W sprawie dramatycznej sytuacji rolników w woj. lubuskim spowodowanej suszą zwrócili się z interpelacją do resortu rolnictwa posłowie Anita Kucharska-Dziedzic, Maciej Kopiec, Monika Falej, Robert Obaz i Marek Rutka.

- Kolejny rok z rzędu susza nawiedza województwo lubuskie. W opublikowanym przez IUNG klimatycznym bilansie wodnym dla okresu od 21 kwietnia do 20 czerwca 2022 roku wynika, że w tym czasie susza dotknęła 79 proc. gmin województwa lubuskiego - zwracają się do ministra rolnictwa posłowie.

Jak dodają, lubuskie nawiedzane jest suszami regularnie. - Okresy deszczowe są z reguły jednodniowe i w żaden sposób nie ratują upraw. W dramatycznej sytuacji znajdują się przede wszystkim rolnicy. Coraz częściej podnoszą oni temat wprowadzenia na terenie Lubuskiego stanu klęski żywiołowej. Rolnicy twierdzą przy tym, że straty w tym regionie mogą sięgać nawet 85 proc., co czyni ich sytuację najgorszą w kraju. Szczególnie dotkliwe spustoszenie pogoda sieje wśród upraw jarych, ale również straty w zbożach ozimych oceniane są na 60 proc. - podają posłowie.

W ocenie posłów, sytuacja rolników jest tym bardziej tragiczna, że każdy z nich podpisuje kontrakty z odbiorcami produkowanych przez nich zbóż i innych płodów rolnych. - Oznacza to, że rolnik umawia się z odbiorcą na dostarczenie określonej ilości produktów. Brak wywiązania się z takiej umowy powoduje niestety konieczność poniesienia wysokich kar umownych. Wielu z nich nie stać jednak na ich opłacenie, ponieważ inflacja spowodowała, że koszty uprawy zbóż i produktów rolnych w tym roku osiągnęły historycznie wysokie poziomy, głównie na skutek wysokich cen paliw i wzrostu kosztów zakupu nawozów (blisko o 500 proc. od września 2021 roku!) - piszą posłowie.

W związku z powyższym zapytali ministra rolnictwa m.in. o to, czy resort pod jego kierownictwem rekomendował lub zamierza rekomendować prezesowi Rady Ministrów wprowadzenie na terenie województwa lubuskiego stanu klęski żywiołowej? - Działanie takie pozwoliłoby pomóc rolnikom chociażby w uniknięciu kar za niezrealizowane kontrakty - dodano.

Ogłoszenie stanu klęski suszy problemu nie rozwiąże

- Odnośnie ogłoszenia stanu klęski żywiołowej uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 232 Konstytucji RP, w celu zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszących znamiona klęski żywiołowej oraz w celu ich usunięcia Rada Ministrów może wprowadzić na czas oznaczony, nie dłuższy niż 30 dni, stan klęski żywiołowej na części albo na całym terytorium państwa, przy czym przedłużenie tego stanu może nastąpić za zgodą Sejmu. W świetle art. 228 ust. 1 Konstytucji RP, stan klęski żywiołowej, jako jeden ze stanów nadzwyczajnych, może być wprowadzony w sytuacjach szczególnych zagrożeń, jeżeli zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające. Wprowadzenie stanu nadzwyczajnego ma wpływ na zasady działania organów władzy publicznej, na zakres stosowanych wolności i praw jednostki - wyjaśnia w odpowiedzi posłom Ryszard Bartosik, wiceminister rolnictwa.

Jak dodaje, podobnie stan klęski definiuje ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej, która stanowi, że klęską żywiołową jest katastrofa naturalna lub awaria techniczna, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków, we współdziałaniu różnych organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji działających pod jednolitym kierownictwem

I teraz najciekawsze:

- Biorąc pod uwagę powyższe, suszę można zakwalifikować jako stan klęski żywiołowej. Jednak rozważenia wymaga, czy środki, które się stosuje w stanie klęski żywiołowej takie jak np. różne rodzaje ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela czy użycie wojska, będą adekwatne w tej sytuacji i czy przyczynią się do rozwiązania problemu jakim jest susza - podkreśla w odpowiedzi wiceminister.

- Należy również podkreślić - dodaje Ryszard Bartosik - że ogłoszenie stanu klęski żywiołowej nie stanowi samoistnej, czy nawet dodatkowej, przesłanki do otrzymania nadzwyczajnej pomocy finansowej z budżetu państwa przez poszkodowane podmioty, w tym rolników.

Jak zaznacza również, przepisy aktów prawnych określających formy i zasady pomocy z budżetu państwa dla producentów rolnych poszkodowanych w wyniku niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, nie uzależniają możliwości jej uruchomienia od ogłoszenia stanu nadzwyczajnego.

