Malwa czarna zwana także lekarską to nic innego jak odmiana naszej znanej i sielskiej malwy różowej Alcea rosea L, która wystaje znad płotów w letnie dni. Pierwszą ważną cechą gatunkową jest fakt, że jest to roślina wieloletnia, jednak przy naszych warunkach pogodowych uprawiana jest jako dwuletnia. W pierwszym roku malwa wytwarza rozetę liści, a dopiero w drugim jeden lub kilka pędów kwiatostanowych dorastających do 2-3 m. To właśnie kwiaty są poszukiwanym surowcem zielarskim. Korona kwiatowa składa się z pięciu płatków ciemnej barwy, których kolor roślina zawdzięcza występowaniu antocyjanów. Kwiaty zawierają również od 8 do 12 proc. śluzu i to właśnie dzięki takiemu składowi w ziołolecznictwie stosowane są jako surowiec śluzowy wykorzystywany w mieszankach herbat i kosmetykach.

Jak założyć plantację malwy czarnej?

Mamy dwie możliwości założenia plantacji malwy czarnej. Pierwszym z nich jest rozsada. Wówczas rozsiewamy nasiona w maju, a nawet w czerwcu na rozsadniki w rzędach co ok. 30 cm. Aby uzyskać rozsadę na obsadzenie hektarowej plantacji, trzeba pod to przeznaczyć minimum 6 arów. Na taką rozsadę potrzebne nam będzie 3 kg nasion. Później, gdy rośliny wytworzą 2 lub maksymalnie trzy liście przesadzamy je w miejsce stałe na przełomie sierpnia i września co 80 cm. Ewentualnie rozsadę można poprowadzić tak, by do gruntu rozsadzić rośliny wczesną wiosną następnego roku.

Sadzonki malwy
Sadzonki malwy

Drugim sposobem jest wysiew nasion wprost do gruntu na przełomie kwietnia i maja. Zasada rozstawu jest taka sama jak w przypadku rozsady, a wiec siejemy je co 80 cm. Pierwszych wschodów możemy się spodziewać po dwóch lub trzech tygodniach. Ten sposób jest mniej pracochłonny lecz na obsianie ha plantacji potrzebujemy 5 kg nasion, przez co generujemy dodatkowy koszt początkowy.

Dla malwy czarnej wybierajmy stanowiska ciepłe i słoneczne oraz takie, które są w miarę osłonięte od wiatru, bowiem wysokie pędy kwiatostanowe mogą ulegać złamaniu podczas silniejszych podmuchów. Plantacje najlepiej zakładać na glebach żyznych i lekkich o pH ok. 6,5. Podłoże nie powinno być zbyt ciężkie i długo utrzymujące wilgoć, bo ułatwia to przemarznięcia rośliny.

Przed założeniem plantacji dobry przedplonem, jak w przypadku większości ziół, są rośliny bobowate oraz warzywa uprawiane na oborniku. Z zabiegów agrotechnicznych pamiętajmy o głębokiej orce zimowej i wiosennym bronowaniu. W razie potrzeby można także zastosować wałowanie.

Wedle niektórych źródeł malwa różowa jest rośliną mrozoodporną, niemniej zwykle taką informację znajdziemy w źródłach zagranicznych, w polskich warunkach zaś, gdy czasami zimowe mrozy potrafią osiągnąć temperaturę -30 st. C nie możemy liczyć na stuprocentowe przetrwanie uprawy. Podczas mroźniejszych zim, bez okrywy śnieżnej, część roślin z dużym prawdopodobieństwem wymarznie. Wówczas należy uzupełnić plantację poprzez dosadzenie brakujących roślin na wiosnę. Malwa narażona jest także na wiosenne przymrozki, a jeśli w drugim roku będzie zimny maj i czerwiec, to zbiory surowca będą mniejsze, ze względu na gorsze wschodzenie kwiatów. Mimo wrażliwości na chłód malwa dobrze znosi krótkie okresy suszy.

Pielęgnacja i nawożenie plantacji

Rośliny wykształcają dość sporą rozetę liści, która zapobiega kiełkowaniu chwastów. Powinniśmy jednak zadbać, by do czasu ukształtowania się rozet, która wypełnią pole, odchwaszczać plantację. Można to robić przy pomocy opielacza.

Przed zimą z plantacji powinno się usunąć zeschnięte pędy i liście, ponieważ w następnym roku mogą być przyczyną uciążliwej w zwalczaniu rdzy malwy powodowanej przez grzyb z rodziny Puccinia malvacearum. Dobrze także przeprowadzić obredlanie, które zabezpieczy malwę przed wymarzaniem i umocni roślinę w glebie przed zimą.

