Ministerstwo Rozwoju odpowiedziało na wniosek Zarządu Krajowej Rady Izb Rolniczych, dotyczący ochrony praw nabytych rolników przed zabudową mieszkaniową sytuowaną na terenach wiejskich. KRIR zauważyło, że nowa zabudowa mieszkaniowa wkracza na wsiach między gospodarstwa i grunty rolne, co utrudnia prowadzenie normalnej codziennej działalności w istniejących gospodarstwach i powoduje problemy rolników z lokowaniem nowych inwestycji. Coraz częściej na wsiach na tym tle rodzą się konflikty sąsiedzkie, szczególnie w przypadku nowo osiadłych mieszkańców przybyłych z miast.

Ministerstwo w piśmie z dnia 25 lutego 2020 r. przyznaje, że: „Głównym powodem rozlewania się zabudowy mieszkaniowej na terenach wiejskich pomiędzy istniejącą zabudową zagrodową oraz użytkami rolnymi jest brak miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (dalej MPZP lub plan miejscowy) oraz powszechne stosowanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu”.

Gminy mają obowiązek sporządzić studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, w którym określają politykę przestrzenną wiążącą przy sporządzaniu planów miejscowych. Plan miejscowy sporządza się według określonej procedury, a każdy właściciel nieruchomości, w tym właściciel gospodarstwa rolnego, ma możliwość zajęcia stanowiska wobec projektu zagospodarowania gruntów własnych i przyległych. Problem jednak w tym, że cała wspomniana dokumentacja jest kosztowna, a jej opracowanie bardzo czasochłonne. Poza tym w toku prac dochodzi do konfliktów i napięć, których samorządowcy często wolą uniknąć. Wobec braku miejscowego planu zagospodarowania prowadzenie inwestycji warunkuje uzyskanie przez inwestora decyzji o warunkach zabudowy. Decyzje zaś takie to mówiąc wprost doraźne i niedoskonałe narzędzia prawne, bo często nie uwzględniają wszystkich uwarunkowań występujących na danym terenie.

Resort rozwoju zauważa jednak, że wielu problemom o których piszą we wniosku samorządowcy, winni są również sami właściciele gospodarstw. W odpowiedzi ministerstwa czytamy: „Obecna sytuacja jest również wynikiem nieprzemyślanego podziału i sprzedaży gruntów przez samych właścicieli gruntów rolnych. Wytyczenie działek budowlanych przy własnym gospodarstwie lub w zbliżeniu do intensywnie nawożonych upraw polowych musiało skutkować powstaniem nowej zabudowy mieszkaniowej oraz osiedleniem się sąsiadów, dla których hałas, emitowane pyły i zapachy mogą być trudne do zaakceptowania”.

Według MR rząd wprowadził już rozwiązania prawne, które miały ograniczyć wprowadzenie nowej zabudowy mieszkaniowej na tereny rolne. Przykładami takich regulacji są np. przepisy dotyczące sytuowania nowej zabudowy mieszkaniowej w zbliżeniu do elektrowni wiatrowych, czy ograniczenia w obrocie gruntem rolnym. Jak zauważa ministerstwo, przepisy te spotkały się jednak z krytyką również ze strony środowiska rolników, jako ograniczające możliwości inwestowania w ramach gospodarstw, ograniczające rynek budowlany, oraz obrót nieruchomościami.

W opinii resortu rozwoju, jedynym sposobem rozwiązania podnoszonych przez KRIR problemów „jest znalezienie kompromisu, który może być ustalony wyłącznie w drodze racjonalnego i skutecznego planowania przestrzennego”. Rolnicy i mieszkańcy wsi winni naciskać na samorządy, aby sporządzały miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego oraz wprowadzały zmiany do planów istniejących, przy jak najszerszych konsultacjach społecznych. Ministerstwo Rozwoju zaznacza przy tym, że wprowadzone w planie miejscowym ograniczenia w zagospodarowaniu mogą być podstawą do wystąpienia o odszkodowanie przez właścicieli gruntów z tytułu spadku wartości nieruchomości.

Resort zauważa też, że sposobem na rozwiązanie problemu może być „ustalenie progów oddziaływania prowadzonej gospodarki rolnej na zabudowę mieszkaniową usytuowaną na terenach wiejskich w zakresie hałasu, emisji gazów, pyłów i zapachu”, ale opracowaniem takich przepisów musiałby się zająć minister właściwy ds. środowiska.

W Ministerstwie Rozwoju toczą się jednak prace nad reformą systemu planowania przestrzennego – informuje resort. W oparciu o przeprowadzone badania naukowe, dotyczące potrzeb kształtowania rozwoju przestrzennego w Polsce, została przygotowana koncepcja reformy w formie założeń, która jest podstawą do sporządzenia przepisów nowej ustawy.