Resort robi co może, aby ograniczyć problem suszy

Odpowiadając posłom wiceminister Bartosik dodał, że mając na uwadze narastający problem suszy oraz niedoborów wody oraz pojawiających się deszczy nawalnych, w resorcie podejmowane są działania ukierunkowane na walkę ze zjawiskami ekstremalnymi, będącymi efektem zmian klimatu. Zadania te prowadzone są dwutorowo – z jednej strony są to inicjatywy o charakterze strategicznym, legislacyjnym oraz podnoszące świadomość społeczną, a z drugiej polegające na realizacji konkretnych inwestycji i rozwiązań, które zmniejszają lub niwelują negatywny wpływ zmian klimatu, a także poprawiają bezpieczeństwo mieszkańców oraz podmiotów gospodarczych.

Zwrócił uwagę, że w ramach PROW 2014-2020 - Modernizacja gospodarstw rolnych - obecnie trwa naborów wniosków na wsparcie wykonania modernizacji istniejących systemów nawodnieniowych, wykonanie nowego nawodnienia lub ujęcia wodnego, zakup maszyn i urządzeń do poboru, rozprowadzania, magazynowania czy uzdatniania wody. Kolejny nabór planowany jest na wrzesień 2022 r.

Dodatkowo, dostępne jest poddziałanie Wsparcie inwestycji w środki zapobiegawcze, których celem jest ograniczenie skutków prawdopodobnych klęsk żywiołowych, niekorzystnych zjawisk klimatycznych i katastrof z przeznaczeniem na zakup sprzętu przez spółki wodne, wykorzystywanego do utrzymywania urządzeń melioracji wodnych. Obecnie trwają prace nad zmianą rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej w ramach tego poddziałania, dzięki której możliwe będzie udzielenie pomocy (w formie standardowych stawek jednostkowych) na wykonanie robót w zakresie przebudowy lub odbudowy urządzeń melioracji wodnych służących zabezpieczeniu gospodarstw rolnych przed skutkami suszy lub zalaniem, podtopieniem lub nadmiernym uwilgoceniem spowodowanym przez powódź lub deszcz nawalny. Beneficjentem środków będą spółki wodne lub związki tych spółek. Do kosztów kwalifikowalnych będzie można zaliczyć koszty przebudowy lub remontu istniejących urządzeń melioracyjnych z funkcji odwadniających na nawadniająco-odwadniające.

Kolejnym poddziałaniem, w ramach którego będzie możliwość realizacji inwestycji z zakresu gospodarowania wodą w rolnictwie jest poddziałanie 4.3 Wsparcie na inwestycje związane z rozwojem, modernizacją i dostosowywaniem rolnictwa i leśnictwa, gdzie została uwzględniona możliwość realizacji inwestycji w zakresie „Zarządzania zasobami wodnymi”. Wsparcie będzie miało na celu zwiększanie możliwości retencyjnych oraz przeciwdziałanie powodzi i suszy w zlewniach rolniczych. Beneficjentem będzie Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. W ramach działania finansowane będą prace związane z budową lub przebudową urządzeń wodnych i hydrotechnicznych na ciekach wodnych.

Ponadto w ramach prac nad Krajowym Planem Odbudowy, resort zgłosił projekt pn. Zwiększanie potencjału zrównoważonej gospodarki wodnej na obszarach wiejskich, którego celem jest wsparcie inwestycji na obszarach wiejskich w zakresie poprawy gospodarowania wodą oraz efektywności wykorzystania jej zasobów. W ramach projektu finansowane będą, w formie grantów inwestycyjnych, prace związane z przebudową, odbudową i rozbudową urządzeń melioracji wodnych, urządzeń wodnych i hydrotechnicznych, w szczególności ograniczających odpływ wody, z uwzględnieniem jej retencjonowania. Beneficjentem powyższego zakresu będą jednostki samorządu terytorialnego.

Dodatkowa pomoc dla poszkodowanych rolników

Ryszard Bartosik przypomniał też, że podstawową formą pomocy mającą na celu zapewnienie uzyskania pełnej rekompensaty w przypadku wystąpienia w uprawach rolnych szkód powstałych w wyniku niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, są dopłaty do składek producentów rolnych z tytułu zawarcia umów ubezpieczenia upraw rolnych i zwierząt gospodarskich. 

- Niezależnie od powyższego producenci rolni poszkodowani w wyniku niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, mogą ubiegać się również np. o kredyt preferencyjny zarówno obrotowy na wznowienie produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej jak i na odtworzenie środków trwałych; o udzielenie przez Prezesa KRUS pomocy w opłaceniu bieżących składek na ubezpieczenie społeczne oraz regulowaniu zaległości z tego tytułu w formie odroczenia terminu płatności składek i rozłożenia ich na dogodne raty, a także umorzenie w całości lub w części bieżących składek; o odroczenie i rozłożenie na raty płatności z tytułu umów sprzedaży i dzierżawy nieruchomości ZWRSP oraz o ulgę w opłatach czynszu, a także umorzenia raty płatności czynszu z tytułu umów dzierżawy, na indywidualny wniosek producenta rolnego, w którego gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej powstały szkody – w KOWR - wymienił wiceminister.

- Przedstawiając powyższe uprzejmie informuję, że decyzja o uruchomieniu dodatkowej pomocy będzie mogła zostać podjęta po oszacowaniu szkód powstałych w gospodarstwach rolnych w wyniku tegorocznych niekorzystnych zjawisk atmosferycznych - dodał Ryszard Bartosik.