Pierwszą decyzją, jaką należy podjąć podczas planowania siewu bobowatych, jest wybór gatunku oraz stanowiska, na jakim będą one uprawiane. Jest to bardzo ważne, gdyż bobowate mają różne wymagania glebowe. Innych warunków wymaga groch, innych łubiny. Różnice są wyraźne nawet w obrębie gatunku, gdyż na innym stanowisku uprawia się łubin wąskolistny, a na innym żółty czy biały. Ta sama zasada dotyczy też grochu siewnego. Wymagania siedliskowe grochu jadalnego są wyższe niż pastewnego (peluszki) (tab. 1).

Poza wyborem stanowiska kluczem do osiągnięcia sukcesu w uprawie grochu i łubinu jest odpowiednie umiejscowienie ich w strukturze zasiewów. Układając płodozmian, należy pamiętać o ich wymaganiach płodozmianowych (tab. 2). Dzięki temu rośliny uprawne w pełni wykorzystają warunki do wzrostu i rozwoju, dając wysoki plon. Gatunki te najlepiej uprawiać po zbożach. Nie zaleca się ich siać po okopowych (ziemniaku, jak i buraku cukrowym), zwłaszcza jeśli przed tymi uprawami stosowany był obornik. Skutkuje to często ich nadmiernym rozwojem wegetatywnym. W przypadku grochu sytuacja ta może doprowadzić do mniejszej liczby zawiązanych nasion oraz wylegania. Z kolei w uprawie łubinu takie działanie może doprowadzić do nadmiernego wzrostu wegetatywnego, co zakłóca prawidłowe plonowanie, jednak w tym przypadku rzadziej rośliny wylegają.

 

GDY MOŻNA WJECHAĆ NA POLE

Przygotowanie stanowiska pod uprawę grochu i łubinu powinno rozpocząć się bezpośrednio po żniwach. Jest to bardzo ważne, gdyż odpowiednio wykonana uprawa pożniwna pozwala istotnie ograniczyć zachwaszczenie. W technologii płużnej wykonać powinniśmy orkę przedzimową. Pozostawienie gleby w ostrej skibie pozwala na zatrzymanie większych ilości śniegu, który jest cennym źródłem wody. Ponadto na wysztorcowaną skibę silnie oddziałuje mróz, korzystnie wpływając na strukturę gleby. Te prace w większości gospodarstw zostały już wykonane. Nadchodzi więc czas na prace wiosenne. Należy do nich przystąpić, gdy tylko będzie można wjechać w pole. Sygnałem świadczącym o odpowiednim przesuszeniu pola są bielejące skiby. Pierwszym zabiegiem, jaki należy wykonać na polu, jest wyrównanie jego powierzchni. Celem tego zabiegu jest zatrzymanie wody oraz przyspieszenie ogrzania gleby. Na glebach lekkich zadanie to można wykonać za pomocą bron, natomiast na glebach cięższych należy postawić na włókę lub nieco głębiej pracujący agregat uprawowy. Po tych czynnościach należy wysiać najlepiej wieloskładnikowy nawóz mineralny o niewielkim udziale azotu i wymieszać go z glebą przy użyciu dostępnego w gospodarstwie narzędzia uprawowo-siewnego.

 

STARANNY I TERMINOWY SIEW

Groch należy siać jak najwcześniej. Wynika to z faktu, że w okresie kiełkowania i wschodów ma duże zapotrzebowanie na wodę. Charakteryzuje się dużą tolerancją na niskie temperatury w okresie wschodów, więc niewielkie przymrozki po siewie nie powinny mu zaszkodzić. Należy również pamiętać, że niska temperatura korzystnie wpływa na ukorzenianie grochu oraz jego rozwój generatywny. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku siewu łubinu, który tak jak groch do wydania wysokiego plonu wymaga niskiej temperatury. Jest ona niezbędna, aby mogła zajść jaryzacja, która korzystnie wpływa na tworzenie kwiatów i strąków oraz wczesne dojrzewanie roślin. Rośliny z wczesnego siewu lepiej wykorzystują wodę zgromadzoną po zimie. Niemniej należy pamiętać, że zbyt wczesny siew może doprowadzić do przedłużenia okresu kiełkowania, a w konsekwencji nasiona mogą zostać uszkodzone przez choroby grzybowe. Zbyt późny siew sprawia z kolei, że rośliny wytwarzają dużo zielonej masy, przedłużają kwitnienie oraz zawiązują mniej strąków.

