I o ile do tego, aby być uznanym za rolnika może wystarczyć już trzyletnia praktyka, to młody rolnik z dotacją PROW na niej nie poprzestanie. On musi uzupełnić wykształcenie.

Opisywaliśmy niedawno dwa mocno dyskusyjne przypadki, w których okazywało się, że wymogi ARiMR stawiane beneficjentom wsparcia z PROW są nad wyraz (i nad ogólny poziom) wysokie.

Więcej: Kiedy dwa miesiące kosztują 100 tys. zł?

Kiedy „Młody rolnik” jest wykształcony według… MRiRW?

Jak wynika z wyjaśnień nadesłanych przez MRiRW, to nie pomyłka, tak ma być.

Przede wszystkim dlatego, że młody rolnik uzupełnia wykształcenie – do czego się zobowiązał, przyjmując wsparcie z PROW.

Ministerstwo tłumaczy to tak (podkreślenia redakcji):

"Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 1 lit. n rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005, <młody rolnik> to osoba, która w chwili składania wniosku ma nie więcej niż 40 lat, posiada odpowiednie umiejętności i kwalifikacje zawodowe i po raz pierwszy rozpoczyna działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący tym gospodarstwem rolnym.

Zgodnie z art. 5 pkt 2 lit. b , celem przedmiotowego instrumentu wsparcia jest ułatwianie wejścia rolników posiadających odpowiednie umiejętności do sektora rolnictwa, a w szczególności wymiany pokoleń.

Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 3 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe, beneficjentowi można przyznać okres karencji nieprzekraczający 36 miesięcy od daty wydania indywidualnej decyzji o przyznaniu wsparcia, aby umożliwić mu spełnienie warunków związanych z nabyciem umiejętności zawodowych określonych w programie rozwoju obszarów wiejskich.

Z konstrukcji ww. przepisów prawa UE wynika, iż co do zasady młodzi rolnicy powinni spełniać warunek w zakresie kwalifikacji rolniczych <na wstępie>, czyli już w dniu składania wniosku o przyznanie pomocy. Wyjątkowo zatem mogą uzupełnić wykształcenie, jednak w terminie nieprzekraczającym 36 miesięcy od dnia wydania decyzji o przyznaniu pomocy.

Powyższy warunek został odzwierciedlony w przepisach rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 lipca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej na operacje typu <Premie dla młodych rolników> w ramach poddziałania <Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników> objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, zgodnie z którym pomoc może zostać przyznana, jeżeli wnioskodawca posiada kwalifikacje zawodowe, o których mowa w § 5 ust. 1 lub, zgodnie z § 5 ust. 3 rozporządzenia, zobowiąże się do ich uzupełnienia w okresie 36 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.

Dlatego w świetle § 24 ust. 7 ww. rozporządzenia, w przypadku niespełnienia warunku w zakresie uzupełnienia kwalifikacji zawodowych zwrotowi podlega 100% kwoty wypłaconej pomocy. Zgodnie z § 23 ust. 5 rozporządzenia dokument potwierdzający spełnienie warunku w zakresie uzupełnienia wykształcenia w okresie 36 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, jest przedkładany przez beneficjenta dyrektorowi oddziału regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w terminie 60 dni od dnia upływu 36 miesięcy od dnia doręczenia decyzji.

Analizując przepisy § 5 przedmiotowego rozporządzenia, jak również załącznika do rozporządzenia (<Szczegółowy wykaz kierunków studiów, zawodów oraz tytułów kwalifikacyjnych, a także rodzaje dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji zawodowych>) łatwo zauważyć, iż określono w nim różne możliwości w zakresie wykazywania kwalifikacji zawodowych, w tym wykształcenia. Należy stwierdzić, iż studia podyplomowe są tylko jedną z możliwości, jaką mają wnioskodawcy oraz beneficjenci <Premii dla młodych rolników>. W przypadku gdy rolnik posiada ukończone studia pierwszego stopnia lub studia drugiego stopnia, lub jednolite studia magisterskie, lub studia magisterskie na kierunku innym niż: rolnictwo, ogrodnictwo, weterynaria (o ile w gospodarstwie są prowadzone chów lub hodowla zwierząt), technika rolnicza i leśna oraz zootechnika oraz odpowiednio udokumentowany ponad 3-letni staż pracy w rolnictwie to posiada kwalifikacje zawodowe wymagane w tym instrumencie wsparcia i nie musi ich uzupełniać poprzez np. ukończenie studiów podyplomowych.

Odnosząc się natomiast do poruszonej kwestii rozbieżności pomiędzy rozwiązaniami w zakresie kwalifikacji rolniczych przyjętymi w ramach <Premii dla młodych rolników> PROW 2014-2020 oraz na podstawie przepisów o kształtowaniu ustroju rolnego, należy podkreślić, iż pojęcia <wykształcenie rolnicze> oraz <kwalifikacje rolnicze> są różnie definiowane w aktach prawnych, w zależności od celów, których osiągnięcie zakłada prawodawca, a także w zależności od zmieniających się przepisów dotyczących systemu nabywania kwalifikacji zawodowych.