Nawożenie powinno być dostosowane do warunków glebowych. Zalecane jest podanie w pierwszym roku azotu i nawozu fosforowego przed siewem lub po przyjęciu się rozsady. Zabiegi te można powtórzyć w następnym sezonie.

Zbiór surowca i suszenie

Surowcem przyjmowanym w skupach jest kwiat malwy czarnej. Zbiór przeprowadza się ręcznie od czerwca do sierpnia, co kila dni, żeby nie dopuścić do przewiędnięcia kwiatów. Zrywa się całe kwiaty, oczywiście najlepiej rano w suche dni oraz układa tak, by nie doszło do zgniecenia i zaparzenia. Ze względu na ręczną pracę oraz jej cykliczność zbiór jest uciążliwy. Po zbiorze należy surowiec wysuszyć w temperaturze 30-35 st. C. najlepiej w miejscu zacienionym z delikatna cyrkulacją powietrza. Odradzane jest suszenie na słońcu ze względu na delikatną strukturę kwiatów, a także barwniki, które pod wpływem światła bledną, a to dyskwalifikuje surowiec w skupie. Podczas suszenia trzeba zwrócić także uwagę na dosuszenie dna kielicha, by potem nie doszło do pleśnienia.

Opłacalność produkcji i ceny surowca

Zacznijmy od wyboru i zakupu nasion. Polecaną odmianą do naszych warunków klimatycznych jest ‘Czarna Mańka’ wyhodowana przez Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu. Niestety zarówno nasiona tej odmiany jak i bezodmianowe nie są dostępne w każdej hurtowni nasiennej lub też nie w dowolnej ilości, zatem już u początków rolnik musi liczyć się z zadaniem sobie trudu, by znaleźć odpowiednie zaplecze nasienne. Jedną z firm oferujących nasiona malwy czarnej jest Polan Sp. z o.o. Krakowska Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze. U tego producenta zapłacimy 240 zł netto za kg nasion (doliczyć trzeba także 8 proc. podatku). Przy uprawie jednohektarowej z rozsady wydamy 720 zł netto, a przy wysiewie wprost do gruntu aż 1200 zł netto. Do tego należy doliczyć cenę ewentualnych nawozów i eksploatacje sprzętu podczas wykonywania zabiegów agrotechnicznych.

fot. Shutterstock
fot. Shutterstock

Przeciętnie podaje się, że kwiat malwy czarnej w skupach kształtuje się na poziomie ok. 50 zł/kg. Z tym, że branżę zielarską cechuje duża zmienność i różne trendy, które powodują zmienność poszukiwań danych surowców przez skupy. Kilka lat temu było swego rodzaju „boom” na malwę lekarską, następnie ze względu na zainteresowanie hurtowni zielarskich cena za kg surowca znacznie spadła. Dziś cena jest wyższa, bo kształtuje się nawet na poziomie od 60 do 90 zł/kg. Plon z hektara wynosi od 500 do 1 000 kg suchych kwiatów, a więc bez odliczania kosztów produkcji przy minimalnym plonie możemy liczyć na 30 tys., a nawet 45 tys. zł dochodu. Niestety, wszystko co z pozoru wygląda jak uprawowa żyła złota, obarczone jest wieloma minusami. Wysoka cena za malwę czarną nie jest przypadkowa. Jest to surowiec, który często ulega przymrozkom, do tego jako dwuletnia roślina plon uzyskujemy dopiero w drugim roku od założenia plantacji.

Oprócz tego niewiele skupów w Polsce jest nadal zainteresowanych przyjmowaniem tego surowca, ponieważ popyt na rynku krajowym jest minimalny. Nie skupują go m.in. Herbapol Poznań S.A., Zakłady Zielarskie Herbapol w Pruszkowie, FZL Sp. z o.o., a także Kawon-Hurt.

Wśród zakładów, do których dzwoniliśmy jedynie Herbapol Kraków przyjmował surowiec (po cenie podanej wyżej) bez kontraktacji, ale od stałych producentów rolnych. Na rynku od jakiegoś czasu pojawił się także surowiec zagraniczny chętnie skupowany przez rodzime firmy zielarskie ze względu na niższą cenę. Malwa czarna wykorzystywana jest głównie w herbatkach i suplementach diety, które nie muszą mieć atestacji Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego, a jedynie zatwierdzenie Głównego Inspektoratu Sanitarnego. Stad też wysokiej jakości surowiec może być niedoceniony na polskim rynku i wypierany przez zagraniczny odpowiednik. Na szczęście część suszonych kwiatów malwy jest eksportowane do Niemiec. Choć bywają i tak kuriozalne sytuacje jak swego rodzaju zatoczenie dystrybucyjnego koła, gdy polska hurtownia odsprzedaje surowiec niemieckiej, a ta wyczekuje odpowiedniego momentu i gdy na naszym rynku jest brakuje kwiatów, odsprzedają je po wyższej cenie.