Jak podaje Ośrodek, wprowadzane innowacje doświadczalne dotyczą tradycyjnych, rodzimych roślin bobowatych grubonasiennych (strączkowych): grochu siewnego, bobiku, łubinu wąskolistnego, łubinu żółtego oraz mało znanego w naszym kraju gatunku, jakim jest soja. Innowacje te zostały zaakceptowane na posiedzeniu kierownictwa MRiRW, w dniu 21 marca 2017 roku.

Głównym celem podjętych działań jest utworzenie przez COBORU w ciągu 3-4 lat „Krajowego systemu doświadczalnictwa i rekomendacji odmian roślin białkowych i soi”, na bazie wojewódzkich systemów porejestrowego doświadczalnictwa odmianowego (PDO) i rekomendacji odmian. Takie założenia organizacyjne pozwolą na szybką realizację podjętych zamierzeń, przy stosunkowo niewielkim zaangażowaniu środków finansowych.

Wprowadzanie od 2017 roku, innowacyjnych rozwiązań w istniejącym systemie doświadczalnym i rekomendacji odmian rodzimych gatunków roślin strączkowych jest podyktowane potrzebą zmniejszenia ryzyka uprawy tej grupy roślin. Wynika ono z dużej zmienności i zawodności plonowania wymienionych gatunków roślin w naszym kraju. Wstępne wyniki badań pokazały, że ryzyko to można zmniejszyć poprzez modyfikację i rozszerzanie dotychczasowego porejestrowego doświadczalnictwa odmianowego w tych gatunkach, przy jednoczesnym wprowadzaniu powszechnej rekomendacji odpowiednich odmian w województwach.

Mając powyższe na uwadze, zwiększono o ponad 20 proc. liczbę doświadczeń odmianowych w wymienionych wyżej gatunkach roślin strączkowych. Lokalizacja wielu doświadczeń w całym kraju, umożliwi regularną weryfikację przydatności poszczególnych rejonów naszego kraju do uprawy tych gatunków roślin.

- Potencjalnie dużą szansą na poprawę bilansu paszowego i białkowego w kraju jest uprawa nie zmodyfikowanych genetycznie odmian soi. Soja jest gatunkiem stosunkowo mało znanym w naszym kraju. Biorąc pod uwagę rosnące znaczenie tego gatunku w państwach członkowskich UE, w tym także pojawianie się coraz większej liczby odmian zagranicznych soi na krajowym rynku nasiennym, w COBORU, w ramach inicjatywy białkowej, zwiększono o blisko 100 proc. zakres badań odmianowych z soją w porównaniu do 2016 roku – podaje COBORU.

W sezonie wegetacji 2018, zostanie założonych łącznie 40 doświadczeń odmianowych z soją, w całym kraju. Zwiększenie zakresu badań odmianowych w tym gatunku, wynika z dużego zróżnicowania współczesnych odmian soi w zakresie: ich plastyczności środowiskowej, potencjału plonowania, wysokości roślin, wysokości osadzania dolnych strąków, terminu dojrzewania i innych właściwości agronomiczno-użytkowych.

Badanie przydatności do uprawy odmian o różnych terminach dojrzewania jest obok ich potencjału plonowania, podstawowym celem rozszerzonego doświadczalnictwa odmianowego soi. Dotyczy to w szczególności zagranicznych odmian, niebadanych i niezarejestrowanych w Krajowym rejestrze soi.

- Wprowadzane od 2017 roku, innowacje doświadczalne tradycyjnych roślin strączkowych ujawniły duże zróżnicowanie w zakresie potencjału oraz stabilności ich plonowania. Odnotowane duże różnice pomiędzy maksymalnymi i minimalnymi plonami danej odmiany w różnych środowiskach, uzasadniają prowadzenie szerokiego doświadczalnictwa odmianowego i rekomendację odmian najbardziej przydatnych do określonych warunków gospodarowania. W 2017 roku, najwyżej plonującymi gatunkami były: groch siewny i bobik (średnio w kraju, prawie 50 dt/ha); średnimi plonami odznaczał się łubin wąskolistny, (średnio w kraju, prawie 30 dt/ha), natomiast, najniżej plonowały odmiany łubinu żółtego (średnio w kraju 16 dt/ha). Im większe jest zróżnicowanie pomiędzy odmianami w zakresie potencjału plonowania w ramach gatunku w rejonach, tym większego znaczenia nabiera powszechna rekomendacja odmian – informuje Ośrodek.

W roku ubiegłym stwierdzono zadawalające plonowanie soi w wielu rejonach kraju, za wyjątkiem województw północnych (pomorskie, zachodnio-pomorskie i warmińsko-mazurskie). W tych rejonach, uprawa tego gatunku jest ryzykowna. Dotyczy to zwłaszcza późniejszych odmian soi, które tam nie dojrzewały. Z kolei w większości lokalizacji w południowej i środkowej części Polski, średnie plony soi były zadawalające i wahały się od 36-50 dt/ha. Wstępnie można stwierdzić, że rejonami kraju bezpiecznymi do uprawy współczesnych odmian soi, z wszystkich grup wczesności są południowe województwa kraju i częściowo z centralnej Polski.

Wnioski:
- w celu zwiększenia powierzchni uprawy roślin białkowych, w tym soi, wskazana jest intensyfikacja badań odmianowych i docelowe utworzenie (w ciągu 3-4 lat) Krajowego systemu doświadczalnictwa i rekomendacji odmian w tej grupie roślin,
- realizacja zadań w ramach Inicjatywy Białkowej COBORU pozwoli na stałą weryfikację optymalnych rejonów kraju do uprawy roślin białkowych i wprowadzenie powszechnej rekomendacji odmian białkowych w województwach,
- istnieje potrzeba stałej współpracy z wojewódzkimi ośrodkami doradztwa rolniczego i innymi instytucjami i organizacjami rolniczymi, w zakresie popularyzacji uprawy i wykorzystania rodzimych roślin białkowych w przemyśle paszowym. („Dni pola”, „Dni Soi”, „Dni roślin białkowych”, szkolenia, publikacje i inne).

- Podjęte przez naszą jednostkę działania organizacyjne i prace doświadczalne w ramach inicjatywy białkowej, potwierdziły celowość utworzenia regularnego, ogólnokrajowego systemu badań odmianowych i rekomendacji odmian roślin białkowych, a zwłaszcza soi. Stała dostępność informacji o przydatności rejonów kraju do uprawy nowych odmian roślin strączkowych i soi oraz powszechna rekomendacja odmian do uprawy, będą decydować o poziomie plonowania i opłacalności uprawy tej grupy roślin – podsumowało COBORU.