Należy podkreślić, że precyzując wymogi dotyczące kwalifikacji rolniczych niezbędnych w przypadku zakupu ziemi przyjęto zasadę, iż kwalifikacje określone w ustawie nie mogą nadmiernie hamować obrotu nieruchomościami rolnymi. Biorąc pod uwagę poziom wykształcenia mieszkańców obszarów wiejskich, ustalono minimalne wymagania określające kwalifikacje osób kupujących i dzierżawiących nieruchomości rolne.

Natomiast w przypadku <Premii dla młodych rolników> PROW 2014-2020, wymogi dotyczące kwalifikacji zawodowych zostały określone z uwzględnieniem celu przedmiotowego instrumentu wsparcia. Pomoc w postaci premii z założenia ma ułatwić młodym osobom podjęcie działalności rolniczej, jednakże podjęcie tej działalności, rozwinięcie jej i prowadzenie w sposób umożliwiający zapewnienie dochodu wymaga nie tylko kapitału, ale również i wiedzy. W gospodarstwach prowadzonych przez lepiej wykształconych rolników co do zasady częściej wprowadzane są innowacyjne rozwiązania w różnych obszarach, np. technologii i organizacji produkcji, co pozwala m.in. na osiąganie wyższej efektywności produkcji. Z założenia zatem nie można porównywać  kwalifikacji zawodowych, które, w myśl omawianego rozporządzenia, zapewnia ukończenie określonego typu szkoły lub posiadanie wykształcenia, ewentualnie w połączeniu ze stażem pracy w rolnictwie, z ukończeniem np. dwudniowego szkolenia z zakresu stosowania środków ochrony roślin przy użyciu opryskiwaczy, którego ukończenie uprawnia do nabywania i stosowania środków ochrony roślin.”

Zatem ministerstwo podkreśla wyjątkowość sytuacji, w której pozwala się prowadzić – przez trzy lata - gospodarstwo osobie bez rolniczego wykształcenia, ale nie tłumaczy, dlaczego trzyletnie doświadczenie raz wystarcza do uznania rolnika za wykształconego, a innym razem już nie. Gdyby bohaterowie naszych tekstów mieli trzyletnie doświadczenie ubiegając się o premię dla „Młodego rolnika” z PROW, byliby uznani za wykształconych i pełnoprawnych rolników. Ale aby ubiegać się o tę premię, musieli dopiero rozpocząć prowadzenie gospodarstwa – i po trzech latach jego prowadzenia i ukończeniu studiów pomagisterskich jeszcze wykształcenia nie mają, gdyż zobowiązania nie wypełnili.

W tym stanie rzeczy doczytajmy jeszcze informację o sile wyższej – najwyraźniej przeanalizowanie konkretnej sytuacji zostawia ministerstwo sądom, informując:

„Dodatkowo, MRiRW informuje, że w przepisach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 wymienione zostały przypadki, które mogą zostać uznane jako <siła wyższa> i <nadzwyczajne okoliczności>. Wystąpienie tych przypadków może stanowić podstawę do nienakładania sankcji finansowych w przypadku, gdy  pojawią się obiektywne trudności z realizacją zobowiązań wynikających z przyznanej pomocy. Wśród przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności znalazła się np. długoterminowa niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu.

Ponieważ wykaz możliwych przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności jest katalogiem otwartym, to organ właściwy w sprawach o przyznanie pomocy finansowej na operacje typu „Premie dla młodych rolników” PROW 2014-2020 (dyrektor oddziału regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa) podejmuje decyzje dotyczące siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, jak również decyzje dotyczące stosowania art. 64 ust. 2 lit. d rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013, indywidualnie dla każdego przypadku na podstawie odpowiednich dowodów oraz stosując pojęcie siły wyższej w świetle prawa Unii dotyczącego rolnictwa, w tym orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości. 

Należy przy tym pamiętać, że zgodnie z art. 4 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Dodatkowo, w uzasadnionych przypadkach, można również zastosować art. 64 ust. 2 lit. d ww. rozporządzenia, zgodnie z którym dana osoba może dowieść w sposób zadowalający właściwemu organowi, że nie jest winna niewypełnienia obowiązków, o których mowa w ust. 1, lub właściwy organ w inny sposób przekona się, że nie nastąpiło to z winy danej osoby."

Czy opisywani nasi czytelnicy byli winni niedopełnieniu obowiązku zdobycia wykształcenia? Dowiedzą się o tym zapewne po kilku latach procesu sądowego.

Więcej o zwrocie dotacji dla „Młodego rolnika”:

Młodzi rolnicy zwracają dotacje z powodu nieuzupełnienia wykształcenia