Komisja Europejska przyjęła w maju 2020 r. strategię „Od pola do stołu”, gdzie zapisane były ambitne cele, aby do roku 2030 ograniczyć stosowanie pestycydów o 50 proc., zmniejszyć zużycie nawozów o 20 proc., a także przeznaczyć 25 proc. gruntów rolnych pod rolnictwo ekologiczne. Z biegiem czasu okazało się, że te liczby będą różne dla poszczególnych krajów i będą one określone w Planie Strategicznym każdego z nich. Trzecia wersja projektu takowego planu właśnie jest w konsultacjach społecznych. Mają one potrwać do końca listopada. Następnie w nowym roku trafią w ręce Komisji Europejskiej, gdzie przejdą ocenę środowiskową. Mimo że nie jest to jeszcze ostateczna wersja planu to wielu urzędników, ale też i sam minister rolnictwa, podkreśla, że ta wersja już się niewiele zmieni (w kontekście przekazania do KE).

Ograniczenie w ramach Zielonego Ładu stosowania pestycydów i nawozów

Na jej podstawie wiemy już jakie mogą nas czekać redukcje stosowania środków ochrony roślin i nawożenia (teksty poniżej).

Teraz przyglądamy się trzeciemu, ważnemu z perspektywy rolnictwa zagadnieniu, zapowiadanemu wzrostowi o 25 proc. powierzchni upraw ekologicznych? Jaki ten wzrost rolnictwa ekologicznego faktycznie może być brany pod uwagę do 2030 r. dla Polski? Bo tak wysokie liczby budziły duży niepokój. Tym bardziej, że jak wynika z danych opublikowanych przez Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w Polsce średnia powierzchnia ekologicznych użytków rolnych wynosiła ok. 3,4 proc. całości użytków rolnych, podczas gdy średnia unijna jest dwukrotnie większa.

Powierzchnia upraw ekologicznych – Zielony Ład

Okazuje się, że cel zwiększenia powierzchni upraw ekologicznych został dla naszego kraju określony na 7 proc. Czyli powierzchnia upraw ekologicznych ma się u nas podwoić.

Jak czytamy w projekcie, wkład Polski w realizację celu polegającego na objęciu 25 proc. gruntów rolnych w UE rolnictwem ekologicznym, zapisany jest poprzez wskaźnik: Odsetek powierzchni użytków rolnych wykorzystywanych do upraw ekologicznych.

- Po analizie możliwości rozwoju rolnictwa ekologicznego w ramach różnych dostępnych instrumentów finansowych skierowanych do sektora rolnictwa ekologicznego zakłada się, że działania te będą kształtowały obraz rolnictwa ekologicznego w Polsce dwutorowo. Będzie to wzrost wskaźnika powierzchniowego, który w największym stopniu zależny jest od bezpośredniego wsparcia w ramach ekoschematu z zakresu rolnictwa ekologicznego oraz wzrost towarowości gospodarstw, czyli ich kondycji ekonomicznej, w wyniku działań skierowanych na inwestycje, w których będą preferowani producenci ekologiczni – wynika z projektu III wersji PS.

Jak zaznaczono, w Polsce jest inna niż średnia dla krajów UE struktura produkcji rolnej w gospodarstwach ekologicznych. Polska ma zdecydowanie mniej użytków zielonych, a znacznie więcej sadowniczych. Kolejną ważną kwestią jest fakt, iż mimo niewielkiego wzrostu powierzchni upraw ekologicznych w ciągu ostatnich kilku lat znacznie wzrosła towarowość gospodarstw.

- Przyrost ich liczby, w ciągu dwóch lat, między rokiem 2018 a 2020 wyniósł prawie 3 proc. podczas gdy ich towarowość, czyli łączna uzyskana masa produktów z upraw ekologicznych wzrosła o 29 proc. Świadczy to o pozytywnym trendzie profesjonalizacji tej gałęzi produkcji, ale niestety nie spowodowało to wzrostu wskaźnika powierzchniowego – podano.
Według analiz, największy wpływ na wzrost powierzchni upraw ekologicznych mają płatności bezpośrednie.

Ekoschemat rolnictwo ekologiczne

- W interwencji Rolnictwo ekologiczne, powierzchnia objęta wsparciem, czyli wskaźnik R.39 na koniec 2027 roku ma wynieść 3,52%, z 2,6% powierzchni, która jest objęta wsparciem obecnie. W porównaniu do 2020 r. powierzchnia objęta wsparciem wzrosła w 2021 r. o 11% tj. o ok. 41,6 tys. ha (z ok. 379,6 tys. ha do ok. 421,2 tys. ha). Wzrost ten był spowodowany podniesieniem od 2021 r. stawek płatności w ramach działania Rolnictwo ekologiczne PROW 2014-2020, co pozwala zakładać wzrost zainteresowania rolników wejściem do systemu rolnictwa ekologicznego. Proponowane w Planie Strategicznym dla WPR wsparcie, będzie wyższe niż w PROW 2014-2020, dlatego przy zachowaniu wyższych stawek, można przyjąć utrzymanie 11% dynamiki wzrostu powierzchni upraw ekologicznych. Przewidywany wzrost zainteresowania systemem rolnictwa ekologicznego jest silnie uzależniony od wysokości wsparcia i utrzymania stawek płatności na odpowiednim poziomie. Trwały rozwój rolnictwa ekologicznego wymaga oddziaływania nie tylko na powierzchnię upraw, ale także na kondycję ekonomiczną gospodarstw, wspieranie popytu i budowanie zaufania konsumentów. Plan strategiczny będzie realizował szereg interwencji, które zakładają preferencje dla gospodarstw ekologicznych. Są to działania zwiększające ich potencjał rynkowy poprzez inwestycję w przetwórstwo i skracanie łańcucha dostaw, a także uwzględnia poszerzenie działań podnoszących świadomość konsumentów oraz wiedzę rolników i doradców – czytamy w projekcie PS dla WPR na lata 2023-2027.

I najważniejsze na koniec.

- Ramowy Plan Działań dla Żywności i Rolnictwa Ekologicznego w Polsce na lata 2021 – 2027 (RPD), to kolejne narzędzie, którego celem jest rozwój gospodarstw ekologicznych w sposób trwały. Zakłada się, że przedstawione działania mogą doprowadzić do podwojenia powierzchni upraw ekologicznych w Polsce do 2030 r. i osiągnięcia 7 proc. gruntów rolnych pod uprawami ekologicznymi w stosunku do ogólnej powierzchni użytków rolnych – poinformowano w projekcie PS.

Zachęcamy do zapoznania się z projektem PS w załączniku tekstu poniżej.