Projekt ALL-Organic (Agroecology Living Labs to Promote Robust and Resilient Organic Production System) zrzesza przedstawicieli 5 państw: Estonii, Polski, Rumunii, Włoch i Algierii. Powstał, by promować rolnictwo ekologiczne jako system, który może wspierać zwiększoną różnorodność roślinną i zwierzęcą w produkcji rolniczej.

Cel projektu ALL- Organic

Ostatnio coraz częściej można zaobserwować, że państwa członkowskie UE zwracają większą uwagę na rozwój kooperacji różnych podmiotów związanych z rolnictwem ekologicznym, na zasadzie Living Lab (sieci innowacji agroekologicznych). Reprezentują je różne poziomy rynku produktów ekologicznych – od producentów i przetwórców, poprzez doradców, naukowców, przedstawicieli władz, na konsumentach i społeczeństwie kończąc. Współpracując, mają one komunikować się między sobą, poszukując uniwersalnych rozwiązań problemów zagrożeń rolnictwa ekologicznego. 

Podstawowe założenia, nad którymi będą pracować jego członkowie to: zbadanie poziomu bioróżnorodności w rolnictwie ekologicznym, zmniejszenie wpływu chorób i szkodników, promowanie wykorzystania zasobów dostępnych w gospodarstwie, zmniejszenie negatywnego oddziaływania negatywnych zmian klimatu na rolnictwo ekologiczne.

Celem projektu jest stworzenie funkcjonalnej sieci podmiotów rynku żywności ekologicznej, które będą powiązane z rynkiem żywności ekologicznej. Zasada tej działalności jest analogiczna do strategii od pola do stołu - od producentów, poprzez doradców, przetwórców, do konsumentów. Ma to umożliwić wprowadzenie rozwiązań, które podnoszą odporność i trwałość systemów produkcji ekologicznej.

Dywersyfikacja – kluczem do zmian

Dywersyfikację można opisać jako wprowadzenie dodatkowej zmienności w różnorodności upraw, a także metodach produkcji. Jest to czynnik, pozwalający na zmniejszenie nakładów poniesionych na produkcję. W trakcie spotkania poruszano, jak istotne jest stosowanie zróżnicowanego płodozmianu, gdzie wykorzystywany jest międzyplon, także uprawy współrzędne czy wsiewki, oraz właściwie dobrane odmiany – a więc wprowadzenie zwiększonej zmienności czasowej, przestrzennej i genetycznej. Dywersyfikacja to także stosowanie zróżnicowanych, nowoczesnych technik w produkcji i agrotechnice.

Szanse jakie niesie ze sobą stosowanie dywersyfikacji, to przede wszystkim zwiększenie poziomu bezpieczeństwa żywnościowego i paszowego, zwiększenie dostępności składników pokarmowych dla uprawianych roślin oraz pełniejsza biologiczna ochrona upraw. Zmienność ta zmniejsza ryzyko niepowodzenia produkcji rolniczej, m.in. poprzez poprawę odporności upraw na negatywne warunki klimatyczne, a także zwiększa stabilność ekonomiczną gospodarstwa.

Struktura upraw w rolnictwie ekologicznym jest znacznie bardziej zdywersyfikowana (zróżnicowana), od systemu uprawy konwencjonalnej, co przedstawia poniższy wykres.

Struktura zasiewów w rolnictwie ekologicznym (RE) w 2018r. źródło: IUNG-PIB.
Struktura zasiewów w rolnictwie ekologicznym (RE) w 2018r. źródło: IUNG-PIB.

W uprawie konwencjonalnej prym wiodą głównie uprawy zbóż, które w ekologii zajmują około 28%. Tak jak uprawy roślin pastewnych oraz grunty przeznaczone pod łąki i pastwiska, w gospodarstwach ekologicznych stanowią większy areał, aniżeli w gospodarstwach konwencjonalnych.

Poza aspektami środowiskowymi, zachęcające do wprowadzenia dywersyfikacji, powinny być również filary obejmujące dopłaty unijne. Te zaprezentowane na spotkaniu, obejmowały wsparcie w ramach WPR. Wprowadzone dotacje, wpływające na zwiększenie poziomu dywersyfikacji to m.in.: ekoschematy (rolnictwo ekologiczne, międzyplony), dotacje do upraw (chmiel, burak cukrowy, ziemniak, rośliny pastewne itp.), wsparcie dla zachowania zasobów genetycznych roślin, dla tradycyjnych odmian drzew owocowych.

