Obecne przepisy było dość łatwe do spełnienia, ale doprowadziły do nadużyć. Do urzędów z oświadczeniami o zamiarze zatrudnienia zgłaszali się bezrobotni i inne osoby, ewidentnie podstawione, a w Polsce rozwijały się grupy handlujących nielegalnie pośredniczące między nimi a cudzoziemcami, którzy potrzebowali oświadczenia.

Przepisy krytykowała już dawno jedna z rolniczek, która sezonowo zatrudnia wielu cudzoziemców przy zbiorach śliwek. – To jest źle skonstruowane – powiedziała redakcji właścicielka sadu i plantacji truskawek pod Wrocławiem. – Załatwienie pozwolenia jest bardzo proste, to jeden druk. Czasem taka osoba dostanie wizę na moje zaproszenie, a jedzie do pracy gdzie indziej. Ktoś może przyjechać do sadownika pod Warszawę, tam sadownik zarejestruje jego oświadczenie i pracownik już ma wizę. A po tygodniu wyjeżdża. Pracownicy, którzy przyjeżdżają do pracy na nasze zaproszenie, tak naprawdę robią co chcą i nie mamy na to żadnego wpływu – opowiadała redakcji rolniczka.   

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przesłało do Rady Ministrów projekt nowelizacji ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Proponuje w nim nowy typu zezwolenia dla cudzoziemców, na prace sezonowe. Resort musiał przygotować nowelizację, tego wymaga dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/36/UE w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu zatrudnienia w charakterze pracownika sezonowego, którą należało wdrożyć do 30 września 2016 r. Mamy marzec 2017 r., ale resort nie tłumaczy, dlaczego dopiero teraz zdecydował się przyjąć przepisy wymagane przez dyrektywę.   

Zezwolenie na pracę sezonową będzie wydawał starosta na okres do ośmiu miesięcy w roku kalendarzowym. Praca na podstawie oświadczenia wpisywanego do ewidencji oświadczeń przez starostę będzie mogła być wykonywana przez okres sześciu miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy.

Nadużycia

Jak wynika z danych resortu pracy, liczba oświadczeń w Polsce rośnie lawinowo, skoczyła z 200 tys. w 2008 roku do 1,3 mln w ubiegłym roku. Jedna czwarta oświadczeń przypadała na sekcję PKD związaną z rolnictwem, leśnictwem, łowiectwem i rybactwem. 

Łatwe do spełnienia przepisy ułatwiały jednak nadużycia – twierdzi resort pracy. Coraz większa liczba oświadczeń jest składana dla pozoru, przez tzw. słupy – osoby bezrobotne lub bezdomne, dla korzyści majątkowej. Takie ułatwienie wjazdu do Polski, jako bramy Unii Europejskiej sprawia, że część cudzoziemców traktuje Polskę jako kraj tranzytowy. Następnie szukają innej pracy, w Polsce lub w innych państwach Unii, ponieważ wiza uprawnia do 90-dniowego pobytu w strefie Schengen. To według resortu miało doprowadzić do powstawania zorganizowanych grup, które nielegalnie pośredniczyły pomiędzy osobami wystawiającymi oświadczenia i cudzoziemcami. 

Nowa praca sezonowa

Do tej pory w polskim prawie nie istniały specjalne rozwiązania nt. pracy sezonowej. Dyrektywa wymaga szczegółowego sprawdzenia warunków wykonywania pracy przez cudzoziemca, posiadania zakwaterowania oraz sprawdzenia uprzedniej karalności i wiarygodności pracodawcy. 

O tym, które zajęcia będą objęte zezwoleniem na pracę sezonową, zdecyduje  rozporządzenie wykonawcze ministra właściwego ds. pracy. Na pewno będą to działania z sektora rolnictwa, ogrodnictwa i turystyki, bo to zakłada sama dyrektywa. W rolnictwie mogą to być uprawy rolne, usługi wspomagające chów i hodowlę zwierząt, łowiectwo, zakwaterowanie i usługi gastronomiczne. Praca sezonowa może potrwać łącznie pół roku w roku kalendarzowym, co ma pozwolić uniknąć problemów, zwłaszcza w rolnictwie, gdy prace sezonowe rozpoczynają się w kolejnych latach w różnym czasie. Okres będzie liczony od daty pierwszego wjazdu cudzoziemca na terytorium państwa strefy Schengen, ustalanej na podstawie pieczęci w paszporcie.

Kto będzie mógł się ubiegać o pracę sezonową? Obywatele wszystkich państw trzecich, a sześć dotychczas uprzywilejowanych krajów otrzyma zwolnienia z tzw. testu rynku pracy, oraz wpisy do rejestru pracy sezonowej na trzy lata.  Zezwolenia będzie wydawał starosta.

W trakcie ubiegania się o pozwolenie, cudzoziemcy będą musieli przedstawić umowę lub wiążącą ofertę pracy. Wskazane we wniosku wynagrodzenie będzie weryfikowane. Dyrektywa wprowadza obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego oraz zakwaterowania cudzoziemca, o każdej zmianie miejsca zamieszkania będzie musiał informować odpowiedni urząd.  

Procedura wydania zezwolenia na pracę sezonową będzie przebiegała analogiczna do obecnych rozwiązań. Na załatwienie spraw niewymagających postępowania wyjaśniającego urzędy mają 7 dni roboczych, a 30 dni – gdy postępowanie będzie potrzebne.

