Samospławne kanały gnojowe mają dno wykonane poziomo, bez spadku, i ujście do zbiornika zakończone progiem, zwykle kilkunastocentymetrowej wysokości. Na skutek zachodzących procesów fermentacyjnych gnojowica rozwarstwia się na część płynną i stałą. W rezultacie na dnie kanału zbiera się ciecz, po której bardzo powoli, ale w sposób ciągły, spływają do zbiornika rozwarstwione części stałe. Aby samospławianie przebiegało sprawnie, kanał musi mieć odpowiednie, ściśle ze sobą powiązane wymiary: długość, szerokość i głębokość.

Raczej płytki
Części stałe gnojowicy tworzą kożuch, który spiętrza się narastająco w kierunku przeciwnym do kierunku spływu, czyli im dalej od ujścia kanału, tym kożuch jest coraz wyższy. Dlatego głębokość kanału zależy ściśle od jego długości. W wąskich kanałach (o szerokości 60–100 cm) spiętrzenie to wynosi od 1 do 3 cm na jeden metr bieżący długości. Kożuch w swoim najwyższym punkcie nie może dotykać rusztu podłogi szczelinowej. Jego odległość od rusztu powinna wynosić przynajmniej 10 cm. Ciecz pod kożuchem ma stałą głębokość, równą wysokości progu, którym kończy się kanał. Sprawny spływ gwarantuje próg w kształcie klina o pochyleniu 15 stopni i wysokości od 8 do 20 cm. Głębokość kanału będzie zatem sumą wysokości progu, spiętrzonego kożucha gnojowicy i jego odległości od rusztu w najwyższym punkcie.

Należy dążyć do budowania raczej płytkich kanałów. Głębsze zmniejszają wykorzystanie całkowitej pojemności zbiornika gnojowego wkopanego w ziemię. Maksymalny poziom jego napełnienia będzie bowiem zawsze ograniczony poziomem gnojowicy w kanale (ciecz w naczyniach połączonych pozostaje zawsze na tym samym poziomie). Z tego względu warto wykorzystać ukształtowanie terenu i posadowić zbiornik w możliwie najniższym miejscu, aby spływ odbywał się zgodnie ze spadkiem. Pozwoli to napełniać go maksymalnie.

Bez zatorów
Nie ma żadnych przepisów określających szerokość kanału gnojowego. Wynika ona tylko ze względów użytkowych. Nie należy jednak budować kanałów o szerokości poniżej 60 cm, ponieważ może w nich dochodzić do zatorów. Kanał powinien zbierać wszystkie odchody zwierząt, aby prace porządkowe w budynku inwentarskim ograniczyć do ściągania resztek odchodów na ruszt. Przy systemie uwięziowym, gdy swoboda ruchu zwierząt jest ograniczona, wystarcza kanał o szerokości 0,8–1 m. Z kolei przy systemie wolnostanowiskowym boksowym, gdy zwierzęta mają w miarę dużą swobodę ruchu, dla utrzymania czystości warto wykonać kanał nawet pod całym korytarzem spacerowym. Jego szerokość może wynosić wówczas do 2,4 m.

Węższy kanał jest tańszy, za to szerszy zapewnia sprawniejszy spływ. Przy szerszych kanałach, powyżej 1 metra, powierzchnia cieczy, po której spływają części stałe, jest dużo większa i gnojowica w mniejszym stopniu ociera się o ścianki boczne, spowalniające spływ do zbiornika. Bezpośredni związek z szerokością ma też spiętrzanie kożucha. Gdy kanał jest szerszy, jest ono znacznie mniejsze, a przy szerokości 2 m w ogóle zanika (części stałe gnojowicy układają się poziomo). Wówczas można wykonać kanał znacznie płytszy, nie biorąc pod uwagę spiętrzania kożucha.

