Dzisiejsza konferencja MRiRW „Gospodarstwa opiekuńcze w rozwoju obszarów wiejskich wobec wyzwań demograficznych” pokazała wyniki projektu GROWID. Był on  współfinansowany/finansowany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach programu „Społeczny i gospodarczy rozwój Polski w warunkach globalizujących się rynków” GOSPOSTRATEG.

Projekt zaplanowano na 36 miesięcy (01.01.2019 – 31.12.2021). Budżet projektu wynosi 4 191 912 zł (dofinansowanie: 4 095 742 zł).

Jak mówił podczas konferencji wicepremier, minister rolnictwa i rozwoju wsi Henryk Kowalczyk, obecnie senior zaprzestający pracy w gospodarstwie, przekazujący gospodarstwo i niemający opiekunów, trafia często do domu opieki społecznej, jest pozbawiony znanej sobie i zwykłej aktywności.

- Najlepszą formą, aby seniorzy dożywali w spokoju, w radości, w aktywności swoich lat jest pozostawienie ich w środowisku, w jakim byli przez wiele, wiele lat – mówił wicepremier.

Tylko wtedy opieka nad seniorami i osobami niepełnosprawnymi jest w pełni skuteczna, jeśli daje im możliwość aktywnego życia w znanym sobie środowisku. Niejednokrotnie seniorzy żyjący na wsi pozostają bez opieki, albo mają ją tylko dorywczo, z tego zrodził się  pomysł, aby osoby te mogły funkcjonować w gospodarstwach rolnych. Stąd zamysł realizowany przez uczelnie: Uniwersytet Jagielloński i Uniwersytet Rolniczy w Krakowie oraz ODR w Krakowie, aby wypracować modelowy system. Ma on być sposobem na to, aby potrzebujący opieki mieli godną opiekę, a osoby prowadzące gospodarstwa zyskały dodatkowe źródło dochodów. Gospodarstwa opiekuńcze mogą działać indywidualne, wokół fundacji czy stowarzyszeń.

Wiceminister rolnictwa Anna Gembicka przedstawiła realizowany od 2019 roku projekt. Jak mówiła, zrealizowana część badawcza projektu pozwoliła zidentyfikować potrzeby. Teraz nastąpi część wdrożeniowa – MRiRW jako lider opracuje przeniesienie do praktyki osiągnięć badawczych. Działalność określiła jako ważną i atrakcyjną. Osoby nie będą wyrywane, będą mogły funkcjonować w swoich środowiskach.

Przedsięwzięcie jest społecznie ważne, ale i ważna jest dywersyfikacja rolniczych dochodów. W działaniu LEADER zaproponowane już w nowym PROW możliwość finansowania.

Prof. UJ Piotr Nowak zaprezentował projekt GROWID. Już w 2013 podjęto ten temat i teraz zrealizowano projekt. Od problemu starzenia się nie ma ucieczki. Chcemy łagodzić procesy społeczne. Istnieje specyfika starości na obszarach wiejskich, na wsi jest inna organizacja życia społecznego. Programów społecznych ukierunkowanych na wieś jednak nie ma. Tradycyjna rodzina wielopokoleniowa czy możliwość wykonywania czynności pomocniczych w gospodarstwie przez osoby starsze nie zawsze są możliwe - mówił.

Gospodarstwo opiekuńcze wychodzi naprzeciw tym potrzebom, to świadczenie usług wspierających integrację, opiekę i podnoszenie jakości życia.

„Gospodarstwo opiekuńcze to gospodarstwo rolne, które wspiera osoby i rodziny w zakresie opieki i integracji społecznej w celu poprawienia ich jakości życia” – to wypracowana definicja.

Chcemy udoskonalić system społeczny, który już działa – chcemy wspierać społeczność i dać szczęście ludziom starszym – mówił profesor.

Podobne modele funkcjonują w różnych krajach. Chodzi o przeciwdziałanie samotności, zapobieganie chorobom – bo aktywizacja daje efekty prozdrowotne. Osoby doznają bliskości społecznej i bliskości z naturą.

Tradycyjna rodzina wielopokoleniowa najlepiej opiekuje się osobami starszymi, ale dziś nie zawsze jest to możliwe. Gospodarstwa opiekuńcze to nie rewolucja, ale godzenie nieuniknionych procesów.

