Do biur posłów Doroty Niedzieli i Kazimierza Plocke zgłaszają się zaniepokojeni dzierżawcy gruntów rolnych Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, którym w najbliższych 2-3 latach kończą się długoletnie umowy dzierżawy (często nawet 30-letnie).

- Z ich rozmów z przedstawicielami Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa wynika, że mają małe szanse na przedłużenie umów na dłuższe okresy. Ich zdaniem może to doprowadzić do upadku bardzo wydajnych gospodarstw towarowych, które w znaczący sposób przyczyniają się do zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego naszego kraju. Ponadto z uwagi na trudną w ostatnich latach sytuację gospodarczą (spowodowaną suszą, COVID-19 czy drastycznymi podwyżkami cen na środki do produkcji), gospodarstwa te często mają zaciągnięte długoletnie zobowiązania finansowe. W przypadku nie przedłużenia umów dzierżawy może wśród gospodarstw towarowych dojść do spektakularnych bankructw, na których ucierpią całe rodziny zatrudnione w tychże podmiotach - zauważają posłowie.

Znalazłeś ciekawą nieruchomość? Sprawdź jak możesz ją sfinansować

Zapytali wobec tego Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ile długoletnich dzierżaw kończy się w latach (oddzielnie dla każdego roku) 2022-2026 i na jaką powierzchnię łącznie? Jakie są plany Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa względem tych gospodarstw, którym kończy się dzierżawa w najbliższych dwóch latach?

- Według danych resortu rolnictwa, w latach 2022 – 2026 wygaśnie łącznie 37 680 umów dzierżawy na powierzchnię 686 431 ha - poinformował Rafał Romanowski, wiceminister rolnictwa w odpowiedzi.

Według niego, rozpatrywanie wniosków o przedłużanie umów dzierżawy oraz samo ich przedłużanie, to proces ciągły realizowany przez KOWR.

Jako przykład podał posłom liczbę umów i powierzchnię, które zostały przedłużone w poszczególnych latach 2018 – 2021:

Lata       Liczba umów (szt.)    Powierzchnia (ha)
2018     8 425                             132 936
2019     5 076                             111 008
2020     6 097                             104 055
2021     5 738                             95 654

- KOWR może przedłużyć umowę dzierżawy nieruchomości na nowych warunkach uzgodnionych z dzierżawcą, z tym że czynsz nie może być niższy od dotychczasowego - zaznaczył Rafał Romanowski.

Stawiasz na rozwój swojego gospodarstwa? Wybierz najlepsze możliwości!

- Należy podkreślić, że wniosek dzierżawcy o przedłużenie umowy stanowi dla KOWR informację, że jest on zainteresowany dalszym dzierżawieniem nieruchomości. Nie oznacza to jednak, że KOWR automatycznie powinien przedłużać umowę w każdym przypadku, nie rozpatrzywszy innych aspektów wiążących się z wykonywaniem danej umowy dzierżawy. Jeżeli dzierżawca wywiązuje się ze zobowiązań wynikających z umowy i nie ma przeszkód formalno-prawnych do jej wydłużenia – wniosek dzierżawcy rozpatrywany jest zgodnie z obowiązującą w tym zakresie procedurą - dodał.

Jakie są warunki przedłużenia umowy dzierżawy?

Warunkiem przedłużenia umowy dzierżawy jest w szczególności:

• złożenie przez dzierżawcę oświadczenia o zamiarze dalszego dzierżawienia nieruchomości, najpóźniej na 3 miesiące, przed zakończeniem umowy dzierżawy,
• prawidłowość wywiązywania się dzierżawcy ze zobowiązań wynikających z umowy dzierżawy (w tym prowadzenia przez dzierżawcę racjonalnej gospodarki rolnej na dzierżawionej nieruchomości),
• wywiązywanie się dzierżawcy ze zobowiązań finansowych zarówno wobec KOWR, jak i z innych zobowiązań związanych z przedmiotem dzierżawy,
• wiarygodność finansowa dzierżawcy,
• zabezpieczenie należności KOWR.

- Zgodnie jednak z zasadami stosowanymi w KOWR, umowy dzierżawy których termin wygaśnięcia jest dłuższy niż 1 rok, nie są przedłużane. Zasada ta nie dotyczy przypadków uzasadnionych względami gospodarczymi lub uczestnictwem w programach pomocowych - podkreśla wiceminister rolnictwa.

Jak wyjaśnił także, rozpatrując wniosek dzierżawcy o przedłużenie umowy, KOWR dokonuje szerokiej analizy wszystkich aspektów związanych z kontynuowaniem danej umowy, zarówno dotyczących aktualnej sytuacji dzierżawcy (m.in. profil prowadzonej produkcji rolniczej, udział w programach finansowanych albo współfinansowanych ze środków pomocowych, poziom zatrudnienia, nakłady poniesione w ramach prowadzonej działalności rolniczej, dbałość o przedmiot dzierżawy, w tym o część zabudowaną), jak i ewentualnego zapotrzebowania na grunty zgłaszanego przez rolników indywidualnych z terenu położenia dzierżawionej nieruchomości, czy też wiarygodność dzierżawcy i sposób zabezpieczenia należności KOWR. Każda umowa podlega więc odrębnej analizie, w szczególności pod względem zasadności jej kontynuowania w dotychczasowym lub zmienionym kształcie, oceny wysokości czynszu.

