Posłowie Lewicy 27 stycznia złożyli w Sejmie projekt ustawy o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. Projekt, zgodnie z sejmowym opisem,  „dotyczy usunięcia z obrotu prawnego przepisu, który aktualnie nie spełnia już swojej pierwotnej, kompensacyjnej funkcji dotyczącego regulacji odnoszących się do rekompensat za nieruchomości pozostawione przez Kościół Rzymskokatolicki na Kresach Wschodnich po II wojnie światowej”.

Art. 70a, którego usunięcia chcą posłowie, przewiduje:

„1. Osobom prawnym Kościoła Katolickiego, które po dniu 8 maja 1945 r. podjęły działalność na Ziemiach Zachodnich i Północnych, mogą być, na ich wniosek, przekazane nieodpłatnie na własność grunty znajdujące się w zasobach Państwowego Funduszu Ziemi albo w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa. Jeżeli grunty te znajdują się w zarządzie lub użytkowaniu osób prawnych, przekazanie na własność może nastąpić wyłącznie za zgodą tych osób.

2. Wielkość przekazanej nieruchomości rolnej, wraz z gruntami rolnymi będącymi już własnością wnioskodawcy, nie może przekraczać w odniesieniu do:

1) gospodarstw rolnych parafii – 15 ha;

2) gospodarstw rolnych diecezji – 50 ha;

3) gospodarstw rolnych seminariów duchownych, diecezjalnych i zakonnych – 50 ha;

4) gospodarstw rolnych domów zgromadzeń zakonnych – 5 ha, chyba że domy te prowadzą działalność, o której mowa w art. 20 i 39; w tych przypadkach mogą być przekazane nieruchomości rolne o powierzchni do 50 ha.

3. Przekazanie na własność nieruchomości, o których mowa w ust. 1 i 2, następuje w drodze decyzji wojewody (…)”

Jak podano w uzasadnieniu, „według szacunków w 1939 r. Kościół rzymskokatolicki posiadał ok. 400 tys. ha nieruchomości. W wyniku zmiany granic państwa majątek ziemski tego Kościoła zmniejszył się w 1945 r. do ok. 170 tys. ha. I właśnie tę różnicę miał skompensować art. 70a u.s.p.k.k”.

Jak podkreślono, „od samego początku takie sfomułowanie przepisu spowodowało, że kościelne osoby prawne mogą bezterminowo nabywać bezpłatnie nieruchomości rolne w określonym przez ustawę areale, potem je zbywać i występować ponowienie o przekazanie kolejnych gruntów.

W ten sposób cel przepisu, tj. utworzenie/odtworzenie gospodarstw rolnych nie jest realizowany, ponieważ ani organ (właściwy wojewoda) prowadzący postępowanie, ani Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa nie mogą badać, czy dana osoba prawna uzyskała już wcześniej nieruchomości rolne w trybie art. 70a u.s.p.k.k.”

Tymczasem „Nabywanie przez kościelne osoby prawne nieruchomości rolnych w trybie art. 70a u.s.p.k.k. jest, obok nieruchomości zwróconych na podstawie decyzji Komisji Majątkowej największym źródłem powiększania majątku kościelnego. Według danych udostępnionych przez KOWR w latach 1992-2019 Kościół rzymskokatolicki w RP otrzymał łącznie 76 244 ha”.

Ponadto w latach 70. przekazano Kościołowi katolickiemu majątek Kościoła ewangelickiego: „Do tego, rozważając problem nieruchomości Kościoła rzymskokatolickiego na tzw. Ziemiach Zachodnich i Północnych należy wskazać, że instytucja ta na mocy ustawy z  dnia 23 czerwca 1971 r. o przejściu na osoby prawne Kościoła Rzymskokatolickiego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych własności niektórych nieruchomości położonych na Ziemiach Zachodnich i Północnych (Dz.U. 1971 Nr 16, poz. 156) przejęła na własność 4800 świątyń, 1500 innych budynków i 900 ha gruntów rolnych, które przed wojną w większości należały do Kościoła ewangelickiego. Dwa lata później rząd przekazał na własność Kościołowi rzymskokatolickiemu dodatkowe 662 obiekty (kościoły, klasztory, plebanie, budynki parafialne i cmentarze).”

Zwrócono też uwagę na „czasowe zakazywanie przez ustawodawcę możliwości zbywania nieruchomości rolnych z zasobu Skarbu Państwa na rzecz innych podmiotów niż rolnicy oraz kościoły i związki wyznaniowe”.

W ramach art. 70a u.s.p.k.k.  toczą się kolejne postępowania: „aktualnie przedmiotem postepowań jest kolejnych kilka tysięcy hektarów nieruchomości rolnych. I tak np. w województwie opolskim postępowaniem objętych jest 3585,85 ha, dolnośląskim 3328,71 ha, wielkopolskim 2367,30 ha, śląskim 33,61 ha, warmińsko-mazurskim 234,20 ha, lubuskim 67,28 ha, pomorskim 221,00 ha (dane zebrane w 2020 r. przez posła na Sejm RP Krzysztofa Śmiszka).

„W ocenie wnioskodawców, aktualnie nowelizowany przepis nie służy już rekompensacie, a jest podstawą nieuzasadnionego wzbogacania się osób prawnych Kościoła rzymskokatolickiego i daje możliwość spekulatywnego obrotu nieruchomościami rolnymi” - podsumowano.

Posłowie nie przedstawili żadnych danych łącznych na temat areałów otrzymanych przez Kościół Katolicki na podstawie art. 70a. Danych takich wcześniej nam też nie udało się uzyskać.

Wiadomo tylko, że od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 2018 r. roku nieodpłatnie przekazano z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa kościelnym osobom prawnym łącznie 90 tys. ha

Więcej: 90 tys. ha przekazano nieodpłatnie kościołom z ZWRSP od 1992 roku

Ile ziemi kupiły kościoły od maja 2016 roku?

Czy sejmowa debata nad projektem doprowadzi do ich przedstawienia?

W 2010 roku „Polityka” ustaliła (a informację tę powtarza obecnie Wikipedia), że Kościół w Polsce ma ok. 160 tysięcy hektarów gruntów. Oznaczałoby to zmniejszenie w 2010 roku o 10 tys. ha stanu posiadania z 1945 roku.