PARTNERZY PORTALU
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl
  • partner portalu farmer.pl

Przedłużony termin na składanie wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości rolnych

Przedłużony termin na składanie wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości rolnych Wywłaszczeni rolnicy mogą ubiegać się o zwrot gruntów lub odszkodowanie za nie, Fot. pixabay

14 maja miał minąć termin składania wniosków o zwrot nieruchomości, które zostały wywłaszczone ponad 20 lat temu, i które okazały się być zbędne na cel wywłaszczenia. Termin ten jednak został wydłużony na podstawie regulacji zawartych w tzw. tarczy antykryzysowej.



W okresie PRL nagminnie wywłaszczano nieruchomości tłumacząc to realizacją celu publicznego (osiedla, szkoły, rozwój przedsiębiorstw państwowych itd.). W zamian za to płacono odszkodowanie, które było bardzo niskie nawet jak na ówczesne realia. W wielu przypadkach cel wywłaszczenia rzeczywiście realizowano, ale dość często zabrane grunty albo w ogóle leżały odłogiem, albo przeznaczono je na zupełnie inne potrzeby. Ustawa o gospodarce nieruchomościami przewiduje w takich przypadkach możliwość ubiegania się o zwrot nieruchomości, oczywiście pod pewnymi warunkami. Jakie są przesłanki i jaki jest termin na składanie wniosków


Wywłaszczenie nieruchomości a nacjonalizacja z mocy prawa
Należy zacząć od tego, że artykuł ten dotyczy zwrotu nieruchomości wywłaszczonych indywidualnie – na podstawie decyzji wywłaszczeniowej, ewentualnie na podstawie umowy (teoretycznie dobrowolnej). Obecnie podstawą prawnych wydawania takich decyzji/zawierania umów jest przede wszystkim ustawa z dnia z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: ugn) lub tzw. specustawy (zwłaszcza drogowa - ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych).


Zupełnie inne zasady dotyczą majątku znacjonalizowanego z mocy prawa, np. na podstawie dekretu o reformie rolnej (Dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej). Tych kwestii, choć są także bardzo ważne, nie będę omawiał w tym artykule.

Kiedy można żądać zwrotu wywłaszczonych nieruchomości?
Wracając do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie decyzji/umowy, trzeba pamiętać, że możliwość ich zwrotu może nastąpić tylko wtedy, gdy:
1) Nieruchomość okazała się być zbędna na cel wywłaszczenia
Jest to dość intuicyjna przesłanka. Natomiast jej uszczegółowienia dokonano w art. 137 ugn, który stanowi, że:
1. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
2. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
2) Cel publiczny, na który wywłaszczono nieruchomość, nie został nigdy zrealizowanyTutaj kluczowe jest zwłaszcza słowo „nigdy”. Dość często bowiem dochodziło do sytuacji zwłaszcza w okresie PRL, gdy początkowo cel wywłaszczenia został zrealizowany, ale potem został zmieniony. (np. teren został zabrany pod spółdzielnię spożywczą, która funkcjonowała przez kilka lat, a następnie przekazano go na wiejską szkołę). W takim przypadku, niestety, nie ma możliwości odzyskania gruntu. Potwierdza to także orzecznictwo sądów administracyjnych (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 941/09).
3) Nieruchomość pozostaje własnością Skarbu Państwa/samorządu
Zwrot jest możliwy tylko wówczas, gdy grunt cały czas stanowi własność państwową lub samorządową. Jeśli stał się przedmiotem obrotu i obecnie należy do właścicieli prywatnych (niezależnie, czy osób fizycznych czy też prawnych), nie ma możliwości zwrotu. To samo dotyczy sytuacji, gdy grunt stanowi co prawda własność publiczną, ale został oddany osobom trzecim w użytkowanie wieczyste.

Oprócz tych trzech najważniejszych przesłanek, dochodzą kolejne, np. to, że o zwrot może ubiegać się tylko właściciel lub jego spadkobiercy. Nie ma możliwości dokonania tzw. cesji (sprzedaży) tego roszczenia osobom trzecim. Natomiast jeśli jesteśmy tylko jednymi z dawnych współwłaścicieli/jednym z wielu spadkobierców dawnego właściciela, możemy ubiegać się także o zwrot udziału w nieruchomości, co oczywiście też może być korzystne, np. poprzez sprzedaż odzyskanego udziału Skarbowi Państwa/gminie lub sądowe wyjście ze współwłasności z obowiązkiem spłaty na naszą rzecz.


