Duże obszarowo nieruchomości, wracające do zasobów Skarbu Państwa od dzierżawców, którzy nie zgodzili się swego czasu na ustawowe wyłączenia 30%, do czasu przeprowadzenia wtórnej restrukturyzacji mogą być oddawane w dzierżawy jednoosobowym spółkom Skarbu Państwa – wynika z odpowiedzi jaką Ministerstwo Rolnictwa udzieliło na interpelację posłów Doroty Niedzieli i Kazimierza Plocke (PO).

Posłowie pytają o plany KOWR

Parlamentarzyści odnieśli się do wypowiedzi Dyrektora Generalnego KOWR, który stwierdził, że „ze względu na powierzchnię areału do powtórnego rozdysponowania i ograniczone możliwości organizacyjne jednostek terenowych” KOWR bierze pod uwagę możliwość przekazania części gruntów do użytkowania jednoosobowym spółkom Skarbu Państwa, na czas niezbędny do przeprowadzenia wtórnej restrukturyzacji nieruchomości.

Zwrócili uwagę, że „zadaniem KOWR jest rozdysponowanie powracających z dzierżawy gruntów na rzecz rolników indywidualnych”, tymczasem do biur poselskich dochodzą niepokojące informacje, że KOWR nie będzie w stanie na bieżąco wystawiać tych gruntów na przetargi na powiększanie gospodarstw rodzinnych i nawet w regionach gdzie panuje głód ziemi, grunty zostaną oddane do użytkowania spółkom Skarbu Państwa.

Deklaracja dyrektora generalnego KOWR jest o tyle niezrozumiała, że w roku 2016 jeszcze jako prezes Agencji Nieruchomości Rolnych twierdził, iż Agencja bez trudu zastąpi sprzedaż dzierżawą, czyli jest w stanie wydzierżawiać nawet powyżej 100 tys. ha rocznie – napisali parlamentarzyści.

W interpelacji zapytali także: ile ziemi w regionach wróci z dzierżaw do ZWRSP, które spółki Skarbu Państwa i na jakich zasadach będą użytkowały wspomniane grunty, oraz jak Minister Rolnictwa ocenia fakt, że KOWR zamiast przygotować się do rozdysponowania gruntów z dzierżaw „szykuje sobie „alibi” w postaci zapowiedzi przekazywania ich w użytkowanie jednoosobowym spółkom Skarbu Państwa”?

Ziemia do rolników i ośrodków produkcji

Jak zapewnia wiceminister Rafał Romanowski, grunty z wygasających dzierżaw w pierwszej kolejności trafią do rolników indywidualnych na powiększanie gospodarstw rodzinnych i KOWR dokłada wszelkich starań, by proces ten przebiegał sprawnie.

Jak czytamy w jego odpowiedzi na interpelację, KOWR rozdysponowując grunty „kieruje się zasadą, że maksymalna powierzchnia takich nieruchomości nie powinna przekraczać więcej niż o 50% średniej powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w województwie, według danych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za poprzedni rok. Zamiar przeznaczenia do dzierżawy nieruchomości rolnej niezabudowanej o powierzchni większej niż 150% średniej powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym, jest przedstawiany pod obrady terenowej rady społecznej działającej przy danym oddziale terenowym KOWR.”

Według zapewnień KOWR udzielonych ministrowi: „w oddziałach terenowych KOWR trwają obecnie zaawansowane prace nad przygotowaniem koncepcji ponownego zagospodarowania większych obszarowo nieruchomości, objętych umowami, które wygasną w 2023 r.” Zgodnie z koncepcją KOWR i zapisami ustawy, tam gdzie znajdują się budynki, za zgodą Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi można będzie utworzyć ośrodki produkcji rolniczej. Duże działki będą dzielone na mniejsze i rozdysponowane wśród rolników indywidualnych. Nie zawsze to jednak będzie możliwe w krótkim czasie.

Spółki tymczasowo zaopiekują się ziemią

W sytuacjach, w których proces ponownego zagospodarowania będzie wymagał dłuższego czasu, KOWR ma możliwość zawarcia, na podstawie art. 39 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, w trybie bezprzetargowym, umowy dzierżawy z jednoosobową spółką Skarbu Państwa utworzoną przez KOWR.

KOWR przypomina, iż sprawuje nadzór właścicielski nad działalnością 31 spółek hodowli roślin i zwierząt o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej i to one mogą tymczasowo przejąć duże areały dzierżaw do czasu ich wtórnej restrukturyzacji, czyli m.in. wykonania pomiarów i nowych podziałów geodezyjnych. Spółki te zagwarantują utrzymanie tych gruntów w dobrej kulturze rolnej. Jak dowiadujemy się z pisma MRiRW, „KOWR będzie szczegółowo analizował wnioski spółek co do ewentualnego zapotrzebowania na grunty uprawne pochodzące z wygasłych umów dzierżawy.”