Na jaki okres można przedłużyć dzierżawę?

Jak poinformował, obecnie obowiązujące zasady dotyczące okresu, na jaki umowa może być wydłużona, zawarte w Zarządzeniu Dyrektora Generalnego KOWR nr 105/2020/Z z dnia 20.07.2020 r. dopuszczają możliwość wydłużania umów dzierżaw na okres:

• od 5 lat do 15 lat – jeżeli dzierżawcą nieruchomości jest osoba prowadząca gospodarstwo rodzinne w rozumieniu przepisów o kształtowaniu ustroju rolnego, albo osoba niemająca więcej niż 40 lat, jeśli nie spełnia wyłącznie wymogu dotyczącego 5- letniego osobistego prowadzenia gospodarstwa rolnego, albo
• od 5 lat do 8 lat – jeżeli dzierżawcą nieruchomości nie jest osoba prowadząca gospodarstwo rodzinne w rozumieniu przepisów o kształtowaniu ustroju rolnego.

- Jeżeli dzierżawca nie wywiązuje się ze zobowiązań wynikających z umowy i są przeszkody formalno-prawne do jej wydłużenia, np. dzierżawca nie złożył oświadczenia odnośnie propozycji wyłączenia części dzierżawionej nieruchomości w ramach 30% powierzchni użytków rolnych, wskazanej w zawiadomieniu wysłanym dzierżawcy zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie innych ustaw – oddziały terenowe KOWR będą opracowywały program wtórnej restrukturyzacji obecnie dzierżawionej nieruchomości, z uwzględnieniem jej potencjału oraz możliwości powiększenia gospodarstw rodzinnych - podkreślił Rafał Romanowski.

Co z ziemią "odzyskaną"?

A ile z wszystkich wyłączonych na podstawie ww. ustawy gruntów Zasobu zostało ponownie zagospodarowanych do końca ubiegłego roku? Ile gruntów wróciło do zasobu do końca 2021 roku od dzierżawców, którzy odrzucili zaproponowane na podstawie ww. ustawy warunki wyłączenia? - pytali też posłowie.

- Realizując przepisy ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. nr 233 poz. 1382), ówczesna Agencja Nieruchomości Rolnych wysłała 1 085 zawiadomień, proponując dzierżawcom wyłączenie 135,8 tys. ha gruntów. Ostatecznie zostało podpisanych 675 aneksów do umów na wyłączenie 77,5 tys. ha - poinformował Rafał Romanowski.

Jak podał, grunty przejęte są sukcesywnie rozdysponowywane głównie poprzez wydzierżawienie i sprzedaż w przetargach ograniczonych na rzecz rolników indywidualnych. Według stanu na dzień 31 grudnia 2021 r. faktycznie wyłączono z umów dzierżaw 75,3 tys. ha gruntów.
Znaczna część wyłączonych gruntów (tj. 38,2 tys. ha, czyli 51% ogólnej powierzchni) została już sprzedana, głównie w drodze przetargów ograniczonych. Około 35,3 tys. ha gruntów zostało zagospodarowane nietrwale (głównie w formie dzierżawy). Również według stanu na dzień 31 grudnia 2021 r. pozostawało 1,7 tys. ha gruntów (stanowiło to około 2% wszystkich gruntów wyłączonych).

Według danych ministerstwa rolnictwa, w latach 2012 - 2021 wygasło 207 umów dzierżaw, na łączną powierzchnię 54 329 ha, z czego:

- 179 umów na powierzchnię 46 806 ha stanowią umowy, dla których dzierżawcy wydali grunty,

- 28 umów na powierzchnię 7 524 ha stanowią dzierżawy, umowy, dla których dzierżawcy nie wydali gruntów, w tym:

• OT KOWR we Wrocławiu (dolnośląskie) dokonał jednostronnego przejęcia w 15 umowach na łączną pow. 1 252 ha. Część tych gruntów została wydzierżawiona w 2020 i 2021 r., pozostała część jest w trakcie wydzierżawiania;
• OT W Poznaniu (wielkopolskie) zaplanował przejęcie gruntów przez dzierżawców w 2022 r. na łączną powierzchnię 898 ha dla 5 umów;
• OT w Gorzowie Wlkp. (lubuskie) zaplanował przejęcie gruntów w 2022 r. dla 1 umowy na powierzchnię 753 ha.

W 3 przypadkach toczą się postępowania sądowe o wydanie gruntów na łączną powierzchnię 1 776 ha. Pozostała część z tych gruntów znajduje się w bezumownym użytkowaniu.