Dobór odmian

Jednym z poruszanych tematów był dobór odmian, także w aspekcie dywersyfikacji. W uprawach ekologicznych, gdy możliwości wpływania na produkcyjność roślin są ograniczone, właściwie dobrane gatunki i ich odmiany stanowią ważny element produkcyjności oraz jakości plonu. Nad tym zagadnieniem, skupiono się w ramach projektu EDO, o którym już pisaliśmy. 

Projekt ALL-Organic chce korzystać z osiągnieć EDO, rozbudowywać je i prezentować możliwości jego praktycznego wykorzystania.

Jak przeprowadzane są doświadczenia w IUNG - PIB?

W doświadczalnictwie ekologicznym badania są prowadzone m.in. w obiekcie doświadczalnym w Osinach koło Puław. W gospodarowaniu metodami ekologicznymi, badania wymagają specyficznych obiektów. Pozytywne cechy i właściwości rolnictwa ekologicznego (np. stabilność plonów, dostarczanie biologicznej uprawy) kształtują się podczas wieloletniego gospodarowania bez użycia agrochemii, jak i właściwego stosowania rozbudowanych płodozmianów – stąd tak ważne aby obiekty doświadczalne ekologiczne były prowadzone przez wielolecia.

Doświadczenie w Osinach, prowadzone jest od prawie 30 lat (1994r). Istotną kwestią podczas prowadzenia doświadczeń jest porównywalność wyników badań z innymi obiektami. Do tej pory, w podobnych warunkach siedliskowych i mikroklimatycznych, były badane m.in.: różne systemy uprawy, ich wpływ na produkcyjność roślin, ekonomikę a także efekty środowiskowe – w tym bioróżnorodność mikroorganizmów, roślin i zwierząt oraz poziom ryzyka związanego z przedostawaniem się biogenów do środowiska.

Na załączonej fotografii, oznaczono schematy poletek doświadczalnych. Badania prowadzone są w systemach: ekologicznym, konwencjonalnym, integrowanym oraz w monokulturze,; w skali łanowej, produkcyjnej.

Zielona ramka EKO – uprawa w systemie ekologicznym, pomarańczowa ramka KON – konwencjonalnym, granatowa INT – integrowanym, żółta MONO – monokultura, a czerwona KON EXT. – system konwencjonalny, ekstensywna uprawa, źródło: IUNG
Zielona ramka EKO – uprawa w systemie ekologicznym, pomarańczowa ramka KON – konwencjonalnym, granatowa INT – integrowanym, żółta MONO – monokultura, a czerwona KON EXT. – system konwencjonalny, ekstensywna uprawa, źródło: IUNG

Tabela poniżej pokazuje wydajność roślin i zmianowań w zależności od systemu produkcji.

Slajd z konferencji IUNG,
Slajd z konferencji IUNG,

Na przestrzeni wielu lat wydajność systemu ekologicznego okazuje się być porównywalna do integrowanego, co jest kwestią zastosowanych metod i doboru odmian.

Badania w IUNG-PIB są prowadzone z zastosowaniem innowacji technologicznych. Jednym z testowanych rozwiązań jest wdrażanie metod rolnictwa precyzyjnego.  Przestrzeń produkcyjna (pole) jest mapowana przy wykorzystaniu kamer termalnych i multispektralnych. Dzięki temu, możliwe jest dostarczenie dokładnych danych do urządzeń wykonujących naziemne prace (wysiew nasion, nawozów), by w trybie natychmiastowym mogły dostosowywać się do zmian występujących na polu, czy też zmian obserwowanych w rosnących roślinach (np. ich stanu odżywienia).

Podsumowując zebranie Living Lab, uczestnicy mieli możliwość poruszenia kwestii, istotnych z ich punktu widzenia. Tego typu rozwiązania, przynoszą wiele spostrzeżeń i skłaniają do organizacji kolejnych tego typu spotkań.