Długość limitowana
Sprawny spływ gwarantują kanały o długości nieprzekraczającej 25 metrów. Przy dłuższych istnieje tendencja do tworzenia się zatorów. Dlatego w długich oborach warto podzielić budynek na krótsze sekcje. Wyznaczy je poprzeczny kanał zbiorczy, poprowadzony w połowie długości budynku, z obustronnie dołączonymi kanałami dopływowymi, o długości mniejszej niż 25 m. Do skracania długości kanałów należy dążyć także z innego powodu: w krótszym kanale kożuch gnojowicy ma mniejszą grubość, co pozwala zmniejszyć wymaganą głębokość kanału.

Jeśli w szerokim budynku inwentarskim projektuje się co najmniej 2 kanały, ważną zasadą jest, by nie wyprowadzać na zewnątrz każdego kanału osobno po linii prostej. Budynek ze zbiornikiem na odchody powinien łączyć tylko jeden kanał. Konieczne jest zatem, aby przed wyjściem na zewnątrz (a więc jeszcze w budynku) połączyć oba kanały (nawet jeśli mają mniej niż 25 m) poprzecznym kanałem zbiorczym. Można go zlokalizować wzdłuż ściany szczytowej i po linii prostej wyprowadzić bezpośrednio do zbiornika. Między kanałem a zbiornikiem powinien być zamontowany syfon. Jego rolą jest odcięcie dopływu zimnego powietrza z zewnątrz i gazów fermentacyjnych ze zbiornika.

Jaki ruszt
Kanały gnojowe w oborach bezściołowych przykryte są rusztami stalowymi lub żelbetowymi, przez które przeciekają odchody płynne. Pozostałe przedeptywane są przez kraty rusztu racicami zwierząt. Zwierzęta zależnie od wieku mają racice o różnej wielkości, dlatego szerokość beleczek i szczelin powinna być odpowiednio do nich dostosowana, aby kończyny nie zaklinowywały się w szczelinach. Przekrój beleczek rusztu musi też uwzględniać obciążenie zwierzętami. Aby zwierzęta nie ślizgały się, ruszt powinien mieć odpowiednią szorstkość. Samodzielne wykonanie rusztu spełniającego konieczne wymogi, może być trudne. Dlatego polecane są gotowe, prefabrykowane elementy produkowane przez wyspecjalizowane firmy.

Uwaga na osad
Kanał gnojowy z ciągłym samospływem eliminuje najcięższe i najbardziej uciążliwe prace związane z usuwaniem odchodów. Powinien być jednak starannie zaprojektowany i równie starannie wykonany. Bardzo ważne jest na przykład gładkie wyprawienie ścianek, aby nie zaczepiały się o nie części stałe gnojowicy i nie hamowały spływu.

Przed wprowadzeniem zwierząt do obory do kanału należy nalać wody do wysokości progu, aby wstępnie stworzyć warstwę poślizgową dla spływu gnojowicy. Z biegiem czasu na dnie kanału pojawia się osad, który kamienieje i mocno przywiera do podłoża.Powoduje on wyrównanie poziomu dna z progiem kończącym kanał i w rezultacie zanik warstwy cieczy, po której spływa gnojowica. Aby temu zapobiegać, wymagane jest zamontowanie w kanale instalacji do spłukiwania osadu wodą pod ciśnieniem.

Przykład
Jeśli kanał o szerokości 0,8-1 m ma długość 15 metrów, maksymalnie spiętrzony kożuch (a więc na początku kanału), może osiągnąć grubość od 15 do 45 cm. Przy progu o wysokości na przykład 15 cm, głębokość projektowanego kanału powinna wynosić 70 cm (15+45+10).

Wymagana dotyczące podłóg szczelinowych dla bydła
grupa zwierząt  szerokość szczelin (cm) szerokość  beleczek (cm)

  • Krowy 4,0 12–14
  • Cielęta 2,5 6–8
  • Jałówki do 15 miesięcy i bydło opasowe do 350 kg 3,0 8–10
  • Jałówki powyżej 15 miesięcy i bydło opasowe powyżej 350 kg 3,5 10

Według rozporządzenia ministra rolnictwa i rozwoju wsi z 2 września 2003 r. (Dz. U. 167, poz.1629) W sprawie minimalnych warunków utrzymania poszczególnych gatunków zwierząt gospodarskich

Źródło: "Farmer" 03/2006