Przetargi przed zwrotem dzierżaw?

Posłowie zapytali też resort rolnictwa, na jakiej podstawie prawnej urzędnicy KOWR (jak zapowiedział Dyrektor Generalny) będą „starali się, by przetargi odbyły się jeszcze przed faktycznym zwrotem ziemi z dzierżaw”.

Przepisy ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 stycznia 2009 r. w sprawie szczegółowego trybu przeprowadzania przetargów na dzierżawę nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1944), jak również przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022 r. poz. 1360, z późn. zm.), nie ustanawiają zakazu organizowania przetargów na dzierżawę gruntów ZWRSP przed ich faktycznym zwrotem do KOWR przez byłych dzierżawców – odpisuje im MRiRW.

Chodzi tu przede wszystkim o fakt, że dotychczasowi dzierżawcy nie zgadzając się na ustawowe wyłączenia stracili prawa pierwszeństwa do dalszej dzierżawy.

Dzierżawca z produkcja zwierzęcą

Zapowiedzi te wydają się jednak problematyczne w odniesieniu do spółek prowadzących produkcje zwierzęcą, a więc zaraz też KOWR uściśla stanowisko:
„Należy zauważyć, że większość umów dzierżawy, wygasających z uwagi na brak zgody dzierżawców na wyłączenie 30% powierzchni użytków rolnych z przedmiotu dzierżawy, dotyczy wyspecjalizowanych przedsiębiorstw rolnych najczęściej prowadzących intensywną produkcję zwierzęcą. Stąd też, ze względu na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego kraju, również w obliczu konfliktu zbrojnego w Ukrainie, aby zapewnić ciągłość takiej produkcji i nie doprowadzać do jej likwidacji, jak zostało to wskazane wyżej, KOWR, za zgodą Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, może utworzyć ośrodki produkcji rolniczej. Przepisy prawa nie zabraniają przy tym przeprowadzenia przetargu na dzierżawę zabudowanej nieruchomości rolnej przed wygaśnięciem dotychczasowej umowy dzierżawy, która ze względów formalno-prawnych nie może być przedłużona.”
To bardzo ważna informacja w kontekście np. zwrotu gruntów dzierżawionych przez Top Farms Głubczyce.

Ile ziemi do rozdysponowania?

Z odpowiedzi jaką MRiRW udzielił na poselską interpelację wynika, że w latach 2023-2025 wygasają 133 umowy dzierżawy obejmujące grunty o łącznej powierzchni 88 519 ha, położone na terenie 10 województw. Najwięcej ziemi wróci w ciągu trzech najbliższych lat do zasobu Skarbu Państwa w województwach dolnośląskim (22 327 ha), opolskim (15 877 ha), wielkopolskim (15 832 ha) i zachodniopomorskim (13 495 ha). Jej dotychczasowi dzierżawcy odrzucili warunki w zakresie wyłączeń 30% gruntów na podstawie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi SP. „W roku 2024 wygasa 67 umów obejmujących grunty o łącznej powierzchni 36 675 ha, natomiast największy areał gruntów (37 440 ha), obejmują umowy wygasające w roku 2023".

Resort zadowolony z pracy KOWR

Minister rolnictwa wcale nie odbiera planów KOWR tyczących przekazania dużych areałów dzierżaw spółkom SP, jako szukania alibi na nieudolność KOWR. „Jak zostało to już wskazane wyżej, KOWR gospodaruje ZWRSP w pierwszej kolejności w drodze wydzierżawienia albo sprzedaży nieruchomości rolnych na powiększenie lub utworzenie gospodarstw rodzinnych. W konsekwencji, zdecydowana większość nieruchomości rolnych, objętych umowami dzierżawy, które wygasną w 2023 r., w latach następnych trafi do rolników indywidualnych, gdyż jest to główny kierunek rozdysponowania gruntów ZWRSP. Prace mające na celu przygotowanie wtórnej restrukturyzacji nieruchomości o dużych powierzchniach są już zaawansowane. Ze względu jednak na możliwość wystąpienia sytuacji, często niezależnych od KOWR (np. problemy z wyłonieniem geodetów i dokonaniem podziałów geodezyjnych, zwrot nieruchomości przez byłego dzierżawcę z zasiewami), powodujące wydłużenie procesu ponownego zagospodarowania przejmowanych nieruchomości, KOWR, aby zabezpieczyć mienie ZWRSP, bierze pod uwagę możliwość zawarcia w trybie bezprzetargowym umów dzierżawy z jednoosobowymi spółkami Skarbu Państwa.” – odpowiada resort na sugestie posłów opozycji.