Przykład:
Nasz ojciec był wraz ze swoją siostrą współwłaścicielami ziemi, którą wywłaszczono pod drogę. Droga nigdy nie powstała, ale grunt cały czas pozostaje własnością gminy. Jesteśmy jedynymi spadkobiercami ojca. Siostra miała dzieci, z którymi nie utrzymujemy kontaktu. Wówczas możemy wnieść o zwrot ½ udziału w tej nieruchomości.

Jaki jest termin na złożenie wniosku o zwrot?

Terminy są dwa:
1) W przypadku, gdy organ zawiadomił byłego właściciela lub spadkobierców o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, mają oni 3 miesiące na złożenie wniosku od daty otrzymania zawiadomienia. To samo dotyczy sytuacji, gdy z powodu braku informacji o adresie byłego właściciela lub spadkobierców organ dokonał zawiadomienia w trybie publicznego obwieszczenia.
2) Jeśli do zawiadomienia nie doszło, mamy 20 lat na dochodzenie zwrotu od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna/od dnia podpisania umowy o zbyciu nieruchomości (art. 136 ust. 7 ugn)

A co jeśli do wywłaszczenia doszło ponad 20 lat temu (np. w okresie PRL)? W takim przypadku ubiegłoroczna nowelizacja ustawy przewidziała 12-miesięczny termin na dochodzenie zwrotu. Pierwotnie termin ten miał minąć 14 maja 2020 r. Ale z powodu zawieszenia biegu terminów administracyjnych na podstawie tzw. tarczy antykryzysowej 2.0., bieg ww. 12-miesięcznego terminu został zawieszony 31 marca b.r..

Co to oznacza w praktyce?
Od 31 marca do 14 maja b.r. mija 45 dni. I tyle jeszcze dni będziemy dodatkowo mieli na złożenie wniosku o zwrot po tym, jak terminy administracyjne zostaną odwieszone. Na przykład, jeśli terminy zostałyby odwieszone 22 maja, wówczas to ostateczny termin na złożenie wniosku minąłby 5 lipca (45 dzień licząc od 22 maja).
Ważne! Obecnie w parlamencie toczą się prace nad tzw. tarczą antykryzysową 3.0. Według tekstu tej ustawy, nad którą obecnie pracuje Senat, termin administracyjne mają ponownie zacząć biec po upływie 7 dni od dnia wejścia tej ustawy w życie.

Zwrot wywłaszczonej nieruchomości – procedura
1) Gdzie złożyć wniosek o zwrot nieruchomości?
Wniosek o zwrot składa się w wydziale geodezji starostwa powiatowego. W przypadku miast na prawie powiatu, wniosek składamy oczywiście do urzędu miasta. Odpowiedzialnymi komórkami są zazwyczaj wydziały geodezji, choć np. w Warszawie jest to Wydział Mienia Miasta i Skarbu Państwa.
2) Ile kosztuje złożenie wniosku?
Złożenie wniosku jest bezpłatne.
3) Jakie dokumenty należy dołączyć?
Do wniosku warto dołączyć decyzję wywłaszczeniową a w przypadku jeśli jesteśmy spadkobiercami po dawnym właścicielu – potwierdzający to dokument (postanowienie sądowe o nabyciu spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza). Warto jednak wskazać, że dokumenty te można dołączyć także na późniejszym etapie postępowania.


Decyzja pozytywna – konieczność zwrotu odszkodowania
Na koniec ważna uwaga – jeśli uda się odzyskać nieruchomość, będziemy zobowiązani do:
1) Zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania otrzymanego w chwili wywłaszczenia (co jednak istotne, ówczesne odszkodowania były niskie, zwłaszcza za ziemie rolne, a przyjęty sposób waloryzacji korzystny, w związku z czym zwracane odszkodowanie najczęściej stanowi tylko ułamek obecnej wartości odzyskanego gruntu.
2) nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania – jeśli w ramach wywłaszczenia otrzymaliśmy w zamian inną nieruchomość, wówczas to mamy obowiązek jej zwrotu – w takim przypadku może okazać się, że żądanie zwrotu wywłaszczonego gruntu wcale nie musi być korzystne!

Autor: Jan Górski, adwokat w warszawskiej Izbie Adwokackiej



Podobał się artykuł? Podziel się!
×

WSZYSTKIE KOMENTARZE (1)

  • baca56 2020-05-23 21:52:48
    A jak tam z wywłaszczeniami pod centralne lotnisko im. Solidarności Baranów? Idą sprawnie?

PISZESZ DO NAS Z ADRESU IP: 34.236.245.255
Dodając komentarz, oświadczasz, że akceptujesz regulamin forum

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.