ZAPRAWIANIE WAŻNA RZECZ

Kolejnym ważnym elementem siewu jest wybór materiału siewnego. Zaleca się, aby do siewu używać kwalifikowanego materiału siewnego, który jest odpowiednio oczyszczony oraz zaprawiony. Jeśli wysiewany jest materiał pochodzący z własnej produkcji, należy pamiętać, aby go odpowiednio oczyścić i zaprawić zarejestrowaną dla konkretnego gatunku zaprawą nasienną. Będzie ona chronić rośliny w początkowej fazie ich wzrostu i rozwoju. Zaprawami, które można zastosować w przypadku nasion grochu i łubinu, są: Vitavax 200 FS (karboksyna, tiuram), Zaprawa Nasienna T 75 DS/WS (tiuram) oraz Maxim 025 FS (fludioksonil), w grochu dodatkowo dostępna jest Sarox T 500 FS (karboksyna, tiuram)

Należy również pamiętać o zastosowaniu szczepionek bakteryjnych, dzięki którym powstanie symbioza roślin z bakteriami brodawkowymi. Bakterie te mają zdolność wiązania wolnego azotu, zaopatrując rośliny w azot. Kupując szczepionkę, należy pamiętać, że groch współżyje z bakteriami Rhizobium leguminosarum bv. viceae, a łubin z bakteriami Bradyrhizobium sp.

NORMA MUSI BYĆ W NORMIE

Kolejną czynnością, jaką należy wykonać przed przystąpieniem do siewu, jest określenie normy wysiewu. Aby to uczynić, należy określić obsadę roślin na m², masę tysiąca nasion oraz zdolność kiełkowania. Informacje te znajdują się najczęściej na etykiecie. Jeśli ich nie ma lub używa się materiału z własnej plantacji, trzeba określić je samodzielnie. Podczas określania masy tysiąca nasion odlicza się odpowiednią ilość nasion, a następnie waży się je. Czynność tę wykonuje się dla trzech prób pobranych z różnych warstw worka, aby zmniejszyć ryzyko popełnienia błędu, a wynik był jak najbardziej reprezentatywny. Jako wynik przyjmuje się średnią z tych trzech pomiarów. Podobnie postępuje się w przypadku określania zdolności kiełkowania. Pobiera się trzy próby, następnie rozkłada się je na płytce Petriego lub kuwecie, podlewa, a w końcu przykrywa. Kolejną czynnością jest policzenie skiełkowanych nasion, a jako wynik przyjmuje się średnią z trzech badań. Obsada roślin na m² to kolejny bardzo ważny element siewu. To ona w dużym stopniu wpływa na rozwój roślin. Dlatego każdy gatunek, a nawet odmianę, należy wysiać zgodnie z jej wymogami (tab. 4).

Jeśli na jednostce powierzchni jest zbyt dużo roślin, wówczas są one nadmiernie wyrośnięte i dochodzi między nimi do konkurencji wewnątrzgatunkowej o wodę i rozpuszczone w niej składniki pokarmowe, przestrzeń do wzrostu i rozwoju oraz światło. W konsekwencji plon jest niższy, o gorszych parametrach jakościowych oraz, co bardzo niekorzystne, rośliny dojrzewają bardzo nierównomiernie, częściej wylegają. Z kolei, gdy obsada jest zbyt mała, wówczas plantacje są silniej zachwaszczane oraz często dochodzi na nich do zachwaszczenia wtórnego. Ponadto jednostka powierzchni przeznaczona pod uprawę danej rośliny nie jest w pełni wykorzystana.

Znając obsadę roślin na m², masę tysiąca nasion oraz zdolność kiełkowania, należy skorzystać z poniższego wzoru, aby określić normę wysiewu:

norma wysiewu == zdolność kiełkowania [%]obsada roślin na m²×masa tysiąca nasion [g]

Głębokość siewu oraz rozstawa rzędów zależą od wymagań rośliny uprawnej oraz technologii odchwaszczania (tab. 5). Głębiej umieszczane powinny być nasiona większe oraz te, które wysiewa się na glebach lżejszych. Przykładem jest łubin biały, który ze względu na duże nasiona wysiewany jest głębiej niż pozostałe gatunki. Rozstaw rzędów uzależniony jest od technologii odchwaszczania - np. na plantacjach grochu, które odchwaszczane są tylko herbicydami, jest mniejszy niż na tych, na których prowadzona jest mechaniczna walka z chwastami.

Artykuł ukazał się w lutowym wydaniu miesięcznika "Farmer"