Przepisy podatkowe nie zdefiniowały takich pojęć jak: właściciel, posiadacz samoistny, posiadacz zależny. Jeśli grunt jest faktycznie użytkowany przez kogoś innego niż właściciel, to właściciel płaci – bywa, bardzo wysoki – podatek. Np. podatek nałożony na właściciela gruntu użytkowanego przez kopalnię węgla przewyższył kwotę przyznanego wyrokiem sądu powszechnego wynagrodzenia.

Rzecznik Praw Obywatelskich uznał, że „nie do zaakceptowania jest stan, w którym na obywateli, nie prowadzących działalności gospodarczej, nakładany jest podatek od nieruchomości w wyższej stawce, z uwagi na to, że na gruncie uopl (ustawa o podatkach i opłatach lokalnych – dop. MK-K) nie można przypisać statusu podatnika podmiotowi, który w istocie wykorzystywał nieruchomość na cele gospodarcze i miał możliwość czerpania zysków z tego tytułu. Ponadto, zasada zaufania obywatela do państwa wyklucza możliwość przyznania uprawnienia do wyboru osoby podatnika spośród podmiotów wymienionych w ustawie podatkowej.”

Dlatego RPO wystąpił do Ministerstwa Finansów  o ustosunkowanie się do tych uwag.

Więcej: Kto płaci podatek od nieruchomości użytkowanej przez kogo innego?

Z uzyskanej odpowiedzi wynika jednak, że w ocenie Ministerstwa Finansów przepisy nie wymagają zmiany.

„Opisane przez Pana Rzecznika sytuacje są jednostkowymi przykładami, w których konieczność ponoszenia kosztów podatku od nieruchomości została nałożona na osoby, które nie mogły w pełni pobierać pożytków z nieruchomości. Należy mieć na względzie, że przepisy prawa podatkowego nie powinny mieć charakteru kazuistycznego i odnosić się do jednostkowych przypadków” – podał Jan Sarnowski, wiceminister finansów. Jak stwierdził, „przepisy prawa cywilnego dają właścicielowi możliwość dochodzenia swoich słusznych praw majątkowych” – i prawo cywilne pozwala na  pobieranie pożytków z rzeczy, jest też prawo do wynagrodzenia czy też odszkodowania za korzystanie z rzeczy.

Zatem należy tylko edukować społeczeństwo, aby umiało korzystać z tego prawa:

„Poczucie pewności prawa i bezpieczeństwa wśród podatników, szczególnie tych niebędących podmiotami profesjonalnymi, jest bardzo istotne. Mając powyższe na uwadze Ministerstwo Finansów zwróci się do Krajowej Administracji Skarbowej z wnioskiem o zamieszczenie w poradniku podatnika (https://poradnikpodatnika.gov.pl/) informacji o możliwości dochodzenia przez właściciela na drodze cywilnoprawnej praw majątkowych, w wysokości zapłaconego podatku, od podmiotów korzystających z gruntu. Poradnik podatnika to nowo tworzona platforma edukacyjna, gdzie zarówno przedsiębiorcy jak i indywidualni podatnicy znajdą przydatne informacje, porady i propozycje rozwiązań dotyczących m.in. podatków”.

Warto zauważyć, że sądy orzekając o wynagrodzeniu też nie uwzględniły tej podatkowej należności dla właściciela, którego grunt przejęła kopalnia – bez jego zgody i wpływu. RPO tak opisywał tę sytuację: „Nieruchomość podatników (będących osobami starszymi) została zajęta pod działalność gospodarczą kopalni na podstawie wyroku sądu (na co seniorzy nie tylko nie wyrażali zgody, ale też nie mieli żadnego wpływu). Okoliczność ta skutkowała znacznym wzrostem ciężaru podatkowego po ich stronie. Wysokość zobowiązania podatkowego dwukrotnie przewyższała kwotę przyznanego wyrokiem sądu powszechnego, wynagrodzenia. Podatnicy zostali zatem zobowiązani do ponoszenia obowiązku podatkowego za kolejne lata ustalonego według zasad dotyczących podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, nie prowadząc tego rodzaju działalności, nie mając żadnego wpływu na sposób wykorzystania podlegającej opodatkowaniu nieruchomości, nie sprawując nad nią władztwa i nie czerpiąc z niej żadnych zysków”.

Cała odpowiedź MF na wystąpienie RPO w załączniku.