Zgodnie z ustawą z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, KOWR może nabywać nieruchomości rolne na rynku prywatnym na własność Skarbu Państwa w ramach realizacji przysługującego mu prawa pierwokupu.

- Dochodzi do mnie wiele krytycznych głosów ze strony rolników, którzy skarżą się na brak możliwości powiększania gospodarstw z uwagi na działania KOWR, który wykorzystuje prawo pierwokupu - napisał do resortu rolnictwa poseł Jan Łopata.

Z odpowiedzi udzielonej przez Rafała Romanowskiego, wiceministra rolnictwa wynika jednak, że chyba nie do końca tak jest, jak to przedstawiają posłowi rolnicy.

Jak podano w odpowiedzi na interpelację poselską, w okresie od 1 września 2017 r. do 30 czerwca 2022 r. KOWR oświadczył wolę skorzystania z prawa pierwokupu nieruchomości rolnych 452 razy (stosownym aktem notarialnym).

Na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (który mówi, że w przypadku braku uprawnionego do pierwokupu, o którym mowa w ust. 1, czyli dzierżawcy, albo niewykonania przez niego tego prawa, prawo pierwokupu przysługuje z mocy ustawy Krajowemu Ośrodkowi działającemu na rzecz Skarbu Państwa) w omawianym okresie przyjęto do Zasobu 7 894 ha.

Główną formą zagospodarowania nieruchomości przejmowanych w ramach pierwokupu jest dzierżawa. Powierzchnia gruntów oddanych w dzierżawę wynosi 6 629 ha i stanowi 84% powierzchni wszystkich zagospodarowanych gruntów.

Pozostaje do zagospodarowania 957 ha.

Na podstawie art. 29 ust. 4 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Krajowemu Ośrodkowi przysługuje prawo pierwokupu na rzecz Skarbu Państwa przy odsprzedaży nieruchomości przez nabywcę w okresie 5 lat od nabycia tej nieruchomości od Krajowego Ośrodka), do 2022 r. KOWR skorzystał tylko trzykrotnie z takiego prawa pierwokupu nieruchomości.

Przedmiotem prawa pierwokupu były nieruchomości położone na terenie województw: pomorskiego (29,2 ha), podkarpackiego (0,11 ha) i zachodniopomorskiego (26,8 ha). Z łącznej powierzchni 56,11 ha, sprzedano 0,11 ha. Pozostały obszar jest obecnie przedmiotem dzierżawy.

Kwestia "nadużywania" przez KOWR prawa pierwokupu była podnoszona w połowie roku także przez posła Jarosława Sachajkę:

Bezumowne użytkowanie 

- Ile gruntów z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w latach 2016-2022 znajdowało się w bezumownym użytkowaniu? - zapytał też poseł Łopata.

Jak wynika z odpowiedzi na interpelację, w bezumownym użytkowaniu w poszczególnych latach znajdowało się:

2016 - 9 696 ha

2017 - 12 697 ha

2018 - 25 939 ha

2019 - 17 255 ha

2020 - 11 073 ha

2021 - 8 129 ha

2022 (I połowa) - 7 395 ha

Bezumowne użytkowanie najbardziej "popularne" jest w woj. dolnośląskim, lubuskim, zachodniopomorskim i warmińsko-mazurskim.