Jak informuje resort pracy – wniosek o zezwolenie będzie składany przez przyszłego pracodawcę do starosty, czyli do powiatowego urzędu pracy, następnie zostanie wpisany do ewidencji wniosków w sprawie pracy sezonowej, do której dostęp będą posiadali także konsulowie. Cudzoziemiec otrzyma od pracodawcy wydane przez PUP zaświadczenie o wpisaniu wniosku do tej ewidencji oraz o zawartych we wniosku o wydanie zezwolenia na pracę sezonową warunkach, i na tej podstawie będzie starał się o uzyskanie wizy na wjazd.  

Pracodawca może nie otrzymać zarejestrowanego oświadczenia w wypadku posługiwania się podrobionymi dokumentami, ukarania za nielegalne powierzanie pracy, naruszania praw pracowniczych, niepłacenia składek ubezpieczeniowych i podatków, nieprzestrzegania warunków zatrudnienia lub gdy nie prowadzi działalności gospodarczej.

Możliwość szybkiej weryfikacji zaświadczeń ma ograniczyć fałszowanie czy kupowanie oświadczeń. Gdy cudzoziemiec stawi się u polskiego pracodawcy, starosta wyda zezwolenie na pracę sezonową, po okazaniu potwierdzenia wjazdu cudzoziemca oraz informacji o adresie zamieszkania w trakcie pobytu w Polsce. To da także informację, jak wielu cudzoziemców rzeczywiście stawiło się u pracodawcy i czy wydane zezwolenie zostało wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem.

Utworzenie ewidencji wniosków w sprawie pracy sezonowej  ma umożliwić cudzoziemcowi podjęcie pracy jeszcze przed wydaniem przez starostę decyzji w sprawie zezwolenia na pracę sezonową. Wprowadzono też możliwość powierzenia cudzoziemcowi pracy innej niż praca sezonowa przez okres 30 dni w trakcie ważności posiadanego zezwolenia. 

Zmiana tych przepisów wymusza wprowadzenie nowego typu zezwolenia na pobyt czasowy, wydawane przez wojewodę, na łączny dopuszczalny okres pobytu cudzoziemca w celu pracy sezonowej. Opłata skarbowa za wydanie tego typu zezwolenia będzie wynosiła 170 zł.

Nowością jest, że cudzoziemcy będą mogli ubiegać się o odszkodowanie, gdy jego zezwolenie w celu pracy sezonowej zostało uchylone w związku z ukaraniem jego pracodawcy. Pracownicy sezonowi nie będą mieli możliwości uzyskania statusu bezrobotnego, renty socjalnej, świadczeń rodzinnych. 

Praca krótkoterminowa

Zmiany dotkną też przepisy dotyczące pracy krótkoterminowej cudzoziemców (do 6 miesięcy w ciągu 12 miesięcy). Oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi wpisywane do ewidencji oświadczeń będą dotyczyły tylko takich prac, do wykonywania których nie jest wymagane zezwolenie na pracę sezonową. Chodzi jedynie o osoby z Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Gruzji, Rosji oraz Armenii.

Zostanie wprowadzona opłata przy składaniu oświadczeń przez pracodawców – ok 30 zł.  Oświadczenie będzie weryfikowane przez powiatowy urząd pracy, następnie zaakceptowane, czyli wpisane do ewidencji oświadczeń.

Pracodawca przekaże oświadczenie cudzoziemcowi, na jego podstawie Ukrainiec, Mołdawianin czy Białorusin będzie mógł wystąpić o wizę. Pracodawca ma informować o podjęciu lub niepodjęciu pracy przez cudzoziemca.  

Zezwolenia na pracę

Jeśli okoliczności sprawy wskazują, że wniosek o wydanie zezwolenia na pracę został złożony bez związku z rzeczywistym zamiarem powierzenia pracy cudzoziemcowi lub że ten wykorzysta je w innym celu, urzędnicy będą mogli odmówić wydania zezwolenia.  

Kolejna nowość, urząd odmówi zezwolenia, gdy cudzoziemiec nie będzie spełniał wymogów wskazanych przez pracodawcę. Urząd będzie mógł zażądać udowodnienia kwalifikacji zawodowych cudzoziemca.  

Wprowadzone zostanie kryterium minimalnego wynagrodzenia za pracę cudzoziemca oraz możliwość wprowadzenia limitów zezwoleń na pracę na dany rok.

Rejestr pracy cudzoziemców

Jak pisaliśmy powyżej, powstanie rejestr pracy cudzoziemców, który będzie zawierał informacje dotyczące klasycznych zezwoleń na pracę, zezwoleń na pracę sezonową, oświadczeń oraz informacje starosty o braku możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych na lokalnym rynku pracy.  Dostęp do rejestru będą mieli najprawdopodobniej -  wojewodowie i starostowie, konsulowie, Urząd do Spraw Cudzoziemców i Straż Graniczna, Państwowa Inspekcja Pracy oraz policja.    

Założenia są takie, że ustawa ma wejść w życie 1 lipca 2017 r.  z wyjątkiem przepisów związanych ze stopniowym „wygaszaniem” dotychczasowych oświadczeń o zamiarze powierzenia pracy cudzoziemcowi.i wizami  wydawanymi na ich podstawie.  Od wejścia w życie ustawy nie będą rejestrowane oświadczenia, w których wskazuje się, że praca będzie dotyczyć prac sezonowych.