Projekt modelu kontroli obrotu gruntami rolnymi po okresie przejściowym zakłada wydawanie zgody na prowadzenie działalności rolniczej na gruntach własnych i dzierżawionych, przez starostów powiatów.

Organem doradczym starosty byłaby powołana na mocy ustawy komisja ds. struktur rolnych. W skład komisji wchodziliby: przedstawiciele związków zawodowych rolników, izby rolniczej, KRUS, agencji rolnych, banków obsługujących sektor rolny, agencji rolnych, stowarzyszeń konsumentów i ochrony środowiska oraz wydziału rolnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego starostwa powiatowego. Podmioty wnioskujące o autoryzację działalności rolniczej na nabytym gruncie oraz innych gruntach rolnych oddanych do ich korzystania, obowiązane byłyby do przedkładania staroście programu produkcyjnego zagospodarowania przejmowanych gruntów wraz ze zobowiązaniem do realizacji tych programów. Wprowadzenie tego obowiązku ma na celu uniknięcie takich niekorzystnych tendencji jak: niewykorzystanie produkcyjne użytków rolnych, gwałtowny spadek pogłowia krów i trzody chlewnej, zmiany w organizacji i technologii rolnej prowadzące do degradacji rolniczej wartości gleb.

Programy zagospodarowania gruntów podlegałyby ocenie specjalistów WODR. Wzorem podobnych rozwiązań przyjętych w wielu państwach UE, postuluje się również wprowadzenie powszechnego obowiązku posiadania przez osoby przejmujące grunty rolne kwalifikacji rolniczych lub doświadczenia pracy zawodowej w rolnictwie. Podstawę odniesienia dla decyzji starosty stanowiłaby podstawowa powierzchnia gospodarstwa rolnego określana indywidualnie dla każdego powiatu w ramach wojewódzkiego programu poprawy struktur gospodarstw rolnych. Ma to ograniczyć zarówno rozdrobnienie jak i nadmierną koncentrację gruntów. Wielkość i progi powierzchni podstawowej oraz areały gruntu wyłączonego spod kontroli strukturalnej byłyby okresowo weryfikowane i obowiązywały po ich zatwierdzenia rozporządzeniem ministra rolnictwa niedopełnienie obowiązku autoryzacji skutkowałoby odmową ujawnienia nabycia własności nieruchomości w księdze wieczystej bądź nieważnością umowy o przeniesieniu praw o przeniesieniu własności.

W przypadku trudności ze znalezieniem nabywcy na oferowany grunt warunkowa umowa przeniesienia własności lub użytkowania nieruchomości przekazywana byłaby do wojewódzkiej jednostki kształtowania struktur rolnych. Funkcję taką mogłaby pełnić ANR lub spółka niekomercyjna utworzona przez samorząd województwa. Przedmiotem działalności spółki byłby skup i pośrednictwo w obrocie prywatnymi nieruchomościami rolnymi na ternie wszystkich powiatów danego województwa z zastosowaniem w razie potrzeby, udzielonego spółce ustawowego prawa pierwokupu i nabycia nieruchomości rolnych. Pozyskane grunty tworzyłyby zasób podlegający dalszemu rozdysponowaniu zgodnie z celami określonymi w wojewódzkim programie poprawy struktur gospodarstw. W spółkach obowiązywałby katalog zobowiązań, które musieliby spełniać beneficjenci pozyskania nieruchomości z zasobu spółek. Do katalogu należałoby między innymi wprowadzić obowiązek wieloletniego zakazu zbycia przejętej nieruchomości, oddania jej w dzierżawę, lub inne użytkowanie osobie trzeciej czy też wprowadzenie warunku pracy osobistej na przejętej nieruchomości. Niedochowanie zobowiązań skutkowałoby rozwiązaniem umowy o przeniesienie własności lub użytkowania i powrotem nieruchomości do zasobów spółki. Działalność spółek pokrywana byłaby wpływami za ich usługi, takie jak marża z pośrednictwa w transakcjach kupna/sprzedaży i wydzierżawiania gruntów, wpływy za odpłatne ekspertyzy prawne z zakresu obrotu nieruchomościami rolnymi czy prowadzenie odpłatnej informacji ofertowej o sprzedaży i dzierżawie nieruchomości rolnych. Spółki nie powinny utrzymywać nieruchomości w swoim zasobie dłużej niż 5 lat i w tym samym czasie, w razie potrzeby, prowadzić na tych gruntach konieczne prace np. komasacje i wymianę gruntów.