Lista programów, które będą realizowane w gospodarstwach opiekuńczych: agroterapia, zajęcia grupowe, pomoc w załatwianiu codziennych spraw i w czynnościach higienicznych, podawanie posiłków uczestnikom.

Dr hab. Wioletta Knapik z Uniwersytetu Przyrodniczego w Krakowie stwierdziła, że czas na część wdrożeniową – są duże oczekiwania społeczeństwa. Warsztaty dla zainteresowanych (przeprowadzono 16 w całym kraju) pokazały zainteresowanie i gotowość. Podkreśliła, że gospodarstwo opiekuńcze nie będzie tylko miejscem dla seniorów z obszarów wiejskich – możliwe będzie też przyjmowanie osób z pobliskich miast. Badania objęły 500 gospodarstw wiejskich wybranych losowo w Polsce. Połowa z nich dostrzega w swojej okolicy osoby wymagające opieki. Zainteresowanie utworzeniem gospodarstwa opiekuńczego wykazało ok. 12,5 proc. badanych. Zaproponowano 3 pakiety usług – największe zainteresowanie było podstawowym pakietem (aktywizacja, jeden posiłek, pomoc w toalecie, przyjmowaniu leków). W przekonaniu respondentów zaufanie do osoby prowadzącej jest gwarancją jakości usługi, jedna trzecia zadeklarowała posiadanie budynku gospodarczego oraz domu, który można wykorzystać do takiej działalności (właściciele agroturystyki wykazali największe zainteresowanie projektem).

Jaki byłby koszt gospodarstwa opiekuńczego?

Drobne prace dostosowawcze są możliwe do wykonania samodzielnego, jest też możliwość zatrudnienia własnej rodziny – ale w symulacjach policzono wszystkie koszty, jak w modelu biznesowym.

Przy założeniu, że gospodarstwo oferuje opiekę 22 dni w miesiącu przez 8 godzin dziennie, dla 8 seniorów, ma 3 transporty dziennie do zrealizowania, własny ogród– koszt miesięczny dla seniora to 875 zł (ceny z maja 2020 roku).

- Wszystko wskazuje na to, że bez wsparcia instytucji przedsięwzięcie nie jest możliwe – mówiła dr hab. Wioletta Knapik. Jak wskazała, możliwa jest jednak dywersyfikacja już świadczonych usług. Pobyt w ośrodku całodobowym to koszt ok. 6 tys. zł. Gospodarstwo opiekuńcze to sposób inwestycji w zdrowie – a osoba dbająca o swoje zdrowie może profilaktycznie korzystać z gospodarstwa opiekuńczego i nie musieć korzystać w późnej starości z całodobowej opieki.

Elżbieta Dziasek, Dział Rozwoju Obszarów Wiejskich, CDR O/Kraków podkreśliła, że gospodarstwa opiekuńcze wpisują się w wielofunkcyjność i zrównoważony rozwój obszarów wiejskich. Rolnictwo społeczne oznacza wykorzystanie zasobów rolnictwa do usług społecznych - mamy gospodarstwa edukacyjne, terapeutyczne, integracyjne, agroturystyczne i opiekuńcze.

Przy wdrażaniu projektu zapowiedziała korzystanie z już istniejących uregulowań prawnych – już jest możliwość oprowadzenia gospodarstw opiekuńczych. Możliwe jest korzystanie z istniejącej infrastruktury. Ważne jest promowanie innowacyjnego podejścia (zachęta do aktywności) do usług społecznych i opiekuńczych. Będzie pokazywanie wagi „marki” gospodarstw opiekuńczych i stopniowe zwiększanie ich zakresu działania (opieka całodobowa czy osoby niesamodzielne), działanie z poczuciem misji. Doradztwo rolnicze ma potencjał instytucjonalny i doświadczenie we wdrażaniu projektów.

- Myślę, że jesteśmy bardzo zmotywowani do tego typu działalności – podsumował wicepremier. Jak podkreślił, opieka w gospodarstwach opiekuńczych  jest tańsza, a szczęście osób przyjmowanych jest najważniejszym elementem działania, które teraz trzeba wdrażać.