamencie, to wykonania zapisu zwykłego można żądać niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu. Jednakże zapisobiorca obciążony dalszym zapisem może powstrzymać się z jego wykonaniem do chwili wykonania przysługującego mu zapisu przez spadkobiercę.

W przypadku, jeżeli osoba wskazana jako zapisobiorca nie chce lub nie może nim być, obciążony zapisem zostaje zwolniony od obowiązku jego wykonania - jednak w razie braku odmiennej woli spadkodawcy powinien wykonać dalsze zapisy. Zapis rzeczy oznaczonej co do tożsamości jest bezskuteczny, jeżeli rzecz zapisana nie należy do spadku w chwili jego otwarcia albo jeżeli spadkodawca był w chwili swej śmierci zobowiązany do zbycia tej rzeczy - z tym, że spadkodawca może na taką ewentualność określić inne warunki wykonania zapisu. Szczegółowa regulacja dotycząca zapisu zwykłego zawarta została w przepisach Kodeksu cywilnego (art. 968 i n.).

Zwrócić należy w tym miejscu uwagę na fakt, iż w przeciwieństwie do spadkobiercy zapisobiorca zapisu zwykłego nie zostaje powołany do dziedziczenia, co oznacza, że nie jest następcą prawnym spadkodawcy pod tytułem ogólnym. Stąd też zapisobiorca nie ponosi odpowiedzialności za długi spadkowe.

ZAPIS WINDYKACYJNY

Nowelizacją dokonaną ustawą z 18.03.2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 23.10.2011 r., ustawodawca znacząco rozszerzył swobodę testowania przez wprowadzenie regulacji dotyczącej zapisu windykacyjnego. Jest to instytucja łącząca cechy zapisu zwykłego oraz powołania spadkobiercy, przy czym bliższa jest powołaniu spadkobiercy.

Główna różnica pomiędzy zapisem zwykłym a zapisem windykacyjnym polega na tym, że zamieszczony przez spadkodawcę w testamencie zapis zwykły jedynie zobowiązuje spadkobiercę do spełnienia na rzecz oznaczonej osoby - czyli zapisobiorcy - określonego świadczenia, natomiast zapis windykacyjny sprawia, że oznaczona osoba - czyli zapisobiorca windykacyjny - w chwili otwarcia spadku (czyli po śmierci spadkodawcy) nabywa przedmiot zapisu.

Zapisobiorca windykacyjny staje się z chwilą otwarcia spadku wprost uprawnionym do tego, co stanowi przedmiot zapisu. Przedmiot zapisu windykacyjnego został określony szeroko i w myśl art. 981(1) § 2 może nim być: rzecz oznaczona co do tożsamości, zbywalne prawo majątkowe, przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne, ustanowienie na rzecz zapisobiorcy użytkowania lub służebności.W sytuacji, jeżeli przedmiotem zapisu windykacyjnego jest prawo własności rzeczy oznaczonej co do tożsamości, z chwilą śmierci spadkodawcy zapisobiorca windykacyjny staje się właścicielem rzeczy (chyba że w chwili śmierci rzecz nie należała do spadkodawcy albo był on zobowiązany do jej zbycia).2

Istotne jest to, że zapis windykacyjny będzie skuteczny wyłącznie wtedy, kiedy zostanie zawarty w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego, a nie np. w testamencie sporządzonym i podpisanym bezpośrednio przez spadkodawcę. Testament notarialny nie będzie jednak konieczny w przypadku zapisu zwykłego.

Należy pamiętać także, że zastrzeżone przez spadkodawcę w zapisie windykacyjnym warunki lub terminy są nieważne. Pamiętać jednak należy, że samo zastrzeżenie warunku lub terminu nie powoduje unieważnienia całego zapisu - istnieje on, ale tak, jakby tych warunków lub terminów nie było. Osoba, na rzecz której został uczyniony zapis windykacyjny, może zostać również obciążona przez spadkodawcę zapisem zwykłym.

Instytucja zapisu windykacyjnego jest konstrukcją, która pozwala spadkodawcy mieć możliwość wpływu na losy poszczególnych składników majątku spadkowego. Spadkodawca, korzystając z zapisu windykacyjnego, może bowiem sprawić, że określone składniki majątku spadkowego przynosić będą także po jego śmierci dalszy pożytek gospodarczy, jeżeli trafią do "odpowiednich" spadkobierców. Przykładowo zapis windykacyjny należącego do rolnika-spadkodawcy gospodarstwa rolnego, ustanowiony na rzecz osoby bliskiej, należycie przygotowanej do prowadzenia gospodarstwa rolnego, może skutecznie gwarantować, że po śmierci spadkodawcy gospodarstwo będzie nadal należycie funkcjonowało.



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

  • W realu :-) 2020-01-26 11:38:07
    W Polsce prawo zależy od punktu siedzenia tej Kasty i to co dla niektórych jest niebieskie dla innych białe.

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 3